Tủ quần áo, kệ sách hay tủ ngăn kéo đổ đè trẻ vì trọng tâm của nó dời ra phía trước khi trẻ kéo ngăn hoặc trèo lên mặt trước; món đồ đứng vững lúc đóng cửa lại lật rất nhanh khi có thêm vài chục ký treo ở mép. Cách giữ chắc nhất là neo phần trên của tủ vào tường bằng dây hoặc ke chống lật, cộng với cất đồ nặng xuống thấp.
Tai nạn này thường xảy ra trong phòng ngủ và phòng khách, vào lúc người lớn đang ở phòng bên, vì trẻ leo tủ rất im lặng. Bài này đi qua từng món đồ cao trong nhà, cách tự kiểm xem món nào dễ lật, việc gì tự làm được trong một buổi chiều, việc nào nên nhờ thợ vì tường yếu hay tủ nặng, và cần làm gì trong phút đầu nếu tủ đã đổ.
Vì sao một cái tủ đứng yên lâu năm lại lật được
Một món đồ đứng vững khi trọng tâm của nó nằm gọn trong phần chân đế. Tủ quần áo, kệ sách, tủ ngăn kéo thường cao mà sâu chỉ chừng nửa mét, nên chân đế hẹp so với chiều cao. Khi cửa đóng, ngăn đóng, trọng tâm nằm giữa và tủ đứng yên. Khi trẻ kéo hai ba ngăn ra cùng lúc, phần nặng dồn ra trước; khi trẻ đặt chân lên ngăn dưới cùng như bậc thang và vịn tay lên ngăn trên, cả sức nặng của trẻ treo ở mép ngoài. Chỉ cần thế là đủ để tủ nghiêng tới, và khi đã nghiêng thì nó không dừng lại giữa chừng.
Có ba điều làm nguy cơ cao hơn hẳn. Thứ nhất là sàn không phẳng hoặc tủ kê trên thảm dày, chân trước lún xuống làm tủ sẵn nghiêng về phía người đứng. Thứ hai là đồ nặng xếp trên cao: chồng sách ở ngăn trên, tivi hay hộp đồ đặt trên nóc tủ. Thứ ba là tủ gỗ ép đời cũ có tấm lưng mỏng, ốc chân đã lỏng, khung rung khi lắc nhẹ.
Trẻ trong khoảng từ lúc biết đứng vịn tới khoảng năm, sáu tuổi là nhóm hay gặp nhất, vì các bé thích leo, thích lấy đồ trên cao và chưa hình dung được món đồ to có thể đổ. Trẻ lớn hơn thì hay đu cửa tủ khi chơi trốn tìm. Đây không phải lỗi trông trẻ, mà là chuyện vật lý của món đồ: một khi đã neo, tủ không lật nữa dù trẻ vẫn leo.
Checklist: đi một vòng các món đồ cao trong nhà
Cầm điện thoại đi từ phòng ngủ ra phòng khách, xem từng món cao hơn hông người lớn. Mỗi dòng dưới đây làm mất chừng một hai phút.
| Kiểm gì | Nhìn và thử thế nào | Chưa đạt thì |
|---|---|---|
| Tủ quần áo đứng | Mở hết cửa, đặt tay lên mép trên rồi kéo nhẹ về phía mình. Tủ nhích, lắc hay hở khe với tường là chưa neo | Neo bằng dây hoặc ke chống lật vào tường, ưu tiên tủ trong phòng trẻ |
| Tủ ngăn kéo, tủ đầu giường cao | Kéo hai ngăn trên cùng ra hết cỡ. Nếu chân sau hơi nhấc lên khỏi sàn là tủ dễ lật | Neo vào tường; tạm thời lắp khoá ngăn kéo để trẻ không kéo được nhiều ngăn |
| Kệ sách mở | Nhìn xem đồ nặng nằm ở ngăn trên hay dưới; lắc nhẹ góc trên | Dời sách nặng xuống hai ngăn dưới, neo kệ vào tường |
| Kệ tivi, tủ trang trí cao | Có món nặng nào đặt trên nóc không, chân đế có kê miếng gỗ chêm không | Cất đồ trên nóc, neo cả kệ và món đặt trên kệ |
| Chân tủ và sàn | Đặt viên bi hoặc chai nước nằm ngang trước chân tủ, xem nó lăn về phía nào | Lăn ra ngoài là sàn dốc ra phía trước: chêm chân trước cao lên một chút cho tủ hơi ngả vào tường |
| Món đồ gần giường, gần cửa sổ | Trẻ có dùng tủ thấp làm bậc trèo lên cửa sổ hay giường tầng không | Dời tủ thấp xa cửa sổ, xa lan can giường tầng |
Món nào đạt cả ba điều là đứng sát tường, không lắc khi kéo nhẹ, đồ nặng ở dưới thì xếp vào nhóm yên tâm. Món nào chưa đạt dù chỉ một điều thì ghi ra giấy, làm theo thứ tự: phòng trẻ trước, phòng khách sau, món cao nặng trước, món thấp nhẹ sau.
