Chăn điện và quạt sưởi dùng an toàn khi thiết bị còn nguyên vẹn, đặt cách xa màn, chăn, rèm và quần áo theo khoảng cách nhà sản xuất ghi, cắm thẳng vào ổ tường chứ không qua ổ chia nối dài, không bị phủ đồ lên, và được tắt hoặc hẹn giờ trước khi cả nhà ngủ say. Chăn điện thì không gấp, không đè vật nặng, không dùng cho trẻ nhỏ và người không tự tắt được.
Mùa lạnh, phòng ngủ là nơi có nhiều thiết bị sinh nhiệt nhất trong nhà, lại ở sát những thứ dễ cháy nhất: chăn bông, gối, màn tuyn, rèm. Thiết bị chạy suốt nhiều giờ khi người dùng đã ngủ. Bài này nói vì sao từng loại sưởi gây cháy theo cách khác nhau, bảng kiểm từng thiết bị, việc tự làm và việc của thợ điện, phút đầu nếu có mùi khét, có khói, và cách dặn trẻ lớn, nhắc ông bà dùng đúng.
Mỗi loại sưởi gây sự cố theo một kiểu
Quạt sưởi và đèn sưởi. Loại này thổi hoặc toả nhiệt mạnh ra phía trước. Khi đặt quá gần màn, mép chăn, áo vắt trên ghế, phần vải đó nóng dần lên tới mức bén lửa, nhất là vải tổng hợp mỏng. Quạt sưởi bị lật úp xuống nệm, xuống thảm cũng rất nguy, vì vậy nhiều loại có cơ cấu tự ngắt khi đổ theo thiết kế nhà sản xuất; nhưng không nên dựa vào nó.
Máy sưởi dầu. Máy toả nhiệt chậm, bề mặt ấm chứ không đỏ, nên người ta hay coi nó vô hại, vắt khăn, phơi quần áo lên cho khô. Đó là cách làm máy quá nhiệt và vải bị sấy khô dần. Máy nặng, có bánh xe, cũng hay bị kéo sát vào giường cho ấm hơn.
Chăn điện, đệm sưởi. Bên trong có dây nhiệt chạy khắp tấm chăn. Gấp đôi chăn khi đang bật, cuộn lại cất khi còn ấm, đè vali, gối, người ngồi đè lên một chỗ lâu, đều có thể làm dây gập, nóng cục bộ. Chăn bị ướt do trẻ tè dầm, đổ nước là một tình huống nguy khác. Chăn cũ, dây điều khiển nứt, bị chuột cắn thì càng không nên tiếp tục dùng.
Dây và ổ cắm. Thiết bị sưởi kéo dòng điện lớn hơn nhiều thứ khác trong phòng. Cắm qua ổ chia rẻ, qua dây nối dài cuộn tròn, qua phích lỏng, thì chỗ tiếp xúc nóng lên trong nhiều giờ. Phần lớn đám cháy kiểu này bắt đầu ở phích và ổ, không phải ở thân máy sưởi.
Bảng kiểm từng thiết bị trước khi dùng mùa lạnh
Lấy thiết bị ra khỏi kho trước khi trời rét đậm, kiểm lúc chưa cắm điện và lúc ban ngày, đủ ánh sáng.
| Kiểm gì | Nhìn hoặc thử thế nào | Chưa đạt thì |
|---|---|---|
| Vỏ thiết bị | Nhìn vết nứt, chảy nhựa, ố vàng, lưới bảo vệ bị móp | Ngừng dùng, không tự tháo ra sửa |
| Dây và phích | Rút ra, vuốt nhẹ dọc dây tìm chỗ nứt, gập, phồng; nhìn chân phích có đen không | Ngừng dùng; không quấn băng dính, không tự nối |
| Chăn điện | Trải phẳng, soi đèn tìm chỗ vải cháy sém, dây bên trong bị dồn cục; dây điều khiển còn nguyên | Ngừng dùng, thay chăn |
| Ổ cắm sẽ dùng | Ổ tường cố định, cắm chặt tay, không lỏng, không có vết đen | Chọn ổ khác hoặc nhờ thợ điện xem |
| Chỗ đặt quạt sưởi, máy sưởi | Đặt trên nền phẳng cứng, đo khoảng cách tới màn, rèm, giường theo hướng dẫn nhà sản xuất | Dời ra chỗ trống, không đặt trên đệm, thảm dày |
| Lối đi | Dây có chạy ngang lối đi ra cửa, nơi người già đi đêm | Đổi chỗ để dây nằm sát tường |
| Trẻ và vật nuôi | Trẻ có với tới mặt nóng, kéo dây được không | Dời lên chỗ cao hơn theo hướng dẫn, hoặc chọn kiểu sưởi khác |
| Hẹn giờ, tự ngắt | Bấm thử chức năng hẹn giờ có trên máy | Không có thì thống nhất người tắt trước khi ngủ |
Đừng thử thiết bị bằng cách bật lên rồi để đó ra ngoài. Lần đầu dùng sau cả năm cất kho, hãy bật khi có người ngồi trong phòng ít nhất một lúc, ngửi xem có mùi khét khác thường không. Mùi bụi cháy nhẹ lúc đầu khá thường gặp, nhưng mùi nhựa cháy, mùi khét gắt thì tắt ngay.
