Ấm siêu tốc, nồi cơm điện, bình thuỷ điện và lò vi sóng nên nằm ở phía trong mặt đá hoặc trên kệ cao hơn tầm với của trẻ, dây điện không buông khỏi mép bàn, và van xả hơi không chĩa ra lối đi. Phần lớn ca bỏng nước sôi ở trẻ nhỏ trong nhà không xảy ra trên bếp mà từ những món đồ điện đun nước này: trẻ kéo dây ấm, chạm hơi nồi cơm, hay tự mở lò vi sóng lấy cốc sữa nóng.
Những món đồ này hay được đặt ở kệ thấp, tủ dưới, xe đẩy, bàn ăn vì thiếu chỗ và vì tiện cắm điện. Phần dưới đây kiểm từng món một: chỗ đặt, dây, hơi nước, cửa lò, ổ cắm; tách rõ việc tự sắp lại được và việc cần thợ điện; và phần phút đầu khi có người bị nước sôi đổ vào.
Vì sao đồ điện đun nước gây bỏng nhiều hơn ta nghĩ
Dây buông là cái tay nắm sẵn cho trẻ. Trẻ bắt đầu biết vịn đứng và kéo đồ là đã kéo được một sợi dây buông từ mép bàn xuống. Ấm siêu tốc vừa đun xong nặng ở phần trên, kéo nhẹ là ấm đổ nghiêng, nước sôi đổ thẳng xuống người đang đứng ngay dưới, mà người đứng dưới chính là đứa trẻ kéo dây.
Hơi nước nóng hơn nhiều người nghĩ. Van xả hơi của nồi cơm, của nồi áp suất điện xả ra luồng hơi rất nóng, và khi nồi đặt trên kệ thấp thì luồng hơi đó ở ngang mặt, ngang tay trẻ. Trẻ thích nhìn hơi bốc lên và đưa tay vào chụp. Người lớn đi ngang, cúi xuống mở nắp nồi cũng bị hơi phả vào mặt.
Da trẻ mỏng nên bỏng nặng nhanh. Cùng một lượng nước nóng, da trẻ nhỏ bị tổn thương sâu hơn và nhanh hơn da người lớn. Nước vừa đun sôi, thậm chí nước đã để nguội bớt một lúc trong ấm, vẫn đủ gây bỏng nặng nếu đổ lên vùng da rộng.
Lò vi sóng đặt thấp là cái tủ trẻ mở được. Lò đặt ở kệ dưới hay trên mặt tủ thấp ngang tầm trẻ bốn năm tuổi. Trẻ thấy người lớn bấm nút, mở cửa, lấy đồ ra, và trẻ bắt chước. Đồ ăn hâm trong lò nóng không đều, bên ngoài ấm mà bên trong rất nóng; cốc nước hâm lâu có khi sôi trào khi bị lắc. Người lớn lấy đồ từ lò đặt thấp cũng phải cúi, dễ làm đổ.
Checklist từng món đồ điện đun nước
Đi một vòng bếp và phòng ăn, dừng ở mỗi món, kiểm lúc thiết bị đã tắt và nguội. Nếu có thể, ngồi xuống ngang tầm trẻ nhà bạn để nhìn.
| Kiểm gì | Nhìn, thử thế nào | Chưa đạt thì |
|---|---|---|
| Vị trí ấm siêu tốc | Ấm ở phía trong mặt đá, cách mép bàn ít nhất một cẳng tay người lớn | Đẩy vào trong; mặt đá nông thì đổi sang chỗ sâu hơn |
| Dây ấm và dây nồi cơm | Dây có buông khỏi mép bàn không; tay trẻ đứng dưới đất có với tới dây không | Thu gọn phần dây thừa bằng kẹp dây hoặc dây dán, giữ dây phía sau thiết bị |
| Van hơi nồi cơm | Lúc nồi đang nấu, hơi phả ra về phía nào, cao ngang đâu so với người đi qua | Xoay nồi cho van chĩa vào tường, đặt nồi lên chỗ cao hơn tầm mặt trẻ |
| Bình thuỷ điện | Nút bấm xả nước có khoá không; trẻ bấm thử có ra nước không | Luôn bật khoá xả; đặt bình lên chỗ cao |
| Lò vi sóng | Cửa lò ngang tầm tay trẻ; lò có chức năng khoá trẻ em không | Đặt lò lên cao hơn; dùng khoá trẻ em nếu có |
| Ổ cắm | Ổ chia điện đặt trên mặt đá cạnh bồn rửa hay chỗ nước hay bắn tới | Dời ổ chia xa nước; muốn thêm ổ cắm âm tường ở chỗ cao thì gọi thợ điện |
| Khăn trải bàn | Thiết bị đặt trên khăn trải bàn buông mép | Bỏ khăn trải hoặc dùng tấm lót không buông mép |
Kiểm xong, thử đứng ở cửa bếp nhìn vào: có sợi dây nào buông xuống, tay cầm nào chĩa ra, luồng hơi nào hướng ra lối đi không. Cái nhìn tổng này hay phát hiện thêm một hai chỗ mà kiểm từng món bỏ sót.
