TuyetDoi.comTuyệt Đối
Người cao tuổi trong nhà: ngã, bỏng, quên và đêm

Người già bị ngã phải làm gì: chuẩn bị sẵn trong nhà để phút đầu không lúng túng

Khi ông bà ngã, phút đầu phụ thuộc vào thứ nhà đã chuẩn bị: cửa mở được từ ngoài, đèn, chăn, điện thoại, tờ thông tin y tế, lối cho cáng và việc không vội đỡ dậy.

Tidy Vietnamese living room, folded blanket and a cordless phone on a low shelf, an adult seen from behind hanging a spare key by the front door, bright window light

Khi người già bị ngã, việc đầu tiên là không vội đỡ dậy: bật đèn, hỏi han, quan sát, giữ ấm và gọi 115 nếu có dấu hiệu nặng; còn những gì quyết định phút đầu ấy diễn ra suôn sẻ hay rối loạn thì phần lớn được chuẩn bị từ trước trong chính căn nhà. Cửa nhà vệ sinh mở được từ bên ngoài, điện thoại ở tầm thấp, chăn để sẵn, tờ thông tin y tế dán trong tủ, lối đi đủ rộng cho cáng là những thứ nhỏ nhưng tiết kiệm nhiều phút.

Bài này không lặp lại việc soát từng phòng để phòng ngã. Ở đây giả định cú ngã đã xảy ra và đi qua căn nhà theo đúng trình tự của một ca ngã: ai phát hiện, vào được chỗ ông bà không, gọi được ai, người cấp cứu tới thì đưa ông bà ra bằng đường nào. Mỗi bước là một mục kiểm.

Vì sao phút đầu sau cú ngã hay bị lúng túng

Phần lớn ca ngã của người lớn tuổi xảy ra trong nhà, vào lúc không ai để ý: nửa đêm đi vệ sinh, sáng sớm khi con cháu chưa dậy, buổi trưa khi ông bà ở nhà một mình. Người phát hiện thường bất ngờ, phản xạ đầu tiên là lao tới kéo ông bà dậy, mà với cú ngã có tổn thương ở hông hay cột sống, kéo vội có thể làm nặng thêm.

Những cản trở hay gặp lại nằm ở nhà: cửa nhà vệ sinh khoá trong, ông bà ngã chắn ngay sau cửa mở vào trong nên không đẩy được; đèn tắt, người nhà không tìm thấy công tắc; điện thoại của ông bà để trên bàn cao, nằm dưới sàn không với tới; người gọi 115 không nhớ địa chỉ chính xác hay không biết ông bà đang dùng thuốc gì.

Một mối lo nữa là ông bà nằm lâu trên sàn lạnh khi không ai biết. Người lớn tuổi nằm sàn gạch lạnh nhiều giờ dễ bị lạnh, mất nước và yếu thêm, kể cả khi cú ngã ban đầu không nặng. Vì vậy chuẩn bị nhà cho phút đầu gồm cả việc giúp ông bà tự gọi được người và tự giữ ấm được nếu phải chờ.

Bảng kiểm nhà theo trình tự một ca ngã

Đi theo đúng thứ tự từ lúc ông bà ngã tới lúc người cấp cứu đưa ông bà ra cửa.

Kiểm gìNhìn và thử thế nàoChưa đạt thì
Gọi được ngườiNằm dưới sàn ở phòng ngủ, nhà vệ sinh, ông bà có với tới điện thoại hay chuông khôngĐể điện thoại ở túi áo, chỗ thấp; ông bà quen một tiếng gọi, một chiếc chuông nhỏ đeo được
Cửa nhà vệ sinhMở ra ngoài hay vào trong; khoá trong có mở được từ ngoài khôngDùng khoá mở được từ ngoài bằng đồng xu hay chìa; hỏi thợ đổi chiều cánh cửa
Cửa chínhÔng bà ở nhà một mình thì người khác có vào được khôngGửi chìa khoá dự phòng cho người tin cậy ở gần
ĐènNgười nhà chạy vào có bật được đèn ngay không, công tắc ở đâuĐèn đêm, đèn cảm biến ở lối đi, ai trong nhà cũng biết công tắc
Chăn, gốiCó chăn mỏng, gối để với tay là lấy được ở phòng ông bà khôngĐể sẵn một chăn mỏng gấp ở kệ thấp
Tờ thông tin y tếCó ghi bệnh đang điều trị, thuốc đang dùng, dị ứng, người liên hệ khôngViết một tờ chữ to, dán trong cánh tủ, chụp vào điện thoại con cháu
Địa chỉ nhàNgười gọi 115 có đọc được địa chỉ chính xác, ngõ, số nhà, mốc dễ tìm khôngGhi sẵn trên tờ thông tin, kể cả lối vào ngõ hẹp
Lối đi ra cửaTừ phòng ông bà ra cổng, cầu thang, hành lang có đủ rộng cho hai người khiêng khôngDọn đồ khỏi lối đi, biết trước đoạn nào hẹp để báo người cấp cứu

Tờ thông tin y tế không cần đẹp, chỉ cần đúng và dễ thấy. Mỗi khi ông bà đổi thuốc hay có chẩn đoán mới, sửa lại tờ đó ngay trong ngày.