Có nên bật qua đêm không
Câu trả lời ngắn: tốt nhất là không, và nếu cần thì chỉ với thiết bị được nhà sản xuất cho phép dùng lâu, có hẹn giờ, có tự ngắt khi quá nhiệt, đặt đúng khoảng cách. Phòng ngủ ấm trước khi đi ngủ, rồi tắt sưởi và đắp chăn dày, là cách nhiều gia đình làm mà vẫn ngủ đủ ấm.
Chăn điện thường được khuyên dùng để làm ấm giường trước khi ngủ, rồi tắt hoặc rút phích khi lên giường, trừ khi hướng dẫn của loại chăn bạn dùng ghi khác. Với trẻ nhỏ, người già yếu, người ngủ say vì uống thuốc, người không tự tắt hay không cảm nhận nóng tốt, không nên để chăn điện bật trong lúc họ ngủ.
Quạt sưởi, đèn sưởi thổi trực tiếp là loại ít nên để qua đêm nhất trong phòng ngủ có màn, vì chỉ một cái chăn tuột xuống, một mép màn bay ra là đủ chạm vào vùng nóng. Máy sưởi dầu ổn định hơn nhưng vẫn cần khoảng trống xung quanh và không phơi gì lên.
Nếu phòng có người già thường dậy đi vệ sinh ban đêm, nhớ rằng thiết bị và dây điện trên sàn cũng là chỗ vấp ngã. Đặt sưởi ở phía không nằm trên đường từ giường ra cửa.
Phòng nhỏ, phòng có màn, phòng của trẻ: chỗ đặt khác nhau
Phòng ngủ chung cư nhỏ thường chỉ còn một khoảng trống giữa giường và tủ quần áo, đúng chỗ người ta muốn đặt quạt sưởi. Khoảng đó thường hẹp hơn khoảng cách nhà sản xuất khuyên. Nếu không đủ chỗ, chọn cách làm ấm phòng trước khi ngủ ở phòng khách rộng hơn, hoặc dùng thiết bị hướng nhiệt lên cao thay vì thổi ngang vào giường, theo hướng dẫn đi kèm máy.
Nhà nông thôn và nhà ống tầng trên hay mắc màn tuyn quanh giường. Màn nhẹ, mỏng, buông sát đất, chỉ một luồng gió từ cửa là lay về phía máy sưởi. Khi phòng có màn, đặt sưởi ở phía chân giường hoặc phía không có mép màn buông xuống, và vén gọn màn ở phía đó.
Phòng của trẻ nhỏ thì khác: trẻ bò, trẻ tập đi sẽ tới gần mặt nóng, kéo dây, chọc tay vào lưới. Với phòng này, nhiều gia đình chọn làm ấm trước rồi tắt, hoặc chỉ dùng loại sưởi đặt cao, cố định theo hướng dẫn, thay vì quạt sưởi để dưới sàn. Trẻ sơ sinh thì giữ ấm bằng quần áo và chăn mỏng đúng cách, không đặt sưởi chĩa thẳng vào nôi.
Phòng người già nên để ý thêm lối đi đêm: thiết bị và dây đặt sát tường, ở phía không nằm trên đường ra nhà vệ sinh, để không có gì ở dưới chân lúc người già dậy trong bóng tối.
Tự làm được và phải gọi thợ điện
Người dùng làm được việc dời, rút, cất, thay thói quen. Còn ổ, dây âm tường và bên trong thiết bị là việc của thợ.
| Việc | Tự làm được | Phải gọi thợ |
|---|---|---|
| Thiết bị đặt sát màn, rèm | Dời ra chỗ trống, buộc gọn rèm | Không cần |
| Cắm qua ổ chia, dây nối | Rút ra, cắm thẳng vào ổ tường | Phòng thiếu ổ: thợ điện lắp thêm theo tải |
| Phích nóng khi dùng | Tắt, rút khi tay khô, ngừng dùng | Thợ kiểm ổ và dây |
| Aptomat nhảy khi bật sưởi | Tắt bớt thiết bị khác, không bật lại liên tục | Thợ điện đánh giá tải của mạch |
| Chăn điện có chỗ cháy sém | Ngừng dùng, bỏ đi | Không sửa |
| Máy sưởi kêu lạ, có mùi khét | Tắt, rút, để nguội | Nơi sửa chữa hoặc thay máy |
Không tự mở vỏ máy sưởi để vệ sinh bên trong, không nối thêm dây cho dài, không thay phích bằng loại khác. Nếu nhà bạn cần sưởi ở góc không có ổ cắm, đó là lúc gọi thợ điện, không phải lúc mua thêm cuộn dây nối.
