Ở nhà ống, gầm cầu thang và tầng trệt cần được giữ như lối ra chứ không phải nhà kho: không cất bình gas, xăng, giấy vụn, thùng các tông dưới gầm cầu thang, xe máy để gọn một bên và cách xa ổ cắm, đồ dễ cháy dồn ít nhất có thể, cửa ra mở được nhanh từ bên trong. Khi cháy bắt đầu ở tầng trệt, khói bốc thẳng lên cầu thang, chính là đường người trên các tầng cần đi xuống.
Nhà ống phổ biến ở phố, ở hẻm, có mặt tiền hẹp, chiều sâu dài, nhiều tầng nối với nhau bằng một cầu thang. Tầng trệt thường gánh đủ thứ việc: để xe, bán hàng, chứa đồ, có khi là bếp. Phần dưới nói vì sao một đám cháy nhỏ ở tầng trệt nguy hơn ở nơi khác, bảng kiểm gầm cầu thang và khu để xe, việc tự làm và việc gọi thợ, phút đầu khi có khói ở tầng trệt, và cách cả nhà cùng giữ lối ra thông.
Vì sao tầng trệt nhà ống là chỗ cần để ý nhất
Cầu thang trong nhà ống hoạt động như một ống khói. Khói và khí nóng sinh ra ở tầng trệt bốc lên theo khoảng trống cầu thang rất nhanh, lan tới các tầng trên trước khi người trên đó kịp nhận ra. Trong khi đó, đường ra phổ biến nhất của cả nhà lại chính là cầu thang đó và cửa chính ở tầng trệt.
Gầm cầu thang là chỗ hay được tận dụng để chứa: thùng các tông, giấy báo cũ, chai lọ, đệm cũ, bình gas dự phòng, can xăng cho máy phát hay máy cắt cỏ, sơn thừa. Đó gần như một kho vật liệu cháy nằm ngay dưới chân đường thoát. Chỉ cần một tàn thuốc, một chập điện ở ổ cắm gần đó, một tia lửa từ xe máy vừa đi về còn nóng là đủ khởi đầu.
Xe máy để trong nhà là chuyện bình thường ở nhà ống, vì không có chỗ khác. Bản thân xe có bình xăng, ống xăng, phần ống xả còn nóng lâu sau khi tắt máy. Xe dựng sát nhau, sát vách gỗ, sát đống đồ, cạnh ổ cắm và dây điện, thì một sự cố nhỏ ở một chiếc lan sang chiếc kia. Chuyện sạc xe điện trong nhà có bài riêng ở những trang khác; ở đây chỉ nói xe xăng và chỗ để.
Cuối cùng là cửa. Nhiều nhà ống khoá cửa chính bằng nhiều lớp, cửa cuốn, khoá móc, chìa để ở một chỗ không ai nhớ, cửa sổ tầng trệt có khung sắt kín. Khi cần ra nhanh trong khói, thứ làm mất thời gian nhất thường là tìm chìa khoá.
Bảng kiểm gầm cầu thang và tầng trệt
Đứng ở chân cầu thang nhìn vào gầm, rồi đi một vòng tầng trệt. Ghi những gì đang để ở đó, rồi đối chiếu bảng.
| Kiểm gì | Nhìn hoặc thử thế nào | Chưa đạt thì |
|---|---|---|
| Bình gas dự phòng | Có bình nào dưới gầm cầu thang, gần xe, trong tủ kín không | Dời ra chỗ thoáng, không cạnh lối ra, đặt đứng, xa nguồn nóng |
| Xăng, dầu, sơn, cồn | Can, chai, lon có chất dễ cháy; chai nước ngọt đựng xăng | Bỏ bớt; phần cần giữ để ở chỗ thoáng, xa lối ra, có nắp kín, dán rõ bên ngoài bằng chữ viết tay |
| Giấy, thùng các tông, đệm cũ | Đống đồ dưới gầm, ở góc sau xe | Dọn bớt, bán hoặc bỏ đồ không dùng |
| Ổ cắm, dây điện ở tầng trệt | Ổ gần chỗ để xe, dây chạy dưới đồ, ổ chia cắm nhiều | Không để đồ phủ lên ổ; ổ có dấu cháy thì gọi thợ điện |
| Chỗ để xe | Xe dựng cách vách, cách đống đồ, không chắn lối đi từ cầu thang ra cửa | Xếp lại để có một lối đi thẳng |
| Lối từ chân cầu thang ra cửa | Đi thử trong bóng tối từ chân cầu thang tới cửa, đếm vật cản | Dọn để không phải lách, không phải nhấc đồ |
| Chìa khoá cửa | Mọi người lớn trong nhà biết chìa ở đâu, lấy được trong vài giây | Treo chìa ở một chỗ cố định gần cửa, trong nhà, ngoài tầm với từ bên ngoài |
| Đầu báo khói | Nhà có đầu báo ở tầng trệt và ở cầu thang chưa | Nên có; đặt trên trần, theo hướng dẫn |
Sau vòng kiểm, nhiều gia đình nhận ra gầm cầu thang chứa toàn những thứ cả năm không đụng tới. Dọn được một lần là phần lớn nguy cơ ở đó biến mất, và giữ được bằng một quy tắc: gầm cầu thang không chứa thứ cháy được.
