Khi bé bắt đầu bò, cách kiểm nhà nhanh và đúng nhất là chính bạn nằm sấp xuống sàn, đặt mắt ở độ cao khoảng 40 phân rồi bò một vòng qua từng phòng. Thứ gì ở tầm đó mà bé nhìn thấy, với tới, kéo được hay bỏ vào miệng được thì phải dời, che hoặc chặn trước khi bé tự tìm ra.
Giai đoạn bò thường rơi vào khoảng sáu đến mười tháng, có bé sớm hơn, có bé gần như bỏ qua để đứng vịn luôn. Điều đổi khác lớn nhất không nằm ở tốc độ mà ở chỗ bé bắt đầu tự chọn đích đến. Phần dưới đi qua lý do vì sao mặt sàn nguy hiểm theo kiểu riêng, bảng kiểm theo từng thứ ở độ cao thấp, việc tự làm được với việc cần thợ điện, phút đầu khi bé nuốt hoặc chạm phải thứ không nên chạm, và cách giữ nhà sạch mặt sàn khi cả nhà đi lại hằng ngày.
Vì sao mặt sàn lại là chỗ nhiều nguy cơ nhất ở tuổi này
Bé khám phá bằng miệng. Ở tuổi này miệng là công cụ chính để tìm hiểu đồ vật. Một hạt nút áo, viên pin nhỏ, nắp chai, mẩu ni lông rơi dưới gầm ghế đều được nhặt lên và đưa thẳng vào miệng. Người lớn đi đứng không nhìn thấy những thứ đó vì chúng nằm khuất dưới gầm tủ, góc sofa, khe giữa thảm và tường.
Đầu bé to và nặng so với thân. Khi bé nhoài người qua mép xô, chậu hay bồn có nước, trọng tâm dồn về đầu nên bé dễ chúi xuống và không tự rút người ra được. Chỉ vài phân nước dưới đáy xô đã đủ che mũi miệng một đứa trẻ đang chúi đầu.
Bé kéo mọi thứ thò ra. Dây sạc buông từ bàn, góc khăn trải bàn, dây rèm, dây nồi cơm đều là thứ bé nắm và giật. Cái nằm ở đầu kia sợi dây mới là thứ gây chuyện: một chiếc điện thoại, một bình thuỷ, một nồi canh còn nóng.
Bé di chuyển nhanh hơn người lớn tưởng. Lỗi hay gặp nhất là "chỉ quay đi một phút" để nghe điện thoại hay tắt bếp. Trong một phút, bé bò được từ giữa phòng khách tới cửa nhà tắm. Không ai trông trẻ được từng giây, nên nhà phải được dọn sao cho phút lơ là đó không có gì nghiêm trọng xảy ra.
Bảng kiểm khi nằm sấp bò một vòng quanh nhà
Mang theo điện thoại để chụp lại chỗ chưa đạt, làm lần lượt từ phòng bé ở nhiều nhất. Cả vòng thường mất khoảng nửa tiếng với một căn hộ hay một tầng nhà ống.
| Kiểm gì | Nhìn hoặc thử thế nào | Chưa đạt thì |
|---|---|---|
| Ổ cắm sát chân tường | Đếm mọi ổ cắm thấp hơn đầu gối người lớn, kể cả ổ khuất sau tủ, sau sofa | Cắm nút che ổ cắm vào mọi lỗ không dùng, dời ổ chia điện lên cao |
| Ổ chia và dây nối nằm dưới sàn | Xem có ổ chia nằm giữa lối đi, dưới thảm, có dây nào bé nắm được | Đưa ổ chia lên kệ cao, gom dây chạy sát tường, phía sau đồ nặng |
| Vật nhỏ dưới gầm | Soi đèn điện thoại dưới gầm giường, sofa, tủ tivi; vật nào lọt được qua lõi giấy vệ sinh là vật bé nuốt được | Nhặt hết, rồi nhắc cả nhà không để đồ nhỏ trên bàn thấp |
| Xô, chậu, thau có nước | Đi qua nhà tắm, sân sau, góc giặt giũ; có vật chứa nước nào để mở không | Đổ hết nước sau khi dùng, úp ngược, đóng cửa nhà tắm |
| Dây thò từ trên cao xuống | Nhìn từ sàn lên mép bàn, mép kệ: dây sạc, dây nồi cơm, khăn trải bàn | Thu dây lên, bỏ khăn trải bàn trong thời gian bé bò |
| Mép thảm, ngưỡng cửa | Xem thảm có quăn mép, ngưỡng có cạnh sắc, khe cửa kẹp tay | Dán mép thảm, cất thảm mỏng hay trượt |
| Tủ thấp không khoá | Mở thử từng cánh tủ dưới bồn rửa, kệ tivi, tủ giày | Lắp chốt cài cửa tủ cho trẻ, dời hoá chất lên cao |
| Cây cảnh và chậu đất | Xem chậu cây đặt dưới sàn, lá rụng, đất, sỏi trang trí | Đặt chậu lên cao trong giai đoạn này, bỏ sỏi rải mặt chậu |
Nếu nhà có thú cưng, kiểm thêm bát nước và bát thức ăn của chó mèo. Bát nước lớn ở sàn bếp cũng là vật chứa nước, còn hạt thức ăn khô là thứ bé dễ nhặt lên miệng.
