Quạt cây và đèn sàn an toàn hơn với trẻ biết bò khi lồng quạt đủ kín để ngón tay trẻ không lọt vào, quạt và đèn đứng ở chỗ trẻ không vịn tới, dây điện không chạy ngang lối bò, và chân đế đủ vững để một cú kéo không làm đổ. Nếu không chặn được trẻ lại gần, nâng quạt lên cao hoặc dùng quạt treo tường là cách gọn nhất.
Quạt cây có mặt ở hầu hết nhà Việt, thường đặt ngay trên sàn phòng khách, cạnh chiếu, cạnh chỗ trẻ chơi. Đèn sàn cây cao thì hay đứng ở góc sofa. Hai món này đều có ba thứ trẻ thích: thứ quay, thứ sáng và một sợi dây để kéo. Bài này kiểm lần lượt từng phần của chúng và chỉ ra việc tự làm được, việc của thợ điện, cách xử trí nếu trẻ kẹt tay hay đồ đổ.
Trẻ biết bò gặp quạt và đèn theo những cách nào
Trẻ từ khoảng sáu, bảy tháng tới hai tuổi khám phá bằng tay và miệng. Một cái quạt đang quay ngang tầm mắt là thứ hấp dẫn nhất trong phòng. Lồng quạt nhiều loại có khe đủ rộng cho ngón tay nhỏ của trẻ lọt qua, và cánh quạt đang quay có thể gây trầy, bầm, có khi tổn thương ngón tay. Trẻ cũng hay nhét đồ chơi nhỏ, đũa, que qua lồng quạt.
Cách thứ hai là đổ. Trẻ vịn vào thân quạt hay cột đèn để đứng lên, hoặc bò ngang qua và kéo dây. Quạt cây và đèn sàn đều cao, chân đế tròn nhỏ, trọng tâm cao, nên một lực kéo nghiêng nhẹ là đủ làm chúng ngã. Đèn sàn đổ thì bóng đèn, chụp đèn có thể vỡ; bóng loại cũ còn rất nóng.
Cách thứ ba đến từ dây điện và ổ cắm. Dây quạt thường ngắn nên người ta kéo thêm ổ chia, đặt ổ chia giữa sàn. Trẻ bò tới, ngậm đầu dây, chọc vào lỗ ổ chia, hoặc nhổ phích ra cắm lại. Quạt hơi nước có thêm bình nước trong thân quạt, trẻ có thể mở nắp nghịch nước cạnh ổ điện.
Ở người già, dây quạt và đèn sàn chạy ngang lối đi là nguyên nhân vấp ngã phổ biến, nhất là ban đêm. Nên vòng kiểm này có lợi cho cả hai đầu tuổi.
Checklist quạt và đèn trong phòng có trẻ
Ngồi xuống sàn ở chỗ trẻ hay chơi, nhìn quanh trong tầm một sải tay của trẻ. Quạt và đèn nào nằm trong đó là cần kiểm.
| Kiểm gì | Nhìn và thử thế nào | Chưa đạt thì |
|---|---|---|
| Khe lồng quạt | Thử xem đầu ngón tay út của người lớn có lọt qua khe không; lọt là ngón tay trẻ chắc chắn lọt | Bọc lưới mịn chuyên cho lồng quạt; hoặc nâng quạt lên cao, đặt sau quây |
| Khoá lồng quạt | Lồng trước có cài chặt không, trẻ có tự mở được không | Cài lại đúng khớp; khớp gãy thì thôi dùng quạt đó cho phòng trẻ |
| Độ vững của quạt, đèn | Đẩy nhẹ thân quạt hay cột đèn từ bên hông: chao mạnh là dễ đổ | Hạ cột quạt thấp hơn, đặt sát tường, sau sofa, hoặc chặn bằng quây |
| Dây điện | Dây có chạy ngang lối đi, lối bò, có chỗ trẻ nắm kéo được không | Dời quạt, đèn sát ổ cắm; gom dây sát chân tường bằng nẹp hoặc kẹp |
| Ổ chia đặt trên sàn | Ổ chia nằm giữa phòng, lỗ cắm hở, có trẻ hay ngồi gần không | Đặt ổ chia lên cao, vào hộp che ổ chia, che lỗ không dùng |
| Vỏ dây, phích cắm | Nhìn dọc dây tìm chỗ nứt, bẹp, nối băng dính; sờ phích lúc đang chạy có nóng không | Rút ra ngay, không dùng; nhờ thợ điện hoặc thay thiết bị |
| Bóng và chụp đèn sàn | Bóng loại gì, sờ chụp đèn sau một lúc bật có nóng không, đèn có đứng sát rèm, chăn không | Dùng bóng ít nóng, dời đèn xa vải; đèn quá nóng thì không để ở phòng trẻ |
| Quạt hơi nước | Bình nước có khoá không, có rò nước ra sàn cạnh ổ cắm không | Đặt trên khay, xa ổ cắm; châm nước khi đã rút phích |
Đạt nghĩa là: trẻ ngồi ở chỗ chơi không với tới lồng quạt, không có dây nào để kéo, không có lỗ cắm hở trong tầm tay, và không món nào đổ khi bị đẩy nhẹ. Thiếu một điều thì xử lý điều đó trước khi đặt trẻ xuống sàn chơi.
