Sưởi ấm cho người già an toàn nhất là giữ ấm cơ thể bằng quần áo, chăn đệm và một căn phòng kín gió vừa phải, rồi mới dùng thiết bị sưởi; chăn điện, quạt sưởi, túi chườm nếu dùng thì phải đặt đúng chỗ, tắt trước khi ngủ say và không bao giờ đốt than trong phòng đóng kín. Ba nguy cơ chính trong phòng ngủ mùa rét là bỏng nhiệt độ thấp do nằm lâu trên nguồn ấm, cháy do thiết bị sưởi gần chăn màn, và ngộ độc khí do đốt than, củi.
Người lớn tuổi cần ấm hơn người trẻ, và những đêm rét đậm, ông bà thường xoay xở bằng mọi thứ có trong nhà. Bài đi qua cơ chế của từng nguy cơ, bảng kiểm từng món sưởi trong phòng ngủ, việc nhà làm được, việc của thợ điện và những gì cần làm ngay khi có chuyện.
Ba nguy cơ trong phòng ngủ mùa rét và vì sao chúng xảy ra
Thứ nhất là bỏng nhiệt độ thấp. Một túi chườm, một tấm chăn điện chỉ ấm vừa phải, nhưng khi tì vào một chỗ da hàng giờ liền trong lúc ngủ, da vẫn có thể bị bỏng mà không đau rát ngay. Người lớn tuổi da mỏng, cảm giác kém, lại ngủ say vì mệt nên đến sáng mới thấy một mảng đỏ hay phỏng nước ở bắp chân, mắt cá.
Thứ hai là cháy. Quạt sưởi, đèn sưởi, máy sưởi dầu đều toả nhiệt mạnh. Chăn rơi xuống đè lên, rèm cửa bay vào, quần áo phơi trên ghế cạnh sưởi là những cách lửa bắt đầu. Thiết bị cắm vào ổ chia rẻ tiền chạy cả đêm cũng làm phích cắm, ổ cắm nóng lên.
Thứ ba là ngộ độc khí. Đốt than, củi, bếp than tổ ong để sưởi trong phòng đóng kín tạo ra khí độc không màu, không mùi. Người hít phải thấy đau đầu, buồn ngủ rồi lịm đi, nên chính lúc ngủ là lúc nguy hiểm nhất. Phòng chống loại nguy cơ này đơn giản: không mang lửa than, củi vào phòng ngủ đóng cửa.
Bảng kiểm từng món sưởi trong phòng ông bà
Kiểm vào buổi tối, lúc ông bà chuẩn bị đi ngủ, để thấy đúng cách mọi thứ đang được dùng.
| Kiểm gì | Nhìn và thử thế nào | Chưa đạt thì |
|---|---|---|
| Chăn điện, đệm điện | Dây có gập, xoắn, vải có cháy sém, có chỗ cộm cứng không; có bật cả đêm không | Hỏng là bỏ, không sửa; làm ấm giường trước khi ngủ rồi tắt hoặc để mức thấp nhất có hẹn giờ |
| Bộ điều khiển chăn điện | Có bị đè dưới gối, dưới chăn không | Để trên mặt tủ đầu giường, dây không kẹp giữa giường và tường |
| Quạt sưởi, đèn sưởi | Cách giường, rèm, chăn màn bao xa; có đặt trên đệm, ghế không | Đặt trên sàn phẳng, cách xa đồ vải theo hướng dẫn nhà sản xuất, không phơi đồ lên |
| Ổ cắm của thiết bị sưởi | Cắm thẳng vào ổ tường hay qua ổ chia; sờ vỏ phích sau một giờ có nóng không | Cắm thẳng ổ tường; phích, ổ nóng là ngắt và gọi thợ điện |
| Túi chườm, chai nước nóng | Ông bà có ôm ngủ cả đêm không, có lớp vải bọc không | Chỉ dùng làm ấm chăn trước khi ngủ rồi lấy ra |
| Than, củi, bếp than | Có ai mang bếp than vào phòng không | Không dùng trong phòng ngủ, kể cả hé cửa |
| Cửa sổ và gió lùa | Có khe gió thổi thẳng vào giường không | Dịch giường, dán khe hở, kéo rèm dày, nhưng không bịt kín mọi lỗ thông gió |
| Đầu báo khói | Hành lang hoặc phòng có đầu báo khói không | Nên có, đặt theo hướng dẫn nhà sản xuất |
Khoảng cách an toàn giữa thiết bị sưởi và đồ vải thay đổi theo từng loại; sách hướng dẫn đi kèm thường ghi rõ. Khi không chắc, cứ đặt xa hơn và hướng sưởi về phía khoảng trống chứ không hướng vào giường.