Tầm với của trẻ thay đổi nhanh hơn chỗ đặt đồ
Trẻ biết bò. Ở tuổi này nguy cơ nằm dưới sàn: dây ấm, dây nồi cơm buông xuống, ổ chia điện đặt dưới chân tủ, nồi cơm đặt trên bậc thấp hay dưới sàn trong những bữa đông người. Đồ điện đun nước không bao giờ đặt dưới sàn khi trong nhà có trẻ bò, kể cả chỉ trong vài phút.
Trẻ vịn đứng và chập chững. Trẻ đứng lên được là với tới mép bàn ăn, mép kệ thấp, cánh lò vi sóng đặt dưới. Thứ trẻ nắm được là thứ trẻ sẽ kéo xuống để nhìn cho rõ. Đây là lúc nên đi lại toàn bộ vòng kiểm, vì những gì an toàn khi con còn bò giờ đã nằm trong tầm tay.
Trẻ biết kéo ghế, trèo lên. Trẻ khoảng hai ba tuổi trở lên học được cách kéo ghế nhỏ, xô nhựa, thùng đồ chơi lại gần để trèo. Khi đó mặt đá bếp không còn là chỗ cao nữa. Ghế đẩu, ghế ăn dặm không nên để sát mặt đá chỗ có ấm và nồi cơm, và góc đồ điện đun nước cần nằm phía trong, không cạnh mép mà trẻ đứng trên ghế với tới được.
Trẻ biết bấm nút. Trẻ thích bấm nút, xoay núm, nghe tiếng bíp. Lò vi sóng, bình thuỷ điện, ấm có nút bấm mở nắp đều là đồ chơi hấp dẫn. Khoá trẻ em trên thiết bị, khoá xả trên bình thuỷ, và rút phích những thứ không dùng thường xuyên giúp bớt hẳn chuyện bất ngờ.
Sắp lại bếp nhỏ thế nào khi thiếu chỗ
Căn bếp nhỏ ở chung cư và nhà thuê thường không đủ mặt đá cho từng món. Cách giải quyết không phải là đặt chồng đồ lên nhau, mà gom các món đun nước vào một góc cố định, phía trong, xa mép và xa bồn rửa, gần ổ cắm cao. Góc này cũng nên là góc trẻ không ngồi chơi, không đặt ghế cho trẻ trèo lên.
Nếu buộc phải để nồi cơm trên kệ thấp, ít nhất xoay van hơi vào tường và chỉ cắm điện khi nấu, nấu xong rút ra. Nhiều gia đình đặt nồi cơm trên xe đẩy nhiều tầng để tiết kiệm chỗ; xe đẩy có bánh, trẻ đẩy được, kéo được, nên xe chứa nồi cơm phải được khoá bánh và kê sát tường.
Bàn ăn cũng là nơi hay có ấm siêu tốc và bình thuỷ cho tiện pha trà. Bàn ăn có khăn trải buông mép là chỗ rất dễ xảy ra chuyện: trẻ kéo mép khăn là kéo cả ấm. Đặt đồ nóng ở giữa bàn, bỏ khăn trải dài, và khi có trẻ nhỏ thì không đặt ấm vừa đun trên bàn ăn.
Thay ổ cắm, thêm ổ âm tường ở chỗ cao, đi lại dây cho gọn là việc của thợ điện. Bạn chỉ cần biết mình muốn ổ cắm ở đâu và nói rõ lý do là để đồ đun nước nằm xa tầm với của trẻ.
Khi nước sôi đổ vào người: phút đầu
Dù đã sắp xếp cẩn thận, chuyện vẫn có thể xảy ra. Những phút đầu dưới đây là định hướng, không thay cho bác sĩ.
- Đưa người bị nạn ra xa chỗ nước đổ, rút phích thiết bị nếu tay khô và với tới dễ.
- Cởi bỏ quần áo thấm nước nóng nhanh nhất có thể, vì vải giữ nhiệt; chỗ vải đã dính vào da thì để nguyên, không giật.
- Làm mát vùng bỏng bằng nước sạch mát, chảy nhẹ, thường được khuyên giữ khoảng hai mươi phút; giữ ấm phần người còn lại để trẻ không bị lạnh.
- Không chườm đá, không bôi kem đánh răng, nước mắm, lòng trắng trứng, dầu mỡ, không chọc vỡ bọng nước.
