Trước khi đi xa, căn nhà an toàn hơn hẳn nếu bạn khoá van bình gas, rút phích các thiết bị không cần chạy (nhất là đồ sinh nhiệt và đồ đang sạc), tắt nến, hương và mọi nguồn lửa, khoá vòi nước, quyết định rõ thiết bị nào được giữ điện, và nhờ một người tin cậy có thể ghé qua. Cả vòng kiểm làm theo từng phòng mất khoảng mười lăm phút.
Nhà có người thì một mùi khét, một tiếng lạ được phát hiện sớm. Nhà vắng thì không. Dịp Tết về quê, nghỉ hè đi chơi, đi công tác dài ngày là lúc nhà để trống nhiều nhất, cũng là lúc mọi người vội nhất. Bài này đi qua những thứ trong nhà vẫn chạy khi không có ai, vòng kiểm theo phòng, việc tự làm và việc nên nhờ thợ trước chuyến đi, cách nhờ hàng xóm, và phải làm gì khi đang ở xa mà nhận tin nhà có khói.
Những gì vẫn chạy khi nhà không có ai
Nhìn quanh một căn nhà vào giờ đi ngủ, sẽ thấy nhiều đèn nhỏ vẫn sáng: tivi, đầu thu, bộ phát wifi, lò vi sóng, nồi cơm cắm sẵn, máy giặt, ấm siêu tốc, sạc điện thoại để trên tường. Phần lớn chúng tiêu thụ ít điện ở chế độ chờ và không có gì nguy hiểm. Nhưng mỗi phích cắm, mỗi ổ chia là một điểm tiếp xúc; ổ đã lỏng, phích đã cũ thì nóng dần lên trong nhiều ngày liền mà không ai sờ tới.
Nhóm đáng lo nhất khi đi xa là đồ sinh nhiệt và đồ đang sạc: bình nóng lạnh để bật, bàn là quên rút, máy sấy tóc cắm sẵn, quạt sưởi, đèn sưởi, pin dự phòng, sạc xe đạp điện, đồ chơi sạc của trẻ. Chúng không nên chạy khi không có người ở nhà.
Gas là nhóm thứ hai. Van bình gas để mở trong nhiều ngày không làm gì xấu nếu dây và van tốt; nhưng nếu có rò rỉ nhỏ thì nhà đóng kín cửa sẽ tích dần hơi gas, và người đầu tiên về mở cửa, bật đèn là người gặp nguy. Khoá van khi đi xa là thói quen đơn giản mà nhiều gia đình bỏ qua.
Lửa là nhóm thứ ba: hương trên bàn thờ thắp trước khi đi cho đủ lễ, nến còn cháy dở, nhang muỗi. Người thắp thường nghĩ "một lúc là tàn" rồi khoá cửa ra đi. Nước là nhóm thứ tư: vòi rỉ, máy bơm tự động, máy giặt nối nước; nước tràn gặp ổ cắm thấp là chuyện của điện.
Vòng kiểm 15 phút theo từng phòng
In bảng ra hoặc mở trên điện thoại, đi từ tầng trên cùng xuống tới cửa chính, đánh dấu từng dòng.
| Chỗ | Kiểm gì | Làm gì trước khi đi |
|---|---|---|
| Bàn thờ | Hương, nến còn cháy; đèn thờ điện | Đợi hương tàn hẳn hoặc không thắp trước giờ đi; tắt nến; quyết định đèn thờ giữ hay rút |
| Phòng ngủ | Sạc điện thoại, pin dự phòng, quạt, đèn ngủ, máy sưởi, chăn điện | Rút hết phích, mang theo hoặc cất sạc |
| Phòng tắm | Bình nóng lạnh, máy sấy tóc, vòi nước | Tắt aptomat riêng của bình nếu có; rút máy sấy; khoá vòi |
| Bếp | Van bình gas, bếp từ, nồi cơm, ấm, lò vi sóng, lò nướng | Khoá van bình gas; rút phích đồ nấu; tủ lạnh giữ điện |
| Phòng khách | Tivi, đầu thu, ổ chia, quạt, máy lọc không khí | Rút phích ổ chia hoặc tắt công tắc ổ chia |
| Tầng trệt, gầm cầu thang | Sạc xe đạp điện, đồ cắm chờ, giấy vụn | Rút sạc; dọn giấy khỏi chỗ có ổ cắm |
| Ban công, sân thượng | Nhang muỗi, chậu than, đồ phơi gần đèn | Dọn nguồn lửa; cất đồ phơi |
| Cửa | Cửa sổ, cửa ban công, cửa chính | Đóng chốt; để lại chìa dự phòng cho người được nhờ |
Tủ lạnh, tủ đông, bộ phát wifi nối camera thường được giữ điện; đó là quyết định của từng nhà. Điều quan trọng là quyết định có chủ ý, không phải để nguyên vì quên.