Giữ ấm trước, thiết bị sưởi sau
Mặc nhiều lớp mỏng thay vì một áo dày. Áo giữ nhiệt, áo len, áo khoác nhẹ dễ cởi bớt khi nóng. Tất, mũ len, khăn quàng khi ngủ giữ ấm những chỗ mất nhiệt nhiều mà không cần điện.
Làm ấm giường trước khi lên giường. Bật chăn điện hay đặt túi chườm vào chăn trước giờ ngủ, lúc ông bà vào giường thì tắt hoặc lấy túi ra. Giường đã ấm và chăn dày sẽ giữ được hơi ấm cả đêm.
Một phòng ấm hơn cả nhà lạnh. Thay vì sưởi nhiều phòng, ông bà dành thời gian ở một phòng kín gió, đủ nắng nếu có. Nhà ống tầng trên thường ấm hơn tầng trệt sát nền.
Ăn uống ấm, đi lại trong nhà. Một cốc nước ấm, bữa ăn nóng, vài vòng đi lại trong nhà làm người ấm lên tự nhiên. Ngồi im lâu một chỗ trước quạt sưởi lại dễ khiến bỏng chân mà không biết, vì luồng gió nóng thổi liên tục vào một chỗ da trong khi ông bà mải xem tivi hay ngủ gật.
Cẩn thận khi ra khỏi chăn ấm lúc nửa đêm. Chênh lệch giữa chăn ấm và phòng lạnh làm người lớn tuổi khó chịu, có người choáng. Để sẵn áo khoác và dép đầu giường để mặc ngay khi dậy.
Nhà ống, chung cư, nhà vườn: chỗ lạnh và cách sưởi khác nhau
Nhà ống phía bắc có tầng trệt sát nền rất lạnh và ẩm vào mùa nồm rét, trong khi tầng trên cùng hứng nắng ban ngày nên ấm hơn. Nếu ông bà ngủ tầng trệt vì ngại cầu thang, căn phòng đó thường cần thêm rèm dày, thảm dưới chân giường và chăn đệm dày hơn, chứ không nhất thiết thêm thiết bị sưởi công suất lớn. Gió lùa từ cửa sắt mặt tiền, từ giếng trời là chỗ cần chắn trước.
Căn hộ chung cư thường kín hơn, ít gió lùa, nên một chiếc quạt sưởi nhỏ đã đủ ấm. Chính sự kín ấy làm cho mọi thứ đốt bằng lửa trong căn hộ trở nên nguy hiểm hơn: không có chỗ cho khí độc thoát. Phòng tắm nhỏ không cửa sổ, bật đèn sưởi và đóng kín cửa lâu cũng làm không khí ngột ngạt, ông bà dễ choáng khi tắm.
Nhà vườn, nhà nông thôn vùng núi là nơi thói quen đốt than, củi sưởi trong nhà còn phổ biến. Bếp lửa ở gian bếp mở, thông thoáng thì khác hẳn chậu than mang vào buồng ngủ đóng cửa. Nếu gia đình vẫn giữ bếp lửa, lửa ở gian ngoài thoáng gió, tro tàn dập hẳn trước khi đi ngủ, và không ai mang chậu than vào buồng.
Việc nhà tự làm được và việc của thợ điện
Mùa rét là lúc nhiều thiết bị công suất lớn chạy cùng lúc, nên phân rõ phần việc của người ở và của thợ.
| Việc | Tự làm được | Phải gọi thợ |
|---|---|---|
| Thiết bị sưởi | Chọn chỗ đặt, rút phích khi không dùng, bỏ thiết bị dây hỏng | Sửa chăn điện, quạt sưởi hỏng; không tự đấu nối dây |
| Ổ cắm | Cắm thẳng ổ tường, không cắm nhiều thiết bị sưởi vào một ổ chia | Lắp thêm ổ cắm gần giường, kiểm tra ổ, phích bị nóng |
| Đèn sưởi nhà tắm | Bật trước khi tắm, tắt sau khi xong | Lắp đặt cố định, đi dây, sửa đèn chập chờn |
| Gió lùa | Dán khe cửa, rèm dày, dời giường | Sửa cửa sổ không đóng khít, kính vỡ |
Nếu aptomat nhà bạn hay nhảy vào những đêm bật nhiều sưởi, đó là tín hiệu đường điện đang quá tải. Không thay aptomat lớn hơn và không quấn băng giữ cần gạt; hãy gọi thợ điện xem lại. Cũng không cắm quạt sưởi, ấm siêu tốc và chăn điện chung một ổ chia đặt dưới gầm giường, nơi không ai nhìn thấy khi phích cắm nóng lên hay dây bị chân giường đè.
Khi có sự cố trong đêm
Định hướng phút đầu cho ba tình huống hay gặp nhất mùa rét. Không thay cho hướng dẫn của nhân viên y tế hay cảnh sát PCCC.
