Phòng ngủ an toàn cho trẻ khi bắt đầu ngủ riêng là phòng mà trẻ có thể tự dậy giữa đêm, đi từ giường tới cửa và sang phòng bố mẹ trong ánh đèn ngủ mà không vấp, không với tới thứ gì nguy hiểm, không tự khoá mình trong phòng và không có lối trèo ra cửa sổ. Người lớn nghe được tiếng trẻ gọi là mảnh còn lại.
Lúc ngủ chung, người lớn ở ngay cạnh nên nhiều thứ trong phòng chưa thành vấn đề. Khi trẻ chuyển sang phòng riêng, khoảng từ ba tới sáu tuổi tuỳ nhà, những giờ trẻ thức một mình trong phòng tăng lên rõ rệt. Bài đi một vòng theo đúng đường trẻ đi đêm: giường, sàn, ổ cắm và dây, đồ đạc, cửa sổ, cửa phòng, rồi tới hành lang và cầu thang.
Ban đêm trong phòng trẻ khác ban ngày ra sao
Ban ngày người lớn đi qua phòng trẻ nhiều lần và thấy ngay đồ để sai chỗ. Ban đêm thì khác: trẻ dậy khi đang ngái ngủ, mắt chưa quen tối, chân trần, đầu óc chưa tỉnh hẳn. Trẻ có thể ngồi dậy, trèo xuống giường, đi tìm nước uống, đi vệ sinh, hoặc đi tìm bố mẹ vì một giấc mơ. Mọi thứ trên sàn lúc đó đều là vật cản; mọi món đồ trẻ vịn vào đều phải đứng vững.
Một điều nữa là trẻ ngủ riêng thường được đưa vào phòng nhiều đồ hơn: đồ chơi yêu thích, đèn trang trí, máy tính bảng để nghe truyện, quạt hay máy sưởi riêng. Mỗi món mang theo một dây điện, một vật nóng hay một chỗ để trèo. Và vì trẻ đã lớn hơn, trẻ biết mở ngăn kéo, kéo ghế, vặn nắm cửa, bấm nút.
Cuối cùng là khoảng cách. Phòng trẻ có thể ở tầng khác hoặc cuối hành lang. Nếu người lớn không nghe được tiếng trẻ, thì phút đầu của mọi sự cố bị kéo dài ra. Vì vậy bài kiểm không chỉ nằm trong bốn bức tường mà gồm cả đường nối phòng trẻ với phòng bố mẹ.
Checklist đi từ giường ra cửa
Nên kiểm hai lần: một lần ban ngày để nhìn kỹ, một lần ban đêm, tắt đèn chính, chỉ để đèn ngủ, rồi tự đi đúng đường trẻ sẽ đi.
| Kiểm gì | Nhìn và thử thế nào | Chưa đạt thì |
|---|---|---|
| Giường | Giường thấp, sát tường không chừa khe; mép hở có thanh chắn trong thời gian đầu; không kê dưới cửa sổ | Dời giường, thêm thanh chắn mép, chèn kín khe với tường |
| Sàn quanh giường | Có đồ chơi cứng, thảm cuộn mép, dây điện chạy ngang không | Hộp cất đồ chơi có nắp; dán mép thảm; gom dây sát tường |
| Ổ cắm thấp | Ổ nào ngang tầm tay trẻ, có che chưa | Dùng nút che ổ cắm cho bé ở ổ không dùng |
| Dây sạc, đèn, quạt | Có sạc cắm qua đêm ở đầu giường, quạt cây, máy sưởi trong phòng không | Rút sạc, để thiết bị xa giường; máy sưởi không để chạy qua đêm cạnh chăn |
| Tủ, kệ, bàn học | Kéo nhẹ góc trên tủ, kéo ngăn kéo hết cỡ | Neo tủ cao vào tường, đồ nặng xuống thấp |
| Cửa sổ | Mở được rộng bao nhiêu, có chốt hạn chế không, có dây rèm thả không | Lắp chốt hạn chế độ mở, cuốn dây rèm lên cao |
| Cửa phòng | Có chốt khoá trong không; trẻ có tự mở được từ trong không | Tháo hoặc vô hiệu chốt trong, chỉ để nắm cửa không khoá |
| Đèn ngủ và lối đi | Tắt đèn chính, có thấy được mép giường, cửa và hành lang không | Đèn ngủ thấp ánh dịu; đèn cảm ứng ở hành lang |
| Đường sang phòng bố mẹ | Có cầu thang, bậc thềm, nhà vệ sinh trơn trên đường đi không | Chặn cầu thang ban đêm; đèn nhỏ ở nhà vệ sinh |
Lần đi kiểm ban đêm hay phát hiện những thứ ban ngày không thấy: bóng tối ở góc cửa, mép thảm, cạnh bàn học ngang tầm mắt trẻ. Nên cúi người xuống bằng chiều cao của trẻ khi đi.
Ba chỗ hay bị bỏ sót
Chốt khoá trong của cửa phòng. Trẻ bốn, năm tuổi thích tự khoá cửa khi chơi, rồi không mở ra được, hoảng sợ. Khi có sự cố trong phòng, người lớn cũng không vào nhanh được. Phòng trẻ nên không có chốt khoá trong, hoặc dùng loại khoá mở được từ bên ngoài bằng đồng xu, và để sẵn dụng cụ mở ở chỗ người lớn biết.
Đồ điện mang vào phòng cho trẻ ngủ ngon. Đèn trang trí dây, máy chiếu sao, loa phát truyện, quạt sưởi nhỏ. Mỗi món nên cắm thẳng vào ổ, dây gọn, đặt xa giường, và không để thiết bị sinh nhiệt chạy qua đêm sát chăn màn. Trong phòng có trẻ ngủ một mình, nên có một đầu báo khói ở hành lang hay ngay trong phòng theo hướng dẫn lắp đặt.
Nhiệt độ phòng và chăn đắp. Phòng đóng kín, điều hoà để quá lạnh rồi đắp chăn dày, hoặc phòng nóng mà quạt đặt sát giường, đều làm trẻ ngủ không yên, hay dậy và đi lại. Đặt nhiệt độ vừa phải, cho trẻ mặc đồ ngủ hợp mùa và chăn vừa sức kéo của trẻ. Cửa phòng hé một chút cũng giúp người lớn nghe tiếng trẻ rõ hơn.
Cầu thang ngoài cửa phòng. Ở nhà ống, phòng trẻ thường ở tầng trên, cửa phòng mở ra ngay đầu cầu thang. Trẻ ngái ngủ đi ra là bước thẳng xuống bậc. Cổng chặn đầu cầu thang ban đêm, đèn cảm ứng ở chiếu nghỉ, và dặn trẻ gọi bố mẹ chứ không tự đi xuống là ba việc nên làm.
Phòng trẻ trong nhà ống, căn hộ và nhà ở quê
Nhà ống nhiều tầng thường xếp phòng trẻ ở tầng ba, tầng bốn, cạnh phòng thờ hay sân thượng, còn bố mẹ ở tầng hai. Như vậy đường đêm của trẻ đi qua cầu thang, và tiếng gọi khó vọng xuống. Nếu được, xếp phòng trẻ cùng tầng với phòng bố mẹ trong những năm đầu ngủ riêng. Nếu không, cổng chặn đầu cầu thang và thiết bị nghe tiếng trẻ gần như bắt buộc, và cửa ra sân thượng phải khoá cao ngoài tầm với.
Căn hộ chung cư thì cùng một mặt sàn, dễ nghe hơn, nhưng phòng ngủ hay có cửa kính lớn hoặc lô gia. Kiểm cửa lô gia: trẻ tự mở được không, ngoài đó có ghế, chậu cây, máy giặt để trèo lên lan can không. Cửa ra lô gia nên có chốt cao hoặc khoá mà trẻ không tự mở được, và trẻ không được ra đó một mình.
Nhà ở quê nhiều nơi phòng ngủ thông với gian giữa, trẻ ngủ giường có màn buộc dây, cạnh cửa sổ song gỗ, gần chỗ để nông cụ hay thuốc trừ sâu. Ở đây việc cần làm đầu tiên là dọn khỏi khu ngủ mọi thứ không thuộc về phòng ngủ: can dầu, bình thuốc, dao rựa, bao phân. Rồi tới dây màn buộc gọn, đèn ngủ, và lối đi ra sân không có bậc cao không đèn.
Tự làm được và việc của thợ
Phòng trẻ chủ yếu cần sắp xếp lại; chỉ một vài việc liên quan tới điện và cửa là cần thợ.
| Việc | Tự làm được | Phải gọi thợ |
|---|---|---|
| Dời giường, kê đồ, dọn sàn | Có | Không cần |
| Che ổ cắm, gom dây, rút sạc | Có, không tháo mặt ổ cắm | Không cần |
| Đèn ngủ cắm ổ, đèn cảm ứng dùng pin | Có | Không cần |
| Thêm ổ cắm cạnh bàn học để bỏ dây nối dài | Không | Thợ điện |
| Tháo chốt khoá trong, đổi nắm cửa | Có nếu chỉ tháo chốt rời; đổi ổ khoá thì nên nhờ thợ | Thợ khoá khi đổi cả bộ |
| Lắp chốt hạn chế cửa sổ | Được với loại dán, kẹp | Thợ nhôm kính với cửa cần khoan khung |
| Lắp cổng chặn cầu thang | Loại tì ép đặt ở chân thang | Loại bắt vít cho đầu cầu thang nếu tường, lan can khó bắt |
Cổng chặn đặt ở đầu cầu thang nên là loại bắt vít chắc vào tường, vì loại tì ép có thể bật ra khi trẻ đẩy và trẻ ngã theo cả cổng. Điều này nên hỏi kỹ khi lắp.
Khi nghe tiếng động lạ trong đêm
Phần lớn tiếng động ban đêm là trẻ trở mình hay ngã khỏi giường thấp. Định hướng cho phút đầu như sau.
- Bật đèn trước khi bước vào phòng để không giẫm phải đồ và nhìn rõ trẻ.
- Trẻ ngã khỏi giường: không bế bổng ngay; hỏi, dỗ, nhìn trẻ cử động tay chân. Giường thấp thường chỉ gây đau nhẹ.
- Gọi 115 nếu trẻ đập đầu rồi lịm đi, nôn nhiều lần, co giật, khó đánh thức hơn bình thường, hoặc có chỗ biến dạng.
- Ngửi thấy mùi khét, thấy khói: đưa trẻ ra khỏi phòng, đóng cửa phòng lại, ra khỏi nhà và gọi 114. Không quay lại lấy đồ.
- Trẻ hoảng sợ vì giấc mơ: ở lại cạnh trẻ một lúc, bật đèn ngủ, nói nhỏ nhẹ. Đây cũng là lúc kiểm lại xem trẻ có tự đi lại được trong phòng không.
Cha mẹ có con nhỏ nên học một lớp sơ cứu có thực hành để biết đánh giá trẻ sau va đầu và biết làm gì nếu trẻ ngừng thở.
Dạy trẻ ngủ riêng và nhắc người lớn
Trước đêm đầu tiên, dắt trẻ đi một vòng: chỗ bật đèn ngủ, đường sang phòng bố mẹ, cách gọi to khi cần. Câu dặn mẫu với trẻ ba, bốn tuổi: "Đêm con dậy thì gọi mẹ, không tự đi xuống cầu thang." Với trẻ năm, sáu tuổi có thể thêm: "Ngửi thấy mùi khét hay nghe tiếng chuông báo thì ra khỏi phòng, gọi to bố mẹ." Tập thử một lần vào ban ngày cho trẻ quen.
Không dọa trẻ bằng chuyện ma, chuyện kẻ xấu để trẻ chịu ở yên trong phòng; trẻ sợ sẽ càng hay dậy đêm và càng dễ hoảng khi có chuyện thật. Đèn ngủ, cửa hé và tiếng bố mẹ trả lời khi gọi giúp trẻ yên tâm hơn mọi lời dặn.
Với ông bà khi trông cháu ngủ lại, nói rõ ba điều: đèn ngủ để bật, cửa phòng không khoá, cổng cầu thang đóng sau khi cháu vào phòng. Nếu phòng ông bà xa phòng cháu, cân nhắc để cháu ngủ gần ông bà trong những đêm đó.
Khi trẻ lớn thêm một tuổi, đổi giường, thêm bàn học hay thêm thiết bị điện vào phòng, đi lại vòng kiểm ban đêm một lần.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ mấy tuổi thì cho ngủ phòng riêng được?
Không có tuổi bắt buộc, mỗi nhà một khác, thường trong khoảng từ ba tới sáu tuổi. Điều quan trọng là phòng đã được kiểm theo đường trẻ đi đêm và người lớn nghe được khi trẻ gọi.
Có nên dùng thiết bị nghe tiếng trẻ khi ngủ riêng không?
Nếu phòng trẻ xa phòng bố mẹ, ở tầng khác hoặc nhà ồn, một thiết bị nghe tiếng trẻ đơn giản giúp người lớn biết sớm khi có chuyện. Dây nguồn của thiết bị phải đặt xa tầm với của trẻ.
Đèn ngủ nên đặt ở đâu?
Đặt thấp gần sàn, chiếu vào lối từ giường ra cửa, ánh dịu không rọi thẳng vào mắt. Loại cắm thẳng vào ổ không có dây là gọn nhất; ổ đó nên ở chỗ trẻ không dễ nghịch.
Có nên khoá cửa phòng trẻ từ bên ngoài để trẻ không đi lung tung không?
Không nên khoá trẻ trong phòng, vì khi có cháy hay sự cố trẻ không ra được và người lớn mất thời gian. Muốn hạn chế đi lại ban đêm thì chặn cầu thang và để đèn ngủ, không khoá cửa.
Giường thấp có cần thanh chắn không?
Thời gian đầu chuyển từ cũi sang giường, một thanh chắn ở mép hở giúp trẻ không lăn ra. Khi trẻ đã quen ngủ không lăn khỏi giường thì có thể bỏ. Sàn cạnh giường nên trống và có thảm mỏng.
Trong phòng trẻ có nên để máy sưởi hay quạt sưởi qua đêm không?
Không nên để thiết bị sinh nhiệt chạy qua đêm sát giường, chăn màn trong phòng trẻ ngủ một mình. Nếu cần sưởi, sưởi phòng trước giờ ngủ rồi tắt, cho trẻ mặc ấm và đắp chăn vừa đủ.