TuyetDoi.comTuyệt Đối
Bếp: lửa, gas, dầu nóng, dao và nồi

Bếp than tổ ong trong nhà: khí CO khi đun nấu, ủ than qua đêm và chỗ đặt bếp

Bếp than tổ ong đun trong gian bếp kín sinh khí CO không màu không mùi. Chỗ đặt bếp, ủ than qua đêm, đổ xỉ và dấu hiệu cả nhà bị nhiễm khí cần biết.

Wide shot of an open-air back porch of a Vietnamese tube house with a clay charcoal stove placed near the open door, swept tiled floor, potted plants, soft morning daylight

Bếp than tổ ong chỉ nên đun ở chỗ thông thoáng, tốt nhất là ngoài hiên, sân sau hoặc sát cửa mở ra ngoài trời; không ủ than qua đêm trong gian bếp đóng kín, và tuyệt đối không mang bếp than vào phòng có người ngủ. Than cháy, nhất là khi ủ lửa nhỏ, sinh ra khí CO không màu, không mùi, người hít vào thấy đau đầu, buồn ngủ rồi lịm đi mà không biết vì sao.

Nhiều gia đình vẫn dùng bếp than để kho cá, ninh xương, nấu cám hay giữ nồi nước nóng cả ngày vì rẻ và quen. Khói thì ai cũng thấy, nhưng thứ đáng lo nhất lại là thứ không thấy. Phần dưới đây giải thích vì sao gian bếp kín biến thành chỗ nguy hiểm, kiểm từng thứ quanh bếp than, phân rõ việc tự làm và việc cần thợ, và phút đầu khi nghi cả nhà bị nhiễm khí.

Vì sao bếp than trong nhà kín nguy hiểm

Than cháy thiếu khí sinh ra CO. Than cháy đủ khí cho khí CO2; khi bị ủ, bị bịt cửa gió, hay đun trong phòng kín thiếu không khí, than cháy không hết và sinh nhiều khí CO. Ủ bếp qua đêm, bịt kín cửa lò cho than cháy chậm chính là đưa bếp vào trạng thái sinh CO nhiều nhất.

CO không có mùi, không cay mắt. Khói than nhóm lúc đầu thì cay, hắc, ai cũng tránh. Khi than đã đỏ đều, khói gần như hết, người ta tưởng bếp đã sạch. Nhưng CO vẫn sinh ra, không màu, không mùi, không gây khó chịu ở mũi, nên không có gì báo cho người ở gần.

CO chiếm chỗ của oxy trong máu. Hít CO, cơ thể không đưa được đủ oxy tới não và tim. Dấu hiệu ban đầu giống cảm cúm: đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, mệt, buồn ngủ. Người đang ngủ không nhận ra những dấu hiệu này. Trẻ nhỏ, người già, người có bệnh tim phổi bị ảnh hưởng sớm và nặng hơn.

Nhà ống có bếp cuối nhà là kiểu dễ dính. Gian bếp ở cuối nhà, sau lưng là tường hàng xóm, cửa sau đóng buổi tối vì sợ trộm, trên bếp là gác lửng hay phòng ngủ. Khí từ bếp than ủ đêm bốc lên, lan theo cầu thang. Nhà nông thôn có gian bếp riêng lợp mái thường thoáng hơn, nhưng nếu có người ngủ lại trong gian bếp cho ấm thì cũng nguy hiểm như vậy.

Than đỏ, xỉ nóng còn là chuyện lửa. Ngoài khí, bếp than còn gây cháy theo cách rất đời thường: than rơi khỏi bếp xuống sàn gỗ, xỉ còn nóng đổ vào thùng rác nhựa cạnh túi giấy, bếp đặt sát đống củi hay bao trấu. Những đám cháy kiểu này thường bắt đầu âm ỉ lúc nửa đêm, khi cả nhà đã ngủ, đúng lúc không ai để ý.

Checklist khu bếp than

Đi kiểm vào buổi tối, lúc bạn thường ủ bếp, vì đó là lúc cửa nẻo đã đóng như thật.

Kiểm gìNhìn, thử thế nàoChưa đạt thì
Chỗ đặt bếpBếp ở ngoài trời, hiên, sân sau hay trong gian kín; có cửa thông ra ngoài mở được khôngDời bếp ra hiên, sân, chỗ có mái che và thoáng
Ủ than qua đêmBếp có được ủ qua đêm không, khi ủ cửa bếp có đóng khôngKhông ủ trong nhà kín; nếu buộc ủ thì ủ ngoài trời, xa cửa sổ phòng ngủ
Phòng ngủ phía trên hoặc cạnh bếpCó ai ngủ ở gác lửng, phòng sát vách, phòng trên bếp khôngKhông đun, không ủ than khi có người ngủ ở những chỗ đó
Nhóm thanNhóm bếp ở đâu, bằng gìNhóm ngoài trời; không dùng xăng, dầu hoả tưới lên than để nhóm cho nhanh
Đổ xỉ thanXỉ còn nóng đổ vào thùng rác nhựa, bao tải, cạnh đống củi khôngĐể xỉ nguội hẳn trong thùng kim loại hay xô có nước rồi mới đổ
Chỗ cất thanThan chất cạnh bếp, dưới gầm cầu thang, sát giấy và củi khô khôngCất chỗ khô, xa bếp đang đỏ, xa lối thoát
Trẻ quanh bếp thấpBếp than thấp ngang đầu gối, trẻ ngồi chơi gần khôngĐặt bếp ở chỗ trẻ không chạy qua, có chắn xung quanh
Đầu báo khí CONhà có thiết bị báo khí CO ở gần khu bếp và phòng ngủ chưaNên có; chọn loại báo khí CO riêng, không phải đầu báo khói

Đầu báo khói và đầu báo khí CO là hai loại khác nhau. Đầu báo khói không báo CO. Nhà dùng bếp than, bếp củi nên có thiết bị báo CO, đặt theo hướng dẫn nhà sản xuất.