- Che vết bỏng bằng gạc sạch hoặc màng bọc thực phẩm đặt lỏng.
- Gọi 115 ngay khi vết bỏng rộng, ở mặt, cổ, ngực, bộ phận sinh dục, khi trẻ dưới một tuổi, hoặc khi trẻ lừ đừ, khó thở.
Ca bỏng nước sôi lan rộng ở trẻ cần được cấp cứu sớm, không để theo dõi ở nhà. Một buổi học sơ cứu có thực hành, nhất là phần xử lý bỏng, giúp cả nhà phản ứng đúng mà không phải nghĩ.
Dạy trẻ, nhắc người cao tuổi và giữ thói quen
Trẻ dưới ba tuổi chưa hiểu được dây ấm là gì. Việc cần làm là đồ vật nằm ngoài tầm với. Từ ba bốn tuổi, nên nói rõ: ấm, nồi cơm, lò là đồ của người lớn, con muốn uống nước nóng hay ăn cơm thì gọi bố mẹ. Trẻ năm sáu tuổi có thể được dạy rằng dây điện không phải dây để kéo, hơi nước từ nồi cơm làm bỏng tay như nước sôi.
Khi trẻ lớn hơn và bắt đầu tự rót nước, cho con tập với nước ấm trước, rót từ bình đặt trên mặt bàn chắc, không bê ấm nóng đi lại. Lò vi sóng thì dạy con dùng găng tay hoặc khăn khô khi lấy đồ ra, khuấy đều đồ ăn và chờ một lúc trước khi ăn.
Ông bà hay đặt bình thuỷ ở chân giường, ở bàn thấp cạnh võng để tiện pha sữa cho cháu hay pha trà. Thay vì bảo đặt sai chỗ, con cháu có thể chuẩn bị một chiếc kệ hoặc bàn cao vừa tầm tay ông bà, đặt bình lên đó và nói rằng để ông bà khỏi cúi. Với ông bà mắt kém, chọn ấm có tay cầm to, dễ thấy mức nước.
Thói quen giữ lâu: đun nước xong rót ngay vào bình giữ nhiệt có khoá rồi cất, không để ấm vừa sôi nằm trên mặt bàn. Người đun nước là người cất ấm. Mỗi khi trẻ lớn thêm và với cao hơn, đi lại vòng kiểm dây và chỗ đặt.
Câu hỏi thường gặp
Ấm siêu tốc nên đặt cách mép bàn bao xa?
Không có con số cố định, nhưng nhiều người dùng cách đơn giản là đặt ở phía trong, cách mép ít nhất một cẳng tay người lớn và dây không buông ra ngoài mép. Quan trọng hơn khoảng cách là trẻ đứng dưới sàn không với được tới ấm hay dây.
Có nên dùng kẹp quấn dây cho ấm siêu tốc không?
Thu gọn phần dây thừa bằng kẹp dây hay dây dán giúp dây không buông xuống. Không quấn chặt dây quanh thân ấm khi ấm còn nóng, không gập dây gắt. Dây có dấu hiệu nứt, chảy nhựa, nóng bất thường thì ngừng dùng ấm.
Van hơi nồi cơm điện có thể gây bỏng nặng không?
Hơi nước thoát ra từ van rất nóng và có thể gây bỏng nếu tay hoặc mặt ở gần. Xoay van về phía tường, đặt nồi ở chỗ trẻ không với tới và mở nắp nồi bằng cách đứng lệch sang bên thay vì cúi mặt ngay trên nồi.
Trẻ mấy tuổi thì được tự dùng lò vi sóng?
Không có tuổi chung cho mọi trẻ. Thường trẻ tuổi tiểu học, đủ cao để lấy đồ ra mà không phải với lên, đã được người lớn hướng dẫn nhiều lần và biết dùng găng tay, khuấy đồ ăn, chờ trước khi ăn mới nên tự dùng, ban đầu có người lớn ở cạnh.
Ổ chia điện trên mặt đá bếp có sao không?
Ổ chia đặt gần bồn rửa hay chỗ nước bắn tới có nguy cơ bị ướt. Dời ổ chia xa nước, không cắm quá nhiều thiết bị công suất lớn vào cùng một ổ. Muốn có thêm ổ cắm âm tường ở chỗ cao, khô thì nhờ thợ điện lắp.
Đổ nước sôi vào người có nên bôi gì ngay không?
Không bôi gì trước khi làm mát. Việc đầu tiên là làm mát vùng bỏng bằng nước sạch mát chảy nhẹ, bỏ quần áo thấm nước nóng, rồi che bằng gạc sạch. Kem đánh răng, nước mắm, mỡ, đá lạnh đều là cách sai. Vết bỏng rộng hoặc ở trẻ nhỏ thì gọi 115.