Tự làm được và việc để cho thợ điện
Người ở nhà làm được khá nhiều việc chỉ bằng cách dời, cất, che, chặn. Những gì đụng tới dây dẫn bên trong tường hay tủ điện thì để thợ.
| Việc | Tự làm được | Phải gọi thợ |
|---|---|---|
| Ổ cắm thấp | Cắm nút che, kê đồ nặng chắn trước ổ không dùng | Dời vị trí ổ lên cao, thay loại ổ có màn che bên trong |
| Aptomat chống giật | Nhìn tủ điện có thiết bị có nút thử hay không, bấm nút thử nếu đã có | Lắp thêm nếu nhà chưa có, kiểm vì sao bấm thử không nhảy |
| Dây điện bị chuột cắn, tróc vỏ | Ngắt thiết bị, rút phích bằng tay khô, không dùng nữa | Thay dây, thay phích, kiểm đường dây trong tường |
| Dây sạc, dây nồi cơm | Thu gọn, dời thiết bị vào trong mặt bàn, sạc ở phòng bé không vào | Không cần thợ |
| Cửa nhà tắm, cửa ra sân | Lắp chốt cao, tay nắm có nắp chặn cho trẻ | Thợ mộc hoặc thợ cửa nếu cửa xệ, không đóng kín được |
Không tự tháo mặt ổ cắm để xem bên trong, không tự đấu thêm ổ chỉ vì muốn ổ lên cao hơn. Việc đó cần ngắt điện đúng cách và người có nghề.
Khi bé nuốt phải vật lạ hoặc chạm vào điện
Tình huống nào cũng vậy, việc đầu tiên là giữ bình tĩnh đủ để nhìn rõ chuyện gì đang xảy ra. Các bước dưới đây chỉ là định hướng cho phút đầu.
- Bé ho, khóc to được: nghĩa là đường thở còn thông. Để bé tự ho, không thò ngón tay vào họng bé để móc, vì có thể đẩy vật vào sâu hơn.
- Bé không khóc, không ho, không thở được, tím tái: gọi 115 ngay hoặc nhờ người bên cạnh gọi trong lúc bạn xử trí. Cách vỗ lưng ấn ngực cho trẻ nhỏ là kỹ thuật lớp sơ cứu sẽ dạy trực tiếp; bố mẹ có con dưới một tuổi rất nên học một lớp có thực hành.
- Nghi bé nuốt pin cúc áo hoặc nam châm: dù bé có vẻ bình thường, đưa bé tới cơ sở y tế ngay, mang theo vỏ hoặc đồ vật cùng loại. Không cho ăn uống gì, không gây nôn.
- Bé chạm vào ổ cắm và có dấu hiệu giật: không chạm tay trần vào bé khi chưa chắc đã hết điện. Ngắt aptomat hoặc rút phích trước, rồi mới bế bé ra. Gọi 115 nếu bé lả đi, khó thở hoặc có vết bỏng.
- Sau mọi sự cố: ghi lại thời gian, vật gì, bé đã làm gì, để kể cho nhân viên y tế; sau đó đi một vòng nhà xử lý đúng chỗ vừa xảy ra chuyện.
Những gì bạn đọc ở đây không thay được buổi học sơ cứu. Nhiều trạm y tế, hội chữ thập đỏ và trường mầm non có tổ chức lớp ngắn cho phụ huynh; tham gia một lần sẽ giúp tay bạn biết làm khi tim đang đập nhanh.
Nhà ống, chung cư và nhà có sân: chỗ khác nhau
Nhà ống nhiều tầng thường có cầu thang chạy ngay từ phòng khách. Bé bò rất thích bậc thang vì nó là thứ để leo. Cần cổng chặn ở cả đầu và chân thang, cổng ở đầu thang phải là loại bắt vít chắc vào tường chứ không chỉ chống bằng lực ép. Tầng trệt nhà ống hay để xe máy; ống xả còn nóng sau khi đi về là thứ bé bò ngang qua có thể chạm vào.
Căn hộ chung cư sàn phẳng, ít bậc, nhưng ban công và cửa kính lùa là chỗ phải để ý. Khe ray cửa lùa kẹp ngón tay, ban công có đồ kê sẵn như thùng nước, ghế nhựa. Ở giai đoạn bò, đơn giản nhất là đóng và chốt cửa ban công lúc bé chơi trong phòng.
Nhà có sân, có lu, chum, bể nước là nơi cần cẩn thận nhất với nước. Lu, chum phải có nắp nặng hoặc nắp cài, bể ngầm phải có nắp đậy kín, chậu giặt đồ đổ hết khi giặt xong. Bé bò ra cửa sau mà người lớn không thấy là tình huống hay gặp ở nhà có nhiều người cùng ở, ai cũng tưởng có người khác đang trông.