Phút đầu khi thấy ông bà ngã

Đây là định hướng; kỹ năng kiểm tra và xử trí người bị ngã nên được học trực tiếp ở lớp sơ cứu có thực hành.

  1. Bật đèn, dọn những gì có thể vấp quanh chỗ ông bà nằm. Gọi thêm người trong nhà.
  2. Không vội đỡ dậy. Gọi tên, hỏi ông bà có nghe rõ không, đau ở đâu, có cử động được tay chân không.
  3. Gọi 115 ngay nếu ông bà không tỉnh hoặc lơ mơ, đầu bị va, đau nhiều ở hông, đùi, lưng, cổ, một chân bị ngắn đi hay xoay lệch, nói khó, yếu một bên người, khó thở, chảy máu nhiều.
  4. Trong lúc chờ, giữ nguyên tư thế ông bà đang nằm nếu nghi tổn thương, kê gối mỏng cho dễ chịu nếu ông bà muốn và không đau cổ, đắp chăn giữ ấm, ở bên cạnh trò chuyện.
  5. Không cho ăn uống khi chưa rõ tình trạng, nhất là khi có thể phải phẫu thuật.
  6. Mở sẵn cửa, bật đèn lối vào, cử một người ra đầu ngõ đón người cấp cứu, cầm theo tờ thông tin y tế.
  7. Nếu ông bà tỉnh, không đau nhiều, tự xoay người được và muốn đứng dậy: để ông bà tự làm từ từ, bám vào ghế chắc; người nhà chỉ đỡ thêm, không nhấc bổng. Vẫn nên đi khám trong ngày.

Không xoa bóp chỗ đau, không nắn chân tay, không dùng rượu thuốc, dầu nóng xoa chỗ sưng sau ngã. Những việc đó không giúp gì và có thể làm khó việc chẩn đoán.

Giúp ông bà tự xoay xở khi ngã lúc ở một mình

Điện thoại luôn ở trên người. Túi áo có khoá kéo, túi đeo chéo nhỏ hay dây đeo cổ đều được. Điện thoại để trên bàn thì lúc nằm dưới sàn là xa nhất. Cài sẵn số con cháu ở chế độ gọi nhanh, tăng cỡ chữ cho dễ nhìn.

Tập một lần cách gọi khi nằm. Cùng ông bà thử nằm xuống thảm trong phòng khách và gọi một cuộc. Nghe thì buồn cười nhưng giúp ông bà biết mình làm được, và con cháu biết điện thoại có đủ to, đủ dễ dùng không.

Có thứ giữ ấm trong tầm với. Chăn mỏng ở kệ thấp, thảm ở cạnh giường, khăn tắm treo thấp trong nhà vệ sinh giúp ông bà kéo xuống đắp nếu phải nằm chờ.

Có người hỏi thăm theo giờ. Ông bà ở nhà một mình ban ngày thì thống nhất vài cuộc gọi hay tin nhắn vào giờ cố định. Đến giờ không thấy ông bà nghe máy là tín hiệu để người ở gần ghé qua.

Hàng xóm biết và có chìa khoá dự phòng. Một người hàng xóm tin cậy giữ chìa khoá, biết số điện thoại con cháu, là người tới nhanh nhất khi có chuyện.

Phân vai trong nhà: ai làm gì khi có người ngã

Phút đầu rối nhất khi mọi người cùng lao vào một việc và bỏ trống việc khác. Thống nhất trước vài vai đơn giản, mỗi vai có người thay thế:

  • Người ở bên ông bà: hỏi han, giữ ông bà nằm yên, đắp chăn, trò chuyện cho ông bà bớt sợ, theo dõi xem ông bà có tỉnh không.
  • Người gọi điện: gọi 115, đọc địa chỉ, tình trạng, cầm tờ thông tin y tế; sau đó gọi báo những người con cháu khác.
  • Người mở đường: bật đèn lối đi, mở cửa chính, dọn xe máy và đồ trên lối, ra đầu ngõ đón người cấp cứu.
  • Người chuẩn bị đồ: giấy tờ tuỳ thân, thẻ bảo hiểm y tế, thuốc đang dùng, điện thoại và sạc, áo ấm cho ông bà.
  • Người trông trẻ nhỏ nếu nhà có cháu nhỏ, để các cháu không chạy quanh chỗ ông bà nằm.

