Dây rèm an toàn cho trẻ khi không còn vòng dây nào thả trong tầm với của trẻ, kể cả lúc trẻ đứng trên giường, ghế hay sofa. Vòng dây kéo của rèm cuốn, rèm sáo, dây mành và xích hạt có thể tròng vào cổ trẻ trong lúc chơi, và việc này diễn ra rất nhanh, rất im lặng.
Nguy cơ này dễ bị bỏ qua vì rèm là đồ quen, treo cả năm không ai để ý. Bài đi qua từng loại rèm phổ biến trong nhà Việt, chỉ cách nhìn để biết dây nào còn nguy, những việc tự làm trong một buổi như cắt vòng, cuốn dây lên cao, dời giường, và việc cần làm nếu thấy trẻ bị dây quấn.
Vì sao một sợi dây mảnh lại nguy với trẻ nhỏ
Trẻ từ khoảng lúc biết đứng vịn tới bốn, năm tuổi rất hay đưa đầu qua những vòng tròn: chui qua tay vịn, chui qua khe ghế, và cả vòng dây thõng bên cửa sổ. Khi đầu đã lọt qua vòng, trẻ nhỏ thường không biết lùi đầu ra theo đúng hướng; trẻ giãy, xoay người, dây càng thít chặt. Cổ trẻ mềm, đường thở nhỏ, nên chỉ cần một lực không lớn trong thời gian ngắn là đủ gây ngạt. Trẻ bị dây quấn không kêu được, nên người lớn ở phòng bên thường không nghe thấy gì.
Hoàn cảnh hay gặp là giường, cũi hoặc sofa kê sát cửa sổ. Trẻ đứng trên đệm, với tới dây rèm, nghịch, rồi trượt chân ngồi xuống trong khi dây còn vướng cổ. Một hoàn cảnh khác là trẻ đứng trên ghế nhìn ra cửa sổ. Trẻ lớn hơn đôi khi chơi trò buộc dây quanh cổ giả làm cà vạt, dây cương.
Không chỉ dây rèm: dây đai áo choàng, dây túi xách treo móc thấp, dây phơi quần áo trong phòng, dây đèn trang trí, dây sạc điện thoại thả từ đầu giường cũng tạo vòng. Trong bài này lấy dây rèm làm trục, nhưng phép kiểm áp dụng cho mọi sợi dây trong phòng có trẻ.
Checklist từng loại rèm trong nhà
Đi từng cửa sổ, mỗi chỗ đứng ở tầm trẻ rồi đứng lên giường hoặc ghế gần đó để thấy trẻ với được tới đâu.
| Kiểm gì | Nhìn và thử thế nào | Chưa đạt thì |
|---|---|---|
| Rèm cuốn có vòng dây hoặc xích hạt | Vòng dây có thõng xuống dưới tầm tay người lớn không; có thiết bị giữ căng vòng dây bắt vào tường không | Bắt bộ giữ căng dây vào tường, hoặc cuốn vòng dây lên móc cao; tính chuyện đổi sang loại không dây |
| Rèm sáo, mành lá có hai dây kéo | Hai đầu dây có buộc lại với nhau thành vòng không; có quả nặng ở đầu dây không | Tách hai đầu thành hai sợi riêng, cuốn lên móc cao |
| Mành tre, mành trúc cuốn bằng dây | Dây cuốn mành thõng xuống bao nhiêu; dây phía sau mành có chừa vòng không | Cuốn dây lên móc cao; dây sau mành thì nhờ thợ rèm đổi cơ cấu |
| Rèm vải kéo tay | Có dây buộc rèm, dây trang trí, dây tua rua thả thấp không | Đổi sang kẹp hoặc móc giữ rèm, bỏ dây buộc |
| Đồ đặt gần cửa sổ | Giường, cũi, ghế, sofa, bàn học, chồng thùng có cách cửa sổ đủ xa để trẻ đứng lên không với tới dây không | Dời đồ ra, hoặc dời dây lên cao hơn tầm với |
| Móc cuốn dây đã có | Móc ở độ cao nào; khi người lớn quên không cuốn thì dây nằm ở đâu | Đặt móc cao hơn tầm với của trẻ khi đứng trên đồ gần đó; nhắc cả nhà cuốn dây sau mỗi lần kéo |
Đạt nghĩa là: không còn vòng dây khép kín, đầu dây tự do nằm cao hơn tầm với của trẻ cả khi trẻ đứng trên món đồ cao nhất ở gần, và không có giường, cũi kê ngay dưới cửa sổ có dây. Độ cao cụ thể thì tuỳ đồ đạc từng phòng; cách đo đơn giản là cho người lớn giơ tay ở tư thế của trẻ đứng trên giường để ước lượng.