Tắt aptomat tổng hay chỉ rút phích?
Tắt aptomat tổng. Cắt sạch điện cả nhà, đơn giản nhất. Đổi lại tủ lạnh, camera, đèn hẹn giờ cũng tắt. Hợp với nhà đi xa nhiều ngày đã dọn sạch tủ lạnh và không cần camera.
Tắt từng aptomat nhánh. Nhiều nhà có aptomat riêng cho bình nóng lạnh, điều hoà, từng tầng. Nếu tủ điện đã được thợ ghi rõ nhánh nào cho chỗ nào, bạn có thể chỉ giữ nhánh cấp cho tủ lạnh và bộ phát wifi. Nếu không có ghi chú, đừng đoán bằng cách mở tủ điện ra dò dây; nhờ thợ điện ghi nhãn từng nhánh trong một lần đến nhà.
Đi xa vài ngày hay vài tuần. Chuyến đi hai ba ngày thì rút phích đồ sinh nhiệt, đồ sạc và khoá van gas là đủ với nhiều nhà. Chuyến đi vài tuần, như nghỉ hè về quê, nên tính thêm: dọn tủ lạnh để tắt hẳn, tắt aptomat tổng nếu không cần camera, khoá van nước tổng, và nhờ người ghé qua thường hơn.
Chỉ rút phích. Giữ điện cho cả nhà nhưng rút phích từng thiết bị không cần. Cách này cần đi kiểm kỹ hơn, dễ sót một ổ chia sau tủ.
Thao tác người ở được làm. Bật, tắt cần gạt aptomat có sẵn, bấm nút thử của aptomat chống giật theo hướng dẫn trên thiết bị, rút phích khi tay khô. Không mở nắp tủ điện, không chạm vào dây bên trong, không tự lắp thêm công tắc hẹn giờ vào đường dây.
Việc nên làm trước chuyến đi: tự làm và nhờ thợ
Có vài thứ phát hiện được trong lúc đi kiểm nhưng không nên sửa vội trong ngày đi.
| Phát hiện | Tự làm được ngay | Nhờ thợ hoặc đơn vị cung cấp |
|---|---|---|
| Ổ cắm nóng, phích lỏng, vết ố đen | Rút, không dùng ổ đó, tắt aptomat nhánh nếu biết | Thợ điện kiểm trước hoặc sau chuyến đi |
| Mùi gas nhẹ quanh bình | Khoá van, mở cửa cho thoáng, không bật tắt điện trong phòng | Gọi đơn vị cung cấp gas kiểm trước khi đi |
| Van gas khó vặn, kẹt | Không cố vặn bằng dụng cụ | Đơn vị cung cấp gas |
| Tủ điện không có nhãn nhánh | Ghi lại câu hỏi | Thợ điện ghi nhãn từng nhánh |
| Vòi nước rỉ, ống nước gần ổ cắm | Khoá van nước tổng | Thợ nước sửa |
Nếu có mùi gas mà ngày đi đã tới, đừng chỉ khoá van rồi lên đường. Nhà đóng kín trong nhiều ngày, người về đầu tiên mở cửa trong khi hơi gas tích tụ. Báo đơn vị cung cấp gas xử lý, hoặc ít nhất để một người tin cậy về mở cửa thoáng trước khi có ai bật điện.
Nhờ hàng xóm, người thân trông nhà
Một người ghé qua vài ngày một lần làm được nhiều việc mà thiết bị không làm được: ngửi mùi lạ khi mở cửa, thấy nước tràn, thấy thư từ, giấy quảng cáo dồn ở cửa. Nhờ ai thì đưa người đó chìa dự phòng, chỉ chỗ van gas, van nước, tủ điện, và dặn một câu: "Có mùi khét hay mùi gas thì đừng bật đèn, mở cửa ra rồi gọi cho mình, cần thì gọi 114."
Ở chung cư, có thể báo ban quản lý số ngày vắng nhà, để bảo vệ biết căn hộ không có người nếu đầu báo khói ở hành lang kêu.
Không đăng lên mạng xã hội chuyện cả nhà đang đi xa trong khi đang đi. Đó là chuyện an ninh, nhưng cũng là một lý do khiến không ai biết nhà đang trống nếu có sự cố.
Nếu không có ai để nhờ, ít nhất để lại số điện thoại của mình cho hàng xóm sát vách hoặc tổ dân phố, và nói rõ ngày đi, ngày về. Hàng xóm biết nhà trống thì để ý mùi, khói từ nhà bạn hơn bình thường, và biết gọi ai khi thấy lạ.