Nhà ít người thì một người gánh nhiều vai, nhưng thứ tự vẫn vậy: ở bên ông bà và gọi trước, mở đường sau. Để sẵn giấy tờ của ông bà trong một túi cố định giúp người chuẩn bị đồ không phải lục tìm.

Việc nhà tự làm được và việc cần thợ

Phần lớn chuẩn bị là dọn, để, ghi; một vài việc liên quan tới cửa thì cần thợ.

ViệcTự làm đượcPhải gọi thợ
Cửa nhà vệ sinhThống nhất không khoá trong khi ở nhà một mình, để sẵn dụng cụ mở khoá bên ngoàiĐổi khoá loại mở được từ ngoài, đổi cánh cửa mở ra ngoài hoặc cửa lùa
Đèn lối điĐèn cắm ổ có sẵn, đèn cảm biến chạy pinThêm công tắc ở đầu giường, cửa phòng
Lối điDọn đồ, gom dây điện sát tườngSửa nền gồ, bậc vỡ
Liên lạcĐiện thoại, chuông nhỏ, danh sách số gọi nhanhLắp chuông gọi có dây giữa các tầng nếu cần

Các thiết bị gọi khẩn cấp đeo tay hay đồng hồ tự báo khi ngã là một hướng khác mà nhiều gia đình cân nhắc; chọn loại nào là một câu chuyện riêng. Với nhà, điều cốt lõi vẫn là cửa vào được, đèn bật được và người gọi được.

Nói chuyện với ông bà về chuyện ngã mà không làm ông bà lo

Nhiều ông bà sợ ngã nhưng ngại nói, có người từng ngã nhẹ mà giấu vì không muốn con cháu lo hay sợ bị bắt dọn về ở cùng. Mở lời bằng sự chuẩn bị của cả nhà dễ nghe hơn: "Nhà mình dán tờ thông tin này để ai trong nhà có chuyện thì người khác cũng biết", rồi làm luôn cho cả người trẻ.

Khi đề nghị ông bà đừng khoá trong cửa nhà vệ sinh lúc ở nhà một mình, giải thích bằng tình huống cụ thể: "Lỡ trượt chân trong đó thì con không vào được". Nếu ông bà ngại riêng tư, đổi sang loại khoá mở được từ ngoài bằng đồng xu là cách dung hoà.

Mỗi lần ông bà có một cú ngã, dù nhẹ, hãy coi đó là thông tin chứ không phải lỗi: ngã ở đâu, lúc nào, đang làm gì. Ghi lại, kể với bác sĩ, và xem lại đúng chỗ đó trong nhà. Người ở gần ông bà nhất phụ trách giữ tờ thông tin y tế luôn đúng và chìa khoá dự phòng luôn ở đúng người.

Câu hỏi thường gặp

Người già bị ngã có nên đỡ dậy ngay không?

Không nên vội đỡ. Hỏi han và quan sát trước: đau ở đâu, có tỉnh không, có cử động được không. Dấu hiệu nặng như đau nhiều ở hông, lưng, cổ, va đầu, lơ mơ thì giữ nguyên tư thế, giữ ấm và gọi 115.

Ông bà ngã nhưng nói không sao, có cần đi khám không?

Với người lớn tuổi, nên đi khám kể cả khi ông bà nói không sao, vì một số chấn thương lộ ra muộn. Đau tăng dần, đi lại khó hơn, đau đầu, buồn nôn hay lơ mơ sau ngã thì đi khám ngay.

Khi gọi 115 cần nói những gì?

Địa chỉ chính xác kèm mốc dễ tìm, tuổi ông bà, chuyện gì đã xảy ra, ông bà còn tỉnh không, đau ở đâu, bệnh đang điều trị. Tờ thông tin y tế dán sẵn giúp nói đủ mà không quên.

Cửa nhà vệ sinh nên mở ra ngoài hay vào trong khi có người già?

Cửa mở ra ngoài hoặc cửa lùa giúp người nhà vào được khi ông bà ngã chắn sau cửa. Đổi chiều cánh cửa là việc của thợ; trước mắt nên dùng khoá mở được từ bên ngoài.

Ông bà ở nhà một mình thì làm sao biết khi ngã?

Điện thoại luôn ở trên người, cuộc gọi hỏi thăm vào giờ cố định và một người hàng xóm giữ chìa khoá dự phòng là ba lớp đơn giản. Nhiều nhà dùng thêm thiết bị gọi khẩn cấp đeo tay.

Có nên xoa dầu nóng vào chỗ sưng sau khi ngã không?

Không nên xoa bóp, xoa dầu nóng hay rượu thuốc vào chỗ đau sau ngã. Việc đó không giúp và có thể che mất dấu hiệu tổn thương. Nên để chỗ đau yên và đi khám.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138