Neo tủ thế nào cho thật sự giữ được
Neo vào phần trên của tủ, không phải phần dưới. Lực lật sinh ra ở mép trên, nên dây hay ke phải bắt ở tấm nóc hoặc thanh ngang trên cùng, đầu kia bắt vào tường gần cùng độ cao. Neo ở chân tủ gần như không có tác dụng.
Bắt vào chỗ chịu lực của tủ. Tấm lưng gỗ ép mỏng chỉ là tấm che, vít vào đó dễ bung. Chọn thanh khung, tấm nóc dày hoặc vách hông. Tủ nhựa ghép hay tủ vải khung ống thì ưu tiên đổi chỗ, đặt đồ nhẹ, vì gần như không có chỗ bắt chắc.
Tường gạch, tường bê tông, vách thạch cao khác nhau. Tường gạch đặc và bê tông bắt vít nở là giữ tốt. Vách thạch cao thì phải bắt vào khung xương phía trong hoặc dùng loại tắc kê dành riêng cho vách rỗng; nếu không chắc tường là gì, gõ thử: tiếng bộp rỗng là vách nhẹ, nên nhờ thợ.
Dây neo phải căng vừa. Dây chùng nhiều thì tủ vẫn nghiêng được một đoạn rồi mới bị giữ, đồ trên nóc vẫn rơi. Dây căng vừa để tủ chỉ hở với tường chừng một hai đốt ngón tay là đủ.
Kiểm đường ống, dây điện trước khi khoan. Nhìn vị trí công tắc, ổ cắm, đường nước ở hai tầng trên dưới. Dây điện âm tường thường chạy thẳng đứng hoặc ngang từ ổ cắm, công tắc. Không chắc thì không khoan, gọi thợ có máy dò.
Nhà ống, chung cư và nhà quê: chỗ khác nhau
Trong nhà ống, tủ quần áo thường kê dọc bức tường dài của phòng ngủ hẹp, sát lối đi, và nhiều nhà kê tủ ngay chân cầu thang để tận dụng chỗ. Tường nhà ống phần lớn là gạch, neo dễ, nhưng tủ hay đặt trên nền gạch men trơn, nên khi lật nó trượt nhanh. Hãy xem kỹ những chiếc tủ kê ở chiếu nghỉ hay sát lan can: nếu đổ ra phía cầu thang thì hậu quả nặng hơn ở phòng.
Căn hộ chung cư hay có vách ngăn thạch cao giữa các phòng, và tủ âm tường do chủ đầu tư làm sẵn. Tủ âm tường đã bắt vào khung nên ít lật, nhưng tủ rời mua thêm thì lại thường đứng trước vách nhẹ, đúng chỗ khó neo nhất. Căn hộ cũng hay có kệ trang trí cao dùng làm vách chia phòng khách và bếp: loại kệ đứng giữa phòng không tựa vào đâu này là món cần để ý nhất.
Nhà ở nông thôn hay có tủ gỗ nguyên khối, tủ thờ, tủ chè cao và rất nặng, kê trên nền xi măng không phẳng. Tủ nặng khó lật hơn, nhưng một khi lật thì không ai kịp đỡ. Ở đây việc chêm chân cho tủ hơi ngả vào tường và cất đồ trên nóc làm được ngay, còn neo thì nên có thợ mộc quen giúp.
Việc tự làm được và việc nên gọi thợ
Phần lớn việc chống lật là việc tay chân nhẹ. Chỉ một số trường hợp cần người có dụng cụ và kinh nghiệm.
| Việc | Tự làm được | Nên gọi thợ |
|---|---|---|
| Dời đồ nặng xuống thấp | Có, làm ngay hôm nay | Không cần |
| Cất đồ trên nóc tủ | Có, nhất là tivi, thùng đồ, chậu cây | Không cần |
| Lắp khoá ngăn kéo, chốt cửa tủ | Có, loại dán hoặc vít nhỏ | Không cần |
| Neo tủ vào tường gạch, bê tông | Được nếu nhà có khoan và biết chỗ không có dây điện, ống nước | Khi không chắc tường đi dây chỗ nào |
| Neo vào vách thạch cao, vách gỗ | Khó, dễ bắt hụt khung | Nên gọi thợ nội thất |
| Tủ rất nặng, tủ gỗ nguyên khối cao | Không nên tự nhấc, xê dịch | Gọi hai người có kinh nghiệm |
| Chân tủ gãy, khung lung lay | Tạm cất bớt đồ, chặn không cho trẻ lại gần | Thợ mộc sửa hoặc thay món đồ |
Nhà thuê không được khoan tường thì nói chuyện với chủ nhà: phần lớn chủ nhà đồng ý khi biết lý do là trẻ nhỏ, và lỗ khoan nhỏ trám lại dễ. Nếu vẫn không được, cách tạm là đẩy tủ vào góc phòng để hai mặt tựa tường, cất đồ nặng xuống, khoá ngăn và không để đồ chơi trên cao.
Nếu tủ đã đổ đè lên trẻ: phút đầu tiên
Lúc đó người lớn thường hoảng và muốn kéo ngay đứa trẻ ra. Thứ tự dưới đây giúp tránh làm nặng thêm vết thương.