Xe máy trong nhà: để sao cho bớt nguy
Để xe nguội rồi mới dồn sát. Xe vừa đi về, ống xả còn nóng. Dựng xe ở chỗ trống một lúc trước khi dồn vào góc hay xếp sát nhau, không dựng ngay sát rèm, thùng giấy.
Không để xe ngay dưới gầm cầu thang. Gầm cầu thang là chỗ khói sẽ đi lên. Nếu có lựa chọn, dựng xe ở phía gần cửa nhưng không chắn cửa, để lại lối đi ở giữa.
Không chiết xăng trong nhà. Hút xăng ra từ xe, chiết vào chai để dành, đổ xăng cho máy cắt cỏ ngay trong nhà đều làm hơi xăng lan khắp tầng trệt. Việc đó nên làm ở cây xăng, nơi có người và thiết bị phù hợp.
Xe có mùi xăng, rỉ xăng. Ngửi thấy mùi xăng nặng quanh xe, thấy vệt xăng dưới gầm xe: dắt xe ra ngoài, mở cửa cho thoáng, mang xe đi sửa. Không bật lửa, không đốt hương gần đó.
Ổ cắm gần xe. Không cắm thiết bị sinh nhiệt, sạc pin, quạt cũ chạy suốt đêm ở ổ ngay cạnh hàng xe. Ổ nào ở đó có dấu đen, lỏng thì để thợ điện xem.
Tự làm được và phải gọi thợ
Phần lớn việc ở gầm cầu thang là dọn và thay thói quen. Phần điện và gas chỉ dừng ở việc nhìn và gọi.
| Việc | Tự làm được | Phải gọi thợ, đơn vị cung cấp |
|---|---|---|
| Dọn đồ cháy được dưới gầm cầu thang | Có | Không cần |
| Bình gas dự phòng | Dời chỗ, để đứng, xa nguồn nóng | Bình móp, gỉ, nghi rò: gọi đơn vị cung cấp gas đổi |
| Ổ cắm, dây ở tầng trệt | Không để đồ phủ lên, rút bớt thiết bị | Ổ cháy đen, nóng, dây chạy lộn xộn: thợ điện |
| Cửa nhiều lớp khoá | Thống nhất chỗ treo chìa, tập mở trong tối | Thay khoá mở nhanh từ bên trong: thợ khoá |
| Khung sắt cửa sổ tầng trệt | Kiểm có ô mở được không, chìa ở đâu | Làm thêm ô mở được từ bên trong: thợ cơ khí |
Không tự kéo thêm dây điện xuống gầm cầu thang để làm chỗ sạc, không tự gắn thêm ổ cắm vào vách gỗ dưới cầu thang, không tự tháo van, tháo dây của bình gas để dời bình cho tiện. Dời bình thì khoá van, nhờ người của đơn vị cung cấp gas khi họ đến giao bình mới lắp lại ở vị trí mới.
Nhà ống vừa ở vừa bán hàng
Nhiều nhà ống dùng tầng trệt làm cửa hàng: tạp hoá, quần áo, văn phòng phẩm, quán ăn nhỏ. Hàng hoá dồn lên cao sát trần, thùng các tông xếp chồng tới chân cầu thang, ban đêm cửa cuốn kéo xuống, cả nhà ngủ ở trên. Đây là kiểu nhà mà tầng trệt chứa nhiều vật cháy được nhất, trong khi ban đêm không ai ở dưới đó.
Với kiểu nhà này, bảng kiểm ở trên cần thêm vài dòng. Hàng không xếp chắn chân cầu thang và lối ra cửa; giữa các dãy hàng có một lối đi đủ một người đi thẳng. Hàng không xếp sát đèn, sát ổ cắm, không phủ lên tủ điện. Biển hiệu, đèn trang trí, tủ lạnh trưng bày cắm điện suốt đêm thì nhờ thợ điện xem tải một lần, thay vì tự cắm thêm ổ chia.
Hàng có tính dễ cháy như bình gas mini, bật lửa, cồn, sơn, xịt côn trùng, nên để riêng một chỗ, xa đèn và xa chân cầu thang. Quán ăn có bếp ở tầng trệt thì bếp và bình gas là chuyện của khu bếp, nhưng nguyên tắc vẫn vậy: không chắn lối ra, không để đồ cháy được dưới gầm cầu thang.