Giữ mặt sàn sạch khi cả nhà cùng đi lại
Dọn một lần thì dễ, giữ được qua nhiều tháng mới khó. Cách làm hiệu quả là thống nhất vài quy ước đơn giản với mọi người trong nhà: túi xách để trên móc chứ không để dưới sàn, thuốc của người lớn không để trong túi áo khoác vắt ghế, ai cắt móng tay, khâu nút áo thì làm ở bàn cao và dọn ngay.
Mỗi tối trước khi đi ngủ, một người dành năm phút đi dọc sàn phòng bé chơi, nhặt đồ rơi. Khi có khách tới chơi, nhắc khéo khách để túi lên cao, vì túi xách của khách thường có thuốc, kẹo cao su, đồng xu. Mỗi khi bé có thêm một kỹ năng mới như ngồi vững, vịn đứng, hãy lặp lại vòng bò kiểm một lần, vì tầm với của bé vừa cao thêm.
Một thói quen nhỏ khác là chọn sẵn một khoảng sàn làm vùng chơi cho bé, có quây mềm hoặc được chặn bằng sofa, nơi bạn đã kiểm kỹ nhất. Khi phải rời mắt để nấu ăn hay đi vệ sinh, đặt bé vào đó thay vì để bé bò tự do khắp tầng. Vùng này không thay cho việc trông, nhưng nó thu nhỏ phần nhà bạn phải lo trong mấy phút ngắn ngủi ấy.
Nước, nhiệt và hoá chất ở tầm bò: ba thứ không được để sơ hở
Nước luôn đi kèm một người lớn trong tầm tay. Trẻ đuối nước lặng lẽ, không giãy giụa kêu khóc như phim ảnh, và chuyện xảy ra trong lúc người lớn đang làm việc khác ngay gần đó. Khi bé đang ở gần bất kỳ vật chứa nước nào, kể cả chậu tắm em bé, người lớn ở trong tầm với chứ không chỉ trong tầm nhìn. Có việc phải đi, bế bé theo.
Nguồn nóng ở thấp. Bình thuỷ đặt dưới sàn cạnh bàn trà, nồi cơm điện kê trên ghế đẩu, bàn là để nguội trên sàn sau khi là, ống xả xe máy ở tầng trệt. Người lớn quen đặt những thứ đó thấp cho tiện, nhưng ở tuổi bò chúng nằm đúng tầm tay bé. Dời lên mặt bàn, đẩy sâu vào trong.
Hoá chất để dưới bồn rửa và trong nhà tắm. Nước rửa chén, nước lau sàn, nước tẩy bồn cầu thường để ở tủ dưới bồn hoặc ngay góc nhà tắm. Bé bò tới mở cửa tủ rất nhanh. Trong giai đoạn này, cất toàn bộ lên ngăn cao có cửa, và không bao giờ đổ hoá chất sang chai nước uống hay cốc cũ.
Câu hỏi thường gặp
Bao giờ thì nên bắt đầu dọn nhà cho trẻ tập bò?
Nên làm trước khi bé bò được chừng vài tuần, thường là lúc bé bắt đầu lật và trườn. Dọn sớm giúp bạn bình tĩnh hơn, vì bé luôn tìm ra một chỗ mới đúng lúc người lớn chưa sẵn sàng.
Nút che ổ cắm có thật sự cần không khi nhà đã có aptomat chống giật?
Vẫn nên có. Aptomat chống giật ngắt điện khi có dòng rò, giúp giảm hậu quả, còn nút che giúp bé không chọc được vật vào lỗ ổ ngay từ đầu. Hai thứ bổ sung cho nhau, không thay thế nhau.
Có nên cho bé bò trên thảm xốp ghép thay vì sàn gạch?
Thảm xốp giúp bé đỡ đau đầu gối, nhưng cần xem các miếng ghép có bị bé cạy mép ra cắn không. Mảnh xốp vụn là vật nhỏ bé có thể nuốt, nên thay miếng nào đã sứt mẻ.
Vật nhỏ cỡ nào thì bé có thể nuốt hoặc hóc?
Cách thử phổ biến là cho vật đi qua lõi cuộn giấy vệ sinh. Vật nào lọt qua được thì nên coi là quá nhỏ với trẻ dưới ba tuổi, kể cả đồ chơi của anh chị lớn.
Bé bò vào nhà tắm thì nguy ở đâu nhất?
Nước trong xô, chậu và bồn cầu là nguy cơ lớn nhất, sau đó là hoá chất tẩy rửa để dưới sàn. Đóng cửa nhà tắm, lắp chốt cao, đổ hết nước sau khi dùng là ba việc đơn giản nhất.
Có cần trông bé từng giây không?
Không ai trông được từng giây, và cũng không cần đặt áp lực đó lên mình. Mục tiêu là dọn nhà sao cho khoảnh khắc bạn quay đi không có thứ gì nguy hiểm trong tầm bò của bé, còn nước thì luôn có người lớn trong tầm tay.