- Ngửi thấy mùi khét, thấy khói từ thiết bị sưởi: ngắt aptomat hoặc rút phích nếu tay khô và chưa có lửa, đưa ông bà ra khỏi phòng. Có lửa thì ra ngoài và gọi 114.
- Nghi ngộ độc khí do đốt than trong phòng: ông bà đau đầu, buồn nôn, lơ mơ, khó đánh thức. Mở toang cửa, đưa ông bà ra chỗ thoáng, dập bếp than nếu làm được an toàn, gọi 115. Người vào cứu không ở lâu trong phòng kín.
- Phát hiện vết bỏng do chăn điện, túi chườm: làm mát bằng nước sạch mát, không bôi kem đánh răng, dầu, mỡ, không chọc phỏng, che vải sạch và đi khám vì bỏng ở người già lâu lành.
- Ông bà lạnh run, nói líu, lơ mơ vào đêm rét đậm: đưa vào chỗ ấm, thay quần áo ướt, đắp chăn, cho uống nước ấm nếu tỉnh táo và gọi 115.
Các kỹ năng như đặt người bất tỉnh ở tư thế an toàn, nhận biết người bị lạnh nặng nên được học ở lớp sơ cứu có thực hành.
Nhắc ông bà và chia việc mỗi tối
Ông bà quen tiết kiệm nên có khi tắt sưởi giữa chừng rồi ôm túi chườm cả đêm, hoặc ngại bật quạt sưởi vì sợ tốn điện mà quay sang đốt than như ngày xưa. Thay vì cấm, hãy giải thích bằng câu cụ thể: "Than đốt trong phòng kín sinh khí độc không ngửi thấy, nên ngủ say là không biết". Nói về cái khí, không nói ông bà làm sai.
Phân việc rõ ràng giúp ông bà yên tâm: con cháu kiểm phích cắm, xếp chỗ đặt sưởi, cài hẹn giờ; ông bà chỉ việc bật, tắt bằng nút quen. Buổi tối, trước khi đi ngủ, người ở gần ông bà nhất ghé qua phòng nhìn một lượt: sưởi đã tắt hay để chế độ hẹn giờ, chăn điện đã tắt, túi chườm đã lấy ra, cửa sổ hé vừa đủ.
Đầu mùa rét, trước khi lấy chăn điện, quạt sưởi từ kho ra dùng, nhìn kỹ dây và vỏ một lần. Thiết bị cất cả năm dễ bị chuột cắn dây hay ẩm mốc; hỏng thì bỏ, không chữa tạm.
Câu hỏi thường gặp
Người già có nên dùng chăn điện cả đêm không?
Không nên để chăn điện bật cả đêm ở mức cao. Cách an toàn hơn là làm ấm giường trước khi ngủ rồi tắt, hoặc dùng mức thấp nhất có hẹn giờ tự tắt. Người có cảm giác kém ở chân nên hỏi bác sĩ trước khi dùng.
Đốt than sưởi ấm có hé cửa thì có an toàn không?
Không nên. Hé cửa không đảm bảo khí độc thoát ra đủ, nhất là phòng nhỏ và khi gió đổi chiều. Than, củi, bếp than chỉ dùng ngoài trời hoặc nơi thật thông thoáng, không mang vào phòng ngủ.
Quạt sưởi nên đặt cách giường bao xa?
Mỗi loại có khoảng cách khuyên dùng khác nhau trong sách hướng dẫn nhà sản xuất. Nguyên tắc chung là đặt trên sàn phẳng, xa chăn màn, rèm và đồ vải, hướng về khoảng trống, không đặt trên giường hay ghế đệm.
Túi chườm nước nóng có dùng được cho ông bà không?
Được, nếu chỉ dùng để làm ấm chăn trước khi ngủ hoặc chườm lúc thức, có lớp vải dày bọc ngoài. Không nên để ông bà ôm túi chườm ngủ cả đêm vì dễ bỏng nhiệt độ thấp.
Ông bà ngủ dậy thấy đau đầu, buồn nôn mùa rét có phải do lạnh không?
Nếu đêm trước trong phòng có đốt than, củi hay dùng thiết bị đốt nhiên liệu, cần nghĩ tới ngộ độc khí: mở cửa, đưa ra chỗ thoáng và gọi 115. Không có nguồn đốt thì vẫn nên đi khám để bác sĩ tìm nguyên nhân.
Có cần mua máy sưởi cho phòng ông bà không?
Nhiều nhà giữ ấm đủ bằng quần áo, chăn dày và phòng kín gió. Nếu cần thiết bị sưởi, chọn loại có tự ngắt khi đổ, khi quá nhiệt, đặt đúng chỗ và cắm thẳng vào ổ tường.