Đang ở xa mà nhận tin nhà có khói, có mùi
Bạn không thể làm gì trực tiếp, nên việc chính là nói đúng cho người ở gần và cho lực lượng chức năng.
- Hàng xóm báo thấy khói, lửa từ nhà bạn: bảo họ gọi 114 ngay nếu chưa gọi, đứng ở ngoài, không vào trong.
- Hàng xóm báo có mùi gas ở cửa: dặn họ không bấm chuông điện, không bật đèn, không dùng điện thoại ngay trước cửa; mở cửa (nếu có chìa) cho thoáng rồi ra xa, gọi đơn vị cung cấp gas hoặc 114.
- Báo cho người nhận việc trông nhà vị trí tủ điện, van gas, nhưng chỉ khi đi tới đó an toàn mới làm.
- Gọi cho ban quản lý toà nhà nếu ở chung cư.
- Không yêu cầu hàng xóm phá cửa vào dập lửa. Cảnh sát PCCC có phương tiện và cách vào nhà an toàn hơn.
Khi về tới nhà sau sự cố, hoặc chỉ là sau một chuyến đi dài, mở cửa và đứng ở ngưỡng vài giây để ngửi trước khi bật đèn. Có mùi gas thì để nguyên công tắc, mở rộng cửa, ra ngoài rồi mới gọi. Có mùi khét thì đi xem tủ điện, ổ cắm bằng mắt trước khi bật lại các thiết bị.
Biến vòng kiểm thành thói quen của cả nhà
Giao mỗi người một phần: người lớn giữ phần gas và điện, trẻ lớn kiểm sạc trong phòng mình, ông bà kiểm bàn thờ nếu đó là việc quen. Người cuối cùng ra khỏi nhà đi lại một lượt nhanh cửa, bếp, tủ điện.
Trẻ tám, chín tuổi đã có thể cầm bảng kiểm đi cùng bố mẹ và đọc từng dòng. Trẻ được giao đọc thì nhớ lâu hơn trẻ được dặn.
Với ông bà ở nhà một mình khi con cháu đi xa, đảo ngược câu hỏi: trước khi đi, con cháu dành mười phút đi cùng ông bà kiểm bếp, bình gas, bàn thờ, đèn pin, và để lại số của một người ở gần ông bà có thể gọi.
Một lỗi hay gặp là để vòng kiểm dồn vào phút chót, khi xe đã đợi ở cửa. Lúc đó người ta bỏ qua tầng trên, bỏ qua bàn thờ, nghĩ "chắc ổn". Làm vòng kiểm vào buổi tối hôm trước, chỉ để lại hai việc cho sáng hôm đi: khoá van gas sau bữa sáng và rút những phích còn lại. Hai việc đó ghi lên một mẩu giấy dán cạnh cửa chính.
Câu hỏi thường gặp
Đi xa có nên tắt aptomat tổng không?
Nếu nhà không cần giữ tủ lạnh, camera thì tắt aptomat tổng là cách đơn giản nhất. Muốn giữ vài thiết bị thì tắt từng nhánh đã có nhãn, hoặc rút phích từng thiết bị không cần.
Có cần khoá van bình gas khi đi xa vài ngày không?
Nên khoá. Nếu có rò rỉ nhỏ ở dây hoặc van, nhà đóng kín nhiều ngày sẽ tích hơi gas, và người đầu tiên về mở cửa, bật điện là người gặp nguy; khoá van chỉ mất vài giây.
Tủ lạnh để điện khi đi xa có an toàn không?
Tủ lạnh được thiết kế để chạy liên tục; nếu phích và ổ cắm còn tốt, không qua ổ chia chung với nhiều thiết bị khác, thì giữ điện cho tủ lạnh là lựa chọn thường gặp.
Bình nóng lạnh khi đi xa có cần tắt không?
Nên tắt, vì không ai dùng và không có lý do giữ nước nóng. Nếu bình có aptomat riêng thì gạt aptomat đó; không tự tháo hay chạm vào dây của bình.
Đốt hương trước khi đi xa rồi khoá cửa có sao không?
Không nên để hương, nến còn cháy khi nhà không có người. Thắp sớm hơn và đợi tàn hẳn rồi mới khoá cửa, hoặc nhờ người thân thắp thay vào những ngày họ ghé qua trông nhà.
Hàng xóm báo có mùi gas ở cửa nhà mình thì dặn họ thế nào?
Không bấm chuông điện, không bật đèn, không dùng điện thoại ngay trước cửa; mở cửa nếu có chìa cho thoáng, ra xa rồi gọi đơn vị cung cấp gas hoặc 114.