- Nhấc tủ lên khỏi người trẻ trước, nếu cần thì gọi thêm người. Nhấc thẳng lên, không kéo lê tủ trên người trẻ.
- Không lôi trẻ ra theo kiểu giật mạnh khi tủ còn đè; giữ đầu và cổ trẻ thẳng hàng với thân nếu phải di chuyển.
- Gọi 115 ngay nếu trẻ bị đè vào đầu, ngực, bụng, trẻ lơ mơ, nôn, khó thở, khóc yếu đi, hoặc bạn không chắc. Tai nạn do vật nặng đè có thể có tổn thương bên trong mà nhìn ngoài không thấy.
- Trong lúc chờ, để trẻ nằm yên, giữ ấm, không cho ăn uống, ghi lại giờ xảy ra và tủ đè vào chỗ nào để báo nhân viên cấp cứu.
- Trẻ khóc to ngay, tự đứng dậy, chơi lại bình thường vẫn nên được theo dõi sát trong những giờ sau; có dấu hiệu bất thường thì đưa đi khám.
Việc xử trí người bị thương chi tiết, nhất là khi trẻ ngừng thở, cần được học ở lớp sơ cứu có thực hành; nếu nhà có trẻ nhỏ, một buổi học như vậy đáng hơn mọi bài đọc.
Dạy trẻ và nhắc người lớn trong nhà
Với trẻ hai, ba tuổi, lời dặn ngắn và lặp lại: "Tủ không phải để leo. Con muốn lấy gì thì gọi mẹ." Đi kèm là đặt đồ trẻ thích như đồ chơi, bánh kẹo ở chỗ trẻ với tới mà không cần leo; đồ để trên cao chính là lời mời trèo lên. Với trẻ bốn, năm tuổi, có thể cho trẻ thử kéo nhẹ một chiếc tủ đã neo để cảm nhận nó đứng yên, rồi giải thích vì sao tủ nhà bạn bè có thể chưa được neo.
Trẻ lớn hay chơi trốn tìm trong tủ quần áo: dặn không đu cửa tủ, không trốn vào tủ có khoá ngoài. Tủ có ổ khoá thì cất chìa ở chỗ trẻ không lấy được.
Ông bà, người giúp việc đôi khi quen xếp đồ nặng lên nóc tủ cho gọn. Nói rõ lý do một lần, kèm việc cụ thể: "Nóc tủ chỉ để đồ nhẹ, đồ nặng con xếp dưới gầm giường giúp mẹ." Người lớn tuổi đứng ghế lấy đồ trên nóc tủ cũng dễ ngã, nên dọn nóc tủ là có lợi cho cả hai đầu.
Mỗi lần mua đồ mới, chuyển nhà hay đổi phòng cho con thì đi lại vòng kiểm này; neo là việc làm một lần cho mỗi món đồ, nhưng đồ trong nhà luôn thay đổi.
Câu hỏi thường gặp
Tủ thấp ngang hông người lớn có cần neo không?
Tủ thấp ít khi lật hơn tủ cao, nhưng tủ ngăn kéo thấp mà nặng phần trên, hoặc có tivi đặt trên nóc thì vẫn lật được khi trẻ kéo ngăn để trèo. Kéo thử hai ngăn trên, thấy chân sau nhấc là nên neo.
Chỉ xếp đồ nặng xuống dưới mà không neo có đủ không?
Đồ nặng ở dưới làm tủ khó lật hơn rõ rệt và là việc nên làm ngay. Nhưng sức nặng của một đứa trẻ treo ở mép trên vẫn có thể đủ làm tủ nghiêng, nên neo vẫn là cách giữ chắc nhất với tủ cao.
Dây neo bằng vải hay ke kim loại thì tốt hơn?
Cả hai đều dùng được nếu bắt vào chỗ chịu lực của tủ và tường. Ke kim loại cứng, giữ tủ sát tường; dây vải cho phép kéo tủ ra một chút khi lau dọn. Quan trọng là bắt ở phần trên và căng vừa.
Nhà thuê không khoan được thì làm gì?
Hỏi chủ nhà trước vì phần lớn đồng ý khi biết có trẻ nhỏ. Nếu không được, kê tủ vào góc để tựa hai mặt, dời đồ nặng xuống, khoá ngăn kéo và không để đồ chơi trên cao để trẻ không có lý do leo.
Tủ đổ nhưng trẻ vẫn chơi bình thường có cần đi khám không?
Nếu trẻ bị đè vào đầu, ngực hoặc bụng thì nên đưa đi khám dù trẻ có vẻ bình thường, vì tổn thương bên trong có thể chưa lộ ra ngay. Trẻ lơ mơ, nôn, khó thở thì gọi 115.
Kệ sách treo tường có cần lo không?
Kệ treo không lật như tủ đứng nhưng có thể sập nếu bắt vào vách yếu hoặc trẻ đu lên. Kiểm ốc bắt tường, xếp sách nặng sát tường và không treo kệ ngay trên giường trẻ ngủ.