Buổi tối trước khi kéo cửa cuốn, người đóng cửa đi một lượt: tắt những thiết bị không cần chạy đêm, nhìn ổ cắm, nhìn chân cầu thang, treo chìa. Chỉ mất vài phút nhưng là vài phút giúp cả nhà ngủ yên hơn ở tầng trên.
Khi có khói ở tầng trệt
Khi khói xuất hiện ở tầng trệt, nhịp xử lý khác hẳn so với cháy ở tầng trên, vì đường ra nằm đúng chỗ đang có khói.
- Người ở tầng trệt thấy đám cháy rất nhỏ, mới bắt đầu, ở chỗ không có điện: dùng bình chữa cháy nếu nhà có và đã được hướng dẫn, đứng ở phía có cửa ra sau lưng.
- Cháy liên quan tới ổ điện, dây điện: ngắt aptomat tổng nếu tủ điện ở chỗ đến được an toàn, không dội nước lên chỗ có điện.
- Lửa đã lan ra xe, đống đồ, hoặc khói dày: hô to cho cả nhà, mở cửa chính đi ra nếu đi được, gọi 114 ngay khi ra tới ngoài.
- Người ở tầng trên thấy khói dày từ cầu thang đi lên: không cố đi xuống qua khói. Vào phòng gần nhất có cửa sổ, đóng cửa, chèn khe cửa bằng khăn ướt, gọi 114 báo vị trí. Cách thoát qua ban công, cửa sổ có bài riêng ở trang chuyên về thoát hiểm.
- Người hít khói, ho nhiều, khó thở, bỏng: đưa ra chỗ thoáng, gọi 115.
Bàn trước với cả nhà lối ra thứ hai từ các tầng trên, kể cả khi đó chỉ là một ô cửa sổ có khung sắt mở được. Một buổi tập phòng cháy ở khu dân cư giúp mọi người biết cảm giác của khói và cách cúi thấp, điều mà đọc bài không thay được.
Cả nhà cùng giữ lối ra thông
Quy tắc dễ nhớ cho mọi người: "Từ chân cầu thang ra cửa không có gì phải lách qua." Người cuối cùng về nhà buổi tối là người xếp xe, kiểm lối đi, khoá cửa và treo chìa vào chỗ cố định.
Trẻ từ sáu, bảy tuổi có thể được chỉ chỗ treo chìa và cách mở cửa chính từ bên trong, tập vài lần lúc ban ngày. Trẻ cũng nên biết: thấy khói ở dưới nhà thì gọi người lớn to nhất có thể, không đi xuống một mình xem.
Ông bà sống ở tầng trệt vì đi lại dễ, cũng hay là người cất đồ dưới gầm cầu thang vì tiếc bỏ đi. Thay vì dọn sạch lúc ông bà đi vắng, nên dọn cùng ông bà, hỏi món nào còn cần, đưa món đó lên kệ ở chỗ khác. Người già được hỏi ý thì giữ quy tắc lâu hơn.
Mỗi dịp dọn nhà cuối năm, đi lại bảng kiểm một lần. Gầm cầu thang là chỗ đồ tự dồn về mà không ai để ý.
Câu hỏi thường gặp
Để bình gas dưới gầm cầu thang có được không?
Không nên. Gầm cầu thang nằm ngay đường thoát và thường kín gió; bình gas, kể cả bình dự phòng, nên để ở chỗ thoáng, đặt đứng, xa nguồn nóng và không chắn lối ra.
Xe máy để trong nhà ống nên dựng ở đâu?
Dựng gọn một bên, cách vách và đống đồ, không dưới gầm cầu thang, không chắn lối đi từ chân cầu thang ra cửa, và để xe nguội trước khi dồn sát nhau.
Có được chiết xăng ra chai để trong nhà không?
Không nên. Hơi xăng lan khắp tầng trệt và bén lửa rất dễ; chai nước đựng xăng còn dễ bị trẻ nhầm. Đổ xăng ở cây xăng, không trữ xăng trong nhà ống.
Khói từ tầng trệt bốc lên thì người ở tầng trên có nên chạy xuống không?
Nếu khói dày trên cầu thang thì không cố đi xuống qua khói. Vào phòng có cửa sổ, đóng cửa, chèn khe cửa, gọi 114 báo vị trí và chờ hướng dẫn.
Gầm cầu thang nên để gì cho an toàn?
Những thứ không cháy hoặc khó cháy và không cần lấy gấp, như dụng cụ kim loại, chậu, xô. Tránh giấy, thùng các tông, đệm, vải, chất lỏng dễ cháy và bình gas.
Nhà ống có cửa cuốn và nhiều lớp khoá thì làm sao ra nhanh?
Treo chìa ở một chỗ cố định gần cửa phía trong, mọi người lớn biết vị trí, tập mở trong tối vài lần. Muốn thay khoá mở nhanh từ bên trong thì nhờ thợ khoá.