Khi ngửi thấy mùi khét hoặc thấy khói ở chỗ sưởi
Phản ứng đầu tiên nên là cắt điện, không phải chạy đi lấy nước.
- Tắt công tắc thiết bị, rút phích nếu tay khô và phích không bốc khói. Phích, ổ đang bốc khói, có tia lửa thì không chạm, đi ngắt aptomat của phòng hoặc aptomat tổng.
- Đám cháy nhỏ ở mép chăn, mép màn sau khi đã cắt điện: kéo vật đang cháy ra nền gạch, úp kín bằng chăn dày không phải chất tổng hợp, hoặc dội nước vì điện đã ngắt.
- Không dội nước lên thiết bị điện khi chưa chắc đã ngắt điện.
- Lửa bén lên rèm cao, đệm, tủ: đánh thức mọi người, ra ngoài, đóng cửa phòng sau lưng, gọi 114.
- Người bị bỏng hoặc hít nhiều khói, ho, khó thở: đưa ra chỗ thoáng, gọi 115. Làm mát vùng bỏng bằng nước sạch mát, không bôi kem đánh răng, nước mắm, mỡ.
Một đầu báo khói đặt ở hành lang ngoài phòng ngủ là thứ nên có, vì người đang ngủ ngửi khói kém hơn ta tưởng. Cách chọn và lắp đầu báo có bài riêng ở những trang chuyên về thiết bị; ở đây chỉ nhắc nguyên lý: khói bốc lên cao, nên đầu báo đặt trên trần hoặc sát trần.
Dặn trẻ lớn và nhắc ông bà
Trẻ năm, sáu tuổi trở lên có thể hiểu một quy tắc đơn giản: "Không phơi gì, không đặt gì lên máy sưởi; không kéo máy lại gần giường." Trẻ lớn hơn có thể được giao việc tắt sưởi trong phòng mình trước khi đi ngủ và báo lại bố mẹ. Không giao cho trẻ việc cắm, rút phích ở ổ cao hoặc ổ đáng ngờ.
Với trẻ nhỏ, việc là của người lớn: đặt thiết bị ngoài tầm với, dây không thả lủng lẳng để trẻ kéo, không để trẻ ngủ trên chăn điện đang bật.
Ông bà hay lạnh tay chân, hay muốn kéo sưởi sát giường, đắp chăn điện cả đêm cho chắc. Thay vì cấm, có thể đưa ra cách khác cũng ấm: làm ấm giường trước, đắp thêm chăn nhẹ, đi tất len, uống cốc nước ấm. Con cháu chủ động sang tắt chăn điện, hẹn giờ cho máy sưởi trước khi chúc ông bà ngủ ngon, như một việc chăm sóc chứ không phải kiểm tra.
Nếu ông bà mắt kém, hãy dán một dấu dễ nhận bằng tay (một miếng nỉ, một nút nhựa nổi) lên nút tắt của thiết bị, để tìm được nút trong bóng tối mà không cần đọc chữ.
Câu hỏi thường gặp
Chăn điện có để qua đêm được không?
Thường được khuyên dùng để làm ấm giường trước khi ngủ rồi tắt, trừ khi hướng dẫn của loại chăn bạn dùng cho phép khác. Không để chăn điện bật khi trẻ nhỏ, người già yếu hay người ngủ say đang nằm.
Quạt sưởi nên đặt cách màn bao xa?
Theo khoảng cách nhà sản xuất ghi trong hướng dẫn; nếu không còn sách hướng dẫn thì để càng rộng càng tốt, sao cho mép màn, chăn tuột xuống, rèm bay ra cũng không chạm vùng nóng phía trước.
Phơi khăn lên máy sưởi dầu có sao không?
Không nên. Khăn, quần áo phủ lên làm máy toả nhiệt kém, nóng lên trong khi vải bị sấy khô dần; nhiều loại máy ghi rõ không được phủ bất cứ thứ gì lên.
Có nên cắm máy sưởi qua ổ chia nhiều lỗ không?
Không nên. Máy sưởi kéo dòng lớn, ổ chia và dây nối dễ nóng ở chỗ tiếp xúc; cắm thẳng vào ổ tường còn tốt, thiếu ổ thì nhờ thợ điện lắp thêm.
Chăn điện bị trẻ tè dầm thì làm sao?
Tắt và rút phích ngay khi tay khô, không bật lại. Làm theo hướng dẫn vệ sinh của nhà sản xuất; có dấu hiệu nước ngấm vào dây điều khiển, phích hoặc chăn cũ thì ngừng dùng.
Máy sưởi có mùi khét lần đầu dùng sau mùa hè là bình thường không?
Mùi bụi cháy nhẹ trong vài phút đầu khá thường gặp vì bụi bám trên bộ phận nóng. Mùi nhựa cháy, mùi khét gắt, có khói thì tắt, rút điện và ngừng dùng.