Những việc tự làm được ngay hôm nay
Cắt vòng dây thành hai đầu riêng. Với rèm sáo, mành có hai dây kéo nối chung một quả nặng, cắt đứt chỗ nối để thành hai sợi tự do, gắn hai đầu nhỏ riêng cho khỏi tuột. Rèm vẫn kéo được bằng từng sợi.
Gắn móc cuốn dây trên cao. Móc hình số tám bắt vào khung cửa hoặc tường, đặt cao. Sau mỗi lần kéo rèm, cuốn dây gọn lên móc. Móc chỉ có tác dụng khi cả nhà nhớ cuốn, nên đặt ngay chỗ tay người lớn với tới dễ.
Bắt bộ giữ căng cho xích hạt. Với rèm cuốn dùng vòng xích hạt liền, loại phụ kiện kẹp giữ phần dưới vòng xích căng sát tường giúp vòng không thể kéo ra để chui đầu vào. Gắn theo hướng dẫn kèm theo.
Dời giường, cũi, ghế ra khỏi cửa sổ. Đây là việc hiệu quả nhất và không tốn gì. Giường sát cửa sổ còn mang theo nguy cơ trẻ trèo ra cửa sổ, nên dời đi là giải được hai việc cùng lúc.
Bỏ dây buộc rèm, dây tua rua trang trí. Thay bằng kẹp rèm, móc giữ rèm cứng. Dây trang trí ở phòng khách cũng nên bỏ nếu có trẻ hay chơi gần cửa.
Những sợi dây khác trong phòng ngủ và phòng khách
Khi đã quen mắt với dây rèm, đi thêm một vòng tìm mọi thứ có thể tạo vòng hoặc thả dài trong tầm tay trẻ. Danh sách dưới đây là những thứ hay gặp nhất trong nhà Việt.
- Dây sạc điện thoại, máy tính bảng ở đầu giường. Người lớn hay để sạc qua đêm, dây thả xuống gối. Trẻ nằm cạnh có thể bị dây vướng cổ khi trở mình, hoặc ngậm đầu sạc. Rút sạc khi không dùng, để ổ sạc ở bàn xa giường.
- Dây màn, dây mùng. Nhiều nhà vẫn mắc màn bằng dây buộc vào cột hay đinh tường. Dây buộc màn thả thừa một đoạn dài ngay cạnh chỗ trẻ nằm. Buộc gọn, cắt bớt phần thừa, hoặc dùng màn chụp khung cứng.
- Dây đai áo choàng, áo ngủ, thắt lưng treo trên móc thấp. Treo cao hoặc rút dây ra khi cất.
- Dây đèn trang trí, dây đèn ngủ. Không quấn quanh đầu giường, thành cũi hay lan can giường tầng.
- Dây võng trong nhà. Võng mắc giữa phòng khách là chỗ trẻ rất thích, nhưng dây võng và vòng võng có thể quấn cổ khi trẻ chơi một mình. Tháo võng hoặc vắt gọn khi không có người lớn ngồi cạnh.
- Dây phơi quần áo căng trong phòng, ngoài ban công sát cửa phòng. Căng cao quá đầu người lớn, không căng ngang tầm cổ trẻ.
Phép thử chung cho mọi sợi dây: nó có tạo vòng đủ lọt đầu không, và đầu tự do của nó có nằm trong tầm với của trẻ không. Hai câu trả lời đều là không thì sợi dây đó ổn.
Việc tự làm và việc của thợ rèm
Phần lớn việc với dây rèm là việc tay nhẹ; chỉ khi đổi cơ cấu rèm mới cần thợ.
| Việc | Tự làm được | Nên gọi thợ |
|---|---|---|
| Cắt vòng dây, cuốn dây lên móc | Có | Không cần |
| Gắn móc, bộ giữ căng xích hạt | Có, nếu khung cửa cho bắt vít nhỏ | Khi khung cửa nhôm kính khó bắt |
| Dời giường, ghế, sofa | Có | Không cần |
| Đổi rèm có dây sang rèm không dây, rèm cuốn lò xo, rèm điện | Đo cửa, chọn loại không có dây thả | Thợ rèm tháo lắp, nhất là cửa cao |
| Dây sau lưng mành chừa vòng bên trong | Không tự tháo cơ cấu | Thợ rèm chỉnh hoặc thay |
| Rèm có động cơ, dây nguồn thả cạnh cửa | Gom dây nguồn, không cắt | Thợ điện nếu cần dời ổ cắm |
Khi mua rèm mới cho phòng trẻ, hỏi người bán loại không có dây thả hoặc dây đã được giấu kín. Đây là điểm đáng hỏi hơn cả màu vải hay độ cản nắng.
