Trong nhà ống, phòng của ông bà đặt ở tầng trệt thường an toàn hơn khi ông bà đã đi lại chậm, vì bớt được cầu thang và gần lối ra; nhưng chỉ đúng khi tầng trệt có nhà vệ sinh gần, đủ khô ráo, đủ sáng và không bị xe máy, cửa hàng chiếm chỗ. Nếu tầng trệt không đáp ứng được, một phòng tầng hai có nhà vệ sinh riêng và cầu thang được làm cho dễ đi vẫn là lựa chọn hợp lý.
Bài này dành cho nhà ống đang ở, chưa có điều kiện cải tạo lớn. Thay vì nói nên thiết kế ra sao, bài đưa ra cách so hai phương án trên chính căn nhà của bạn, bảng kiểm từng tầng, việc nhà tự làm được, việc cần thợ và những điều nên bàn với ông bà trước khi chuyển phòng.
Vì sao câu hỏi tầng mấy lại quan trọng trong nhà ống
Nhà ống có chiều ngang hẹp, chiều sâu dài và đi lại chủ yếu theo chiều đứng. Cầu thang trong nhà ống thường dốc, bậc hẹp, có đoạn xoay góc, có tay vịn một bên hoặc không có. Với người trẻ, leo vài tầng mỗi ngày là chuyện nhỏ; với ông bà gối đau, mắt kém, hay choáng khi đứng dậy, mỗi lượt lên xuống là một lần đi qua chỗ dễ ngã nhất trong nhà.
Mặt khác, tầng trệt nhà ống lại thường là chỗ để xe máy, cửa hàng, phòng khách tiếp khách, bếp, và hay ẩm, ồn, ít ánh sáng tự nhiên. Ông bà xuống ở tầng trệt mà phải ngủ cạnh dãy xe máy, khói xe buổi sáng, tiếng cửa cuốn đóng mở, nhà vệ sinh lại ở cuối nhà sau bếp, thì chưa chắc đã tốt hơn.
Vì vậy không có đáp án chung. Có những câu hỏi cần trả lời trên chính căn nhà: ông bà còn lên xuống cầu thang chắc chân không, đi vệ sinh đêm mấy lần, phòng nào gần nhà vệ sinh nhất, chỗ nào khô ráo, chỗ nào ra được cửa nhanh khi cần, và ông bà muốn ở đâu.
So hai phương án trên chính nhà bạn
Lấy giấy kẻ hai cột tầng trệt và tầng trên, chấm từng dòng sau khi đi xem thực tế.
| Tiêu chí | Tầng trệt thường | Tầng trên thường |
|---|---|---|
| Cầu thang | Ông bà ít phải leo, chỉ lên khi muốn | Leo nhiều lần mỗi ngày, cả khi đi ăn cơm, ra cửa |
| Nhà vệ sinh ban đêm | Tuỳ nhà: có khi ở cuối nhà sau bếp, xa | Nhiều nhà có nhà vệ sinh riêng mỗi tầng, gần hơn |
| Độ ẩm, ánh sáng | Hay ẩm, tối, nồm nặng hơn | Khô hơn, sáng hơn, nóng hơn vào mùa hè |
| Tiếng ồn, khói xe | Gần cửa, xe máy, cửa hàng | Yên tĩnh hơn |
| Ra cửa khi có chuyện | Gần, người cấp cứu vào nhanh | Phải đưa xuống cầu thang hẹp |
| Gần con cháu | Gần bếp, phòng khách, có người qua lại ban ngày | Xa sinh hoạt chung, dễ cô đơn hơn nếu ít người lên |
| Nhiệt độ | Mát hơn mùa hè, lạnh hơn mùa đông | Nóng hơn mùa hè nhất là tầng sát mái |
Không cần dòng nào cũng nghiêng về một bên. Những dòng quan trọng nhất thường là cầu thang, nhà vệ sinh ban đêm và độ ẩm; các dòng còn lại sửa được bằng rèm, quạt, cách sắp xếp.
Một cách thử đơn giản là theo dõi một ngày bình thường của ông bà: đếm số lượt lên xuống cầu thang, ghi lại lượt nào ông bà phải dừng nghỉ hay bám chặt tay vịn, lượt nào là ban đêm. Nếu ông bà phải lên xuống nhiều lần chỉ để ăn cơm, ra cửa đón cháu hay ra sân phơi đồ, phòng tầng trệt sẽ bớt đi nhiều lượt nguy hiểm. Nếu ông bà gần như chỉ ở trong phòng, ít khi xuống tầng dưới, phòng tầng trên có nhà vệ sinh riêng có khi lại phù hợp hơn.