Những cách sắp xếp lại không tốn kém
Nâng quạt lên cao. Quạt bàn đặt trên tủ, kệ cao, quay ra giữa phòng vẫn đủ mát. Khi đặt lên cao, quạt phải đứng vững trên mặt phẳng rộng, dây không thả xuống chỗ trẻ với được.
Đặt quạt sau quây hoặc sau sofa. Tấm quây chơi hay một hàng ghế ngăn trẻ với khu đặt quạt và đèn. Gió vẫn tới, tay trẻ thì không.
Dời quạt sát ổ cắm. Mỗi thiết bị đặt sát ổ cắm của nó để không cần dây nối dài. Thiếu ổ cắm thì ghi lại để thợ điện lắp thêm, không dùng dây nối dài làm giải pháp lâu dài.
Chuyển đèn sàn ra khỏi khu trẻ chơi. Đèn sàn cây cao chỉ nên ở góc trẻ không lui tới. Khu chơi của trẻ thì dùng đèn trần hay đèn treo tường.
Tắt và rút phích khi rời phòng. Quạt đang quay mà không có người lớn trong phòng là lúc trẻ tự tiến lại gần. Thói quen tắt quạt, rút phích bằng tay khô khi rời phòng cũng tiết kiệm điện.
Quạt cạnh giường, cạnh cũi trong phòng ngủ
Ban đêm, quạt cây hay được kéo sát mép giường hoặc sát cũi để gió thổi thẳng vào trẻ. Đó là chỗ trẻ thức dậy, vươn tay ra ngoài thành cũi hay lăn sát mép giường là chạm vào lồng quạt, trong khi người lớn đang ngủ say. Quạt sát giường cũng dễ bị chăn, màn vướng vào lồng, kéo vải vào cánh quạt hoặc làm quạt đổ lên giường.
Nên đặt quạt cách giường, cũi một khoảng mà trẻ không với tới, quay quạt về phía tường hoặc lên trần để gió đảo cả phòng thay vì thổi thẳng. Màn ngủ phải được buộc gọn, mép màn không chạm quạt. Nếu phòng nóng mà quạt đặt xa không đủ mát, cân nhắc nhờ thợ điện lắp quạt treo tường ở độ cao an toàn.
Cũng như với dây rèm, dây quạt không được thả dọc thành cũi hay đầu giường. Quạt có hẹn giờ thì dùng hẹn giờ để quạt tự tắt sau vài giờ, khi phòng đã mát và người lớn đã ngủ. Phích quạt nên cắm vào ổ trên tường, không vào ổ chia đặt trên giường hay trên đệm, vì ổ chia bị đè dưới chăn sẽ nóng lên.
Tự làm và phải gọi thợ điện
Người ở chỉ làm những việc không đụng vào bên trong thiết bị và hệ thống điện.
| Việc | Tự làm được | Phải gọi thợ |
|---|---|---|
| Bọc lưới lồng quạt, đặt quây, dời quạt | Có | Không cần |
| Gom dây sát tường bằng nẹp, kẹp | Có, không đóng đinh xuyên dây | Không cần |
| Che ổ cắm, dùng hộp che ổ chia | Có | Không cần |
| Dây quạt nứt vỏ, phích nóng, nối băng dính | Rút ra, ngưng dùng | Thợ điện hoặc thay thiết bị |
| Lắp thêm ổ cắm để bỏ dây nối | Không | Thợ điện |
| Lắp quạt treo tường, quạt trần thay quạt cây | Không | Thợ điện lắp, bắt chắc vào tường, trần |
Không tự tháo lồng quạt ra sửa cánh, không quấn băng dính lên dây hở rồi dùng tiếp. Thiết bị có dây hỏng là thiết bị cần nghỉ cho tới khi được sửa đúng cách.
Khi thợ điện tới lắp ổ cắm hay quạt treo tường, nói rõ nhà có trẻ biết bò để thợ tính vị trí ổ cắm và độ cao quạt cho hợp, thay vì đặt theo thói quen.
Khi trẻ kẹt tay vào quạt, đồ đổ hay nghi bị điện giật
Định hướng cho phút đầu; sơ cứu kỹ thuật nên học ở lớp có thực hành.
- Trẻ thò tay vào quạt: tắt quạt và rút phích trước, chờ cánh dừng hẳn rồi mới gỡ tay trẻ ra. Không kéo tay trẻ khi cánh còn quay.