Bếp than theo từng kiểu nhà và từng mùa

Nhà ống ở thành phố thường không có sân sau đúng nghĩa, chỉ có khoảng giếng trời hay ban công phía sau. Đặt bếp than ở đó được nếu khoảng đó thông lên trời, không bị quây kín bằng tôn hay bạt. Chỗ giếng trời đã bị lợp kín để chống mưa thì coi như một gian phòng kín. Cũng cần nhìn xem khói và khí từ chỗ đặt bếp có bay ngược vào phòng ngủ của nhà mình hay cửa sổ nhà bên không.

Nhà nông thôn có gian bếp riêng, mái thấp, vách kín để giữ ấm vào mùa đông. Gian bếp kiểu này ban ngày mở cửa thì thoáng, nhưng tối đóng cửa lại, ủ bếp và có người nằm lại trong đó cho ấm là đúng tình huống nguy hiểm nhất. Gian bếp không phải là chỗ ngủ, kể cả với người trông nồi bánh chưng đêm Tết; người trông nên ngồi ở chỗ thoáng, cửa mở.

Căn hộ chung cư không nên dùng bếp than trong nhà. Nướng than ngoài ban công trong những bữa tiệc nhỏ cũng khiến khí và khói lan ngược vào căn hộ khi cửa ban công mở, chưa kể nội quy tòa nhà thường cấm. Nếu muốn nướng, chọn chỗ ngoài trời đúng nghĩa.

Mùa rét và những ngày nồm là lúc mọi người đóng kín cửa nhiều nhất, cũng là lúc dùng bếp than để giữ ấm, giữ nồi nước nóng nhiều nhất. Đây là mùa cần nhắc nhau kỹ nhất.

Tự làm được và việc cần thợ

Phần lớn việc là dời chỗ và đổi thói quen. Việc đụng tới tường, mái và bếp mới thì cần thợ.

ViệcTự làm đượcPhải gọi thợ
Chỗ đặt bếpDời bếp ra hiên, sân; dọn đồ dễ cháy quanh bếpLàm mái che, mở thêm cửa thông gió cho gian bếp: thợ xây
Thói quen ủ thanBỏ ủ trong nhà kín, nấu xong để bếp tàn ngoài trờiKhông cần thợ
Đổ xỉDùng thùng kim loại, xô có nướcKhông cần thợ
Chuyển sang bếp khácTính toán món nào cần than, món nào khôngLắp bếp gas: đơn vị cung cấp gas; bếp điện công suất lớn: thợ điện kiểm đường dây
Thiết bị báo COGắn loại dùng pin theo hướng dẫnLoại đấu điện cố định: thợ điện

Nhiều nhà dùng bếp than chỉ cho vài món như kho cá, nướng. Nếu được, giữ bếp than cho những món đó và nấu ngoài trời, còn phần nấu hằng ngày chuyển sang bếp khác. Chuyện sưởi ấm bằng than trong phòng ngủ mùa rét là chủ đề riêng, nhưng nguyên tắc giống hệt: không đốt than trong phòng kín có người.

Khi nghi nhiễm khí than: phút đầu

Dấu hiệu cảnh báo mạnh nhất là nhiều người trong nhà cùng đau đầu, buồn nôn, lừ đừ, hoặc vật nuôi cũng mệt, và đỡ hơn khi ra ngoài trời.

  1. Mở toang cửa, cửa sổ ngay; nếu bản thân đã chóng mặt, ưu tiên ra ngoài trời trước.
  2. Đưa mọi người, nhất là trẻ nhỏ và người già, ra chỗ thoáng; không ở lại lâu để dập bếp.
  3. Bê bếp ra ngoài chỉ khi làm nhanh, an toàn; không đổ nước vào bếp than đang đỏ trong nhà kín vì sinh hơi nóng và khói.
  4. Gọi 115 khi có người lừ đừ, nôn, lẫn lộn, ngất, khó thở, hoặc khi nhiều người cùng có dấu hiệu.
  5. Với người bất tỉnh: gọi 115, đặt ở chỗ thoáng, theo dõi thở; nếu không thở, làm theo hướng dẫn của tổng đài cấp cứu. Lớp sơ cứu có thực hành sẽ dạy cụ thể các kỹ thuật này.
  6. Không quay lại ngủ trong căn nhà đó cho tới khi đã thông gió kỹ và bếp đã đưa ra ngoài.

Người đã bị nhiễm CO dù tỉnh lại nhanh vẫn nên được nhân viên y tế khám, vì ảnh hưởng của CO có thể xuất hiện muộn.

Nhắc người cao tuổi và dạy trẻ

Người lớn tuổi dùng bếp than nhiều năm và thấy chưa từng có chuyện gì, nên khó nghe lời can. Thay vì nói ông bà làm sai, con cháu có thể giải thích về khí không mùi, kể rằng nó khác khói, rồi cùng ông bà dời bếp ra hiên, làm một mái che nhỏ cho ông bà nấu không bị mưa. Khi ông bà thấy chỗ mới tiện, việc thuyết phục dễ hơn nhiều.

Nếu ông bà thích ủ nồi nước nóng qua đêm để sáng có nước pha trà, có thể đổi bằng phích nước hoặc bình giữ nhiệt, rót đầy