Bảng kiểm phòng sẽ chuyển ông bà vào
Chọn được tầng rồi, kiểm căn phòng cụ thể trước khi chuyển đồ.
| Kiểm gì | Nhìn và thử thế nào | Chưa đạt thì |
|---|---|---|
| Đường tới nhà vệ sinh | Đi thử ban đêm: bao nhiêu bước, có bậc, có đi qua bếp, qua xe máy không | Dọn đường, thêm đèn thấp; quá xa thì cân nhắc ghế vệ sinh cạnh giường |
| Cầu thang nếu ở tầng trên | Có tay vịn hai bên không, bậc có mòn trơn, mép bậc có dễ thấy không | Dán băng chống trơn, dán màu mép bậc; tay vịn thêm do thợ làm |
| Độ ẩm tầng trệt | Tường có mốc, sàn có đổ mồ hôi mùa nồm không | Đóng cửa lúc nồm, lau khô sàn, máy hút ẩm nếu cần |
| Xe máy, bình xăng | Xe để cạnh cửa phòng ông bà không | Dời xe ra xa cửa phòng, không sạc xe gần phòng ngủ |
| Ổ cắm, đèn | Đầu giường có ổ cắm cho đèn, điện thoại không | Dùng đèn chạy pin; thêm ổ thì gọi thợ điện |
| Cửa sổ, thông gió | Phòng có cửa sổ hay giếng trời không | Phòng kín hẳn thì không đặt thiết bị đốt nhiên liệu, cân nhắc quạt thông gió do thợ lắp |
| Lối thoát | Từ phòng ra cửa chính có bị khoá nhiều lớp, chìa để ở đâu | Chìa cửa để chỗ cố định ai cũng biết, ông bà mở được |
Phòng ngủ tầng trệt ngay sát chỗ để xe máy là điều nên tránh nếu có thể, nhất là khi xe được sạc điện qua đêm hay có xăng, dầu cất trong nhà. Phần phòng cháy liên quan sẽ được bàn ở các bài về gas, lửa và điện.
Cầu thang nhà ống: những chỗ cần nhìn kỹ nếu ông bà vẫn lên xuống
Bậc đầu và bậc cuối. Đây là nơi chân hay hụt nhất vì mắt tưởng đã hết bậc hoặc chưa tới bậc. Dán băng màu sáng ở mép hai bậc này, giữ đèn đủ sáng ở cả hai đầu.
Đoạn xoay góc. Nhiều cầu thang nhà ống có đoạn bậc hình quạt ở góc xoay, phía trong bậc rất hẹp. Ông bà nên đi phía ngoài, nơi bậc rộng hơn, tay vịn liền mạch qua góc là tốt nhất.
Mặt bậc. Đá mài, gạch bóng lâu năm trở nên trơn; mùa nồm còn đọng hơi nước. Băng chống trơn dán ngang mép bậc, lau khô vào những ngày nồm.
Đồ để trên bậc. Giày dép, chậu cây, đồ chờ mang lên tầng trên hay để tạm ở bậc. Thống nhất cả nhà không để gì trên cầu thang.
Tay ông bà có rảnh không. Ông bà vừa xuống thang vừa bưng mâm, xách xô nước là mất một tay vịn. Đồ cần mang lên xuống nên để con cháu làm, hoặc dùng túi đeo vai để hai tay rảnh.
Việc nhà tự làm được và việc cần thợ
Chuyển phòng đa phần là việc sắp xếp, một số chỗ cần thợ để không thành mối nguy mới.
| Việc | Tự làm được | Phải gọi thợ |
|---|---|---|
| Cầu thang | Dán băng chống trơn, dán màu mép bậc, dọn đồ khỏi bậc thang, thêm đèn chạy pin | Lắp tay vịn thứ hai, sửa bậc mẻ, thêm công tắc hai đầu |
| Phòng tầng trệt | Rèm dày, thảm khô, dời giường xa tường ẩm | Chống thấm tường, sửa nền đọng nước |
| Nhà vệ sinh | Thảm chống trơn ở cửa, đèn, dọn đồ | Lắp tay vịn, đổi cửa, hạ ngưỡng |
| Điện | Đèn cắm ổ có sẵn, đèn pin | Thêm ổ cắm, công tắc, đi lại dây |
Đừng dùng thảm nhỏ, kệ di động hay giá treo làm tay vịn tạm cho cầu thang. Thứ ông bà bám vào phải chịu được sức nặng cả người đổ vào. Việc khoan tường lắp tay vịn ở nhà ống còn phải tránh đường điện, đường nước đi ngầm trong tường, nên để thợ có kinh nghiệm làm, nhất là ở tường chung với nhà bên cạnh.
Khi có chuyện: phòng ở tầng nào cũng cần tính trước
Ông bà ở tầng trên mà bị ngã hay ốm nặng, người cấp cứu phải đưa ông bà xuống cầu thang nhà ống hẹp. Biết trước đoạn nào hẹp nhất, chỗ nào phải xoay, cửa nào cần mở hết cánh giúp mọi người làm nhanh hơn. Đồ để trên cầu thang, chậu cây ở chiếu nghỉ nên dọn đi từ trước, không đợi tới lúc cần.
Ông bà ở tầng trệt thì lợi thế là gần cửa, nhưng nhà ống hay có cửa cuốn, cửa sắt khoá nhiều lớp. Ban đêm, nếu ông bà ở một mình tầng dưới, cần biết cách mở cửa nhanh, chìa để chỗ cố định, và con cháu ở tầng trên nghe được tiếng ông bà gọi.
Dù ở tầng nào, một chiếc điện thoại hay chuông nhỏ ông bà gọi được người ở tầng khác, tờ thông tin y tế dán sẵn, và nguyên tắc khi có cháy là ra ngoài, gọi 114, không quay lại, là những thứ cả nhà nên thống nhất. Khi ông bà ngã, nhớ không vội đỡ dậy, giữ ấm, gọi 115 nếu có dấu hiệu nặng.
Bàn với ông bà trước khi chuyển phòng
Chuyển phòng là chuyển cả một phần thói quen sống. Nhiều ông bà gắn bó với căn phòng trên tầng có bàn thờ gia tiên, có cửa sổ nhìn ra phố, có giấc ngủ quen; đột ngột chuyển xuống tầng trệt có thể thấy bị đẩy ra rìa. Hãy hỏi ông bà thấy lên xuống cầu thang thế nào, đi vệ sinh đêm ra sao, rồi cùng nhau đi xem phòng mới.
Có thể để ông bà ngủ thử ở phòng mới vài đêm, giữ phòng cũ một thời gian. Mang theo những món quen thuộc như chiếc ghế, chiếc đèn, khung ảnh để phòng mới có cảm giác của ông bà. Nếu ông bà chọn ở lại tầng trên, tôn trọng lựa chọn đó và tập trung làm cầu thang, nhà vệ sinh tầng ấy an toàn hơn.
Mỗi khi sức khoẻ ông bà thay đổi, như sau một đợt ốm, sau khi ra viện hay sau một cú ngã, là lúc ngồi lại xem phòng hiện tại còn hợp không. Quyết định hôm nay không phải là mãi mãi.
Câu hỏi thường gặp
Người già nên ở tầng trệt hay tầng trên trong nhà ống?
Không có đáp án chung. Tầng trệt bớt cầu thang và gần lối ra, nhưng hay ẩm, ồn, xa nhà vệ sinh. Tầng trên khô và yên tĩnh hơn nhưng phải leo cầu thang. So từng tiêu chí trên chính nhà bạn và hỏi ý ông bà.
Ông bà leo cầu thang chậm nhưng vẫn muốn ở tầng trên thì làm gì?
Làm cầu thang dễ đi hơn: tay vịn chắc, tốt nhất hai bên, mép bậc dễ thấy, bậc không trơn, đèn bật được ở cả hai đầu, không để đồ trên bậc. Bố trí để ông bà ít phải lên xuống trong ngày.
Phòng ngủ tầng trệt cạnh chỗ để xe máy có sao không?
Nên tránh nếu có thể vì khói xe, mùi xăng và nguy cơ cháy khi xe hoặc pin được sạc gần đó. Nếu bắt buộc, dời xe xa cửa phòng nhất có thể và không sạc qua đêm cạnh phòng ngủ.
Có nên lắp thang máy gia đình cho nhà ống có người già?
Đó là quyết định cải tạo lớn cần khảo sát kết cấu, thợ chuyên môn và cân nhắc nhiều mặt, nằm ngoài phạm vi kiểm nhà tự làm. Trước đó, làm cầu thang và phòng ngủ an toàn hơn là việc làm được ngay.
Tầng trệt ẩm mốc mùa nồm có ảnh hưởng gì tới người già?
Sàn đổ mồ hôi làm trơn trượt, chăn đệm ẩm khó chịu. Đóng cửa những ngày nồm, lau khô sàn, dời giường xa tường ẩm; tường thấm nặng thì gọi thợ chống thấm.
Chuyển phòng cho ông bà thế nào để ông bà không buồn?
Hỏi ý ông bà trước, cùng đi xem phòng mới, cho ngủ thử vài đêm, mang theo đồ quen thuộc. Nói về sự tiện cho cả nhà thay vì nói về tuổi tác hay sức khoẻ của ông bà.