- Ngón tay bị trầy, chảy máu: ép vải sạch cầm máu, rửa sạch. Ngón tay sưng to, biến dạng, chảy máu không ngừng, hay móng tay bị bật: đưa đi cơ sở y tế hoặc gọi 115.
- Quạt hay đèn đổ đè, bóng vỡ: rút phích bằng tay khô, đưa trẻ ra xa mảnh vỡ, kiểm vết cắt và chỗ va; va đầu kèm lịm, nôn thì gọi 115.
- Nghi trẻ bị điện giật: không chạm tay trần vào trẻ khi trẻ còn dính nguồn điện. Ngắt aptomat hoặc rút phích trước; nếu không ngắt được, dùng vật khô không dẫn điện như cán chổi gỗ khô để gạt dây ra. Sau đó gọi 115, kể cả khi trẻ có vẻ tỉnh.
- Ngửi mùi khét từ quạt, đèn: tắt, rút phích, đưa trẻ ra khỏi phòng. Có khói hay lửa thì ra ngoài và gọi 114.
Biết vị trí aptomat của nhà và tập cho người lớn trong nhà ngắt nó một lần là việc nên làm trước khi cần.
Dạy trẻ và nhắc người lớn
Trẻ dưới hai tuổi chưa giữ được luật, nên mọi thứ dựa vào cách đặt đồ. Từ khoảng hai tuổi, nên nói ngắn và lặp lại khi trẻ tiến về phía quạt: "Quạt quay, đau tay. Con đứng xa." Kèm một hành động: bế trẻ ra, chỉ chỗ chơi khác. Trẻ ba, bốn tuổi có thể được dạy "dây điện không kéo, ổ điện không chọc, muốn bật quạt thì gọi người lớn".
Trẻ lớn hơn hay thích tự bật tắt quạt, cắm rút phích. Dạy cách rút đúng: tay khô, nắm vào đầu phích, không giật dây, không cắm khi tay ướt. Nhưng cho tới khi trẻ đủ lớn, việc cắm rút là của người lớn.
Ông bà hay để quạt chạy suốt ngày ở chiếu nơi cháu chơi và kéo ổ chia ra giữa nhà cho tiện. Gợi ý cụ thể giúp hơn lời nhắc chung: chỉ chỗ đặt quạt sau ghế, dán sẵn nẹp dây sát tường, để ổ chia lên bậu cửa sổ. Người lớn tuổi cũng tránh được vấp dây.
Mỗi khi đổi mùa, lôi quạt sưởi hay quạt hơi nước ra dùng, hoặc trẻ bước sang giai đoạn biết đứng, biết đi, kiểm lại một lần. Người hay dọn phòng khách là người nhận việc này.
Câu hỏi thường gặp
Lưới bọc lồng quạt có làm quạt yếu gió không?
Lưới mịn có làm gió giảm một chút, nhưng phần lớn gia đình không thấy khác biệt đáng kể khi ngồi ở khoảng cách thường. Đổi lại, ngón tay trẻ không còn lọt vào lồng. Kiểm lưới định kỳ vì bụi bám làm gió yếu hơn.
Quạt không có cánh lộ ra có an toàn hơn cho trẻ không?
Loại quạt không có cánh lộ giảm hẳn nguy cơ kẹt tay. Nhưng nó vẫn có dây, vẫn có thể đổ khi trẻ kéo. Đặt sát tường, dây gọn và không để trẻ vịn vào là vẫn cần.
Có nên dùng dây nối dài cho quạt ở phòng khách không?
Dây nối dài dùng tạm vài giờ thì được nếu đặt sát tường và ổ chia để cao. Dùng lâu dài thì nên nhờ thợ điện lắp thêm ổ cắm gần chỗ đặt quạt, để không có dây chạy ngang sàn.
Đèn sàn bóng loại nào ít nóng hơn?
Bóng LED thường ít nóng hơn hẳn bóng sợi đốt và bóng halogen. Dù vậy, đèn vẫn nên đặt xa rèm, chăn và chỗ trẻ chơi, vì nguy cơ chính với trẻ là đèn đổ.
Trẻ cắn dây quạt thì làm sao?
Rút phích ngay, kiểm miệng trẻ và vỏ dây. Dây có vết cắn, nứt vỏ thì ngưng dùng và nhờ thợ điện. Nếu trẻ có dấu hiệu bị điện giật, bỏng miệng, lịm đi thì gọi 115.
Quạt hơi nước để trong phòng trẻ có ổn không?
Được nếu đặt xa giường, xa ổ cắm, trên khay hứng nước, nắp bình đóng chặt và châm nước khi đã rút phích. Không để trẻ tự mở bình nghịch nước cạnh ổ điện.