Khi thấy trẻ bị dây quấn cổ
Mỗi giây đều quý. Thứ tự dưới đây là định hướng cho phút đầu; kỹ thuật hỗ trợ thở cần được học ở lớp sơ cứu có thực hành.
- Đỡ trẻ lên cao một chút để dây chùng lại, đồng thời gỡ hoặc cắt dây khỏi cổ ngay. Không mất thời gian tìm cách tháo rèm.
- Gọi to người khác trong nhà tới giúp và gọi 115, kể cả khi trẻ có vẻ đã thở lại, vì tổn thương ở cổ và do thiếu oxy có thể lộ ra sau.
- Đặt trẻ nằm ngửa trên mặt phẳng, quan sát xem trẻ có thở, có phản ứng khi gọi không. Nếu trẻ không thở, làm theo hướng dẫn của tổng đài 115 qua điện thoại trong lúc chờ xe.
- Không lắc trẻ, không cho uống nước, không bỏ trẻ một mình để đi tìm đồ.
- Giữ lại sợi dây và nhớ thời điểm phát hiện để báo nhân viên y tế.
Đây là một trong những tình huống mà một buổi học sơ cứu cho cha mẹ, ông bà có giá trị rất lớn. Nhiều cơ sở y tế có lớp như vậy; hỏi trạm y tế xã/phường để biết lịch.
Dạy trẻ và nhắc người trong nhà
Trẻ dưới ba tuổi chưa hiểu được nguy cơ, nên mọi việc nằm ở người lớn: dây cao, giường xa cửa sổ. Từ ba, bốn tuổi, đặt luật đơn giản và nói nhiều lần: "Dây không quấn quanh cổ, không quấn quanh người. Chơi dây thì chơi cùng bố mẹ." Khi trẻ chơi trò cưỡi ngựa, làm cà vạt bằng dây, nhẹ nhàng đổi sang đồ chơi khác và nhắc lại câu luật.
Trẻ lớn hơn, khoảng sáu, bảy tuổi trở lên, có thể hiểu lý do: "Dây có thể thít chặt rất nhanh, con không kịp gỡ." Nhờ trẻ lớn để ý giúp em nhỏ và báo bố mẹ khi thấy dây rèm thả xuống.
Ông bà và người giúp việc thường kéo rèm buổi sáng rồi để dây thả xuống theo thói quen. Một câu nhắc kèm hành động mẫu một hai lần là đủ: kéo xong cuốn dây lên móc. Khi trẻ ngủ ở nhà ông bà, nhà người thân, liếc qua cửa sổ cạnh chỗ ngủ của trẻ trước khi để trẻ nằm.
Mỗi lần đổi phòng cho con, kê lại giường hay thay rèm, đi lại vòng kiểm này. Người hay dọn phòng trẻ là người nên giữ việc này.
Câu hỏi thường gặp
Rèm không dây có thật sự an toàn hơn không?
Rèm không có dây thả hoặc dây được giấu kín bên trong loại bỏ hẳn nguy cơ vòng dây, nên với phòng trẻ là lựa chọn yên tâm nhất. Rèm vải kéo tay không có dây buộc cũng ổn.
Cắt vòng dây rồi có cần cuốn lên cao nữa không?
Có. Cắt vòng giúp không còn vòng khép kín, nhưng một sợi dây dài thả xuống vẫn có thể quấn quanh cổ khi trẻ xoay người. Cắt vòng và cuốn đầu dây lên cao là hai việc đi cùng nhau.
Trẻ mấy tuổi thì hết nguy cơ với dây rèm?
Nguy cơ cao nhất ở trẻ nhỏ biết đứng tới khoảng năm tuổi, nhưng trẻ lớn hơn vẫn có thể gặp nạn khi chơi trò buộc dây. Giữ dây gọn trên cao trong mọi phòng trẻ hay chơi là cách đơn giản nhất.
Giường kê sát cửa sổ nhưng cửa có song sắt thì có sao không?
Song sắt giúp chống trèo ra ngoài nhưng không giải quyết dây rèm. Nếu cửa sổ có rèm dây, vẫn nên dời giường ra hoặc cuốn dây lên cao hơn tầm với khi trẻ đứng trên giường.
Ngoài dây rèm, trong phòng ngủ còn dây nào cần để ý?
Dây sạc thả từ đầu giường, dây đai áo choàng, dây túi xách treo thấp, dây đèn trang trí và dây phơi đồ trong phòng. Phép kiểm giống nhau: không có vòng, không thả trong tầm với của trẻ.
Nếu trẻ bị dây quấn mà đã tự gỡ được thì có cần đi khám không?
Nên đưa đi khám nếu trên cổ có vết hằn, trẻ khàn tiếng, khó nuốt, mệt lả hay có lúc lịm đi. Nếu trẻ từng ngừng thở dù rất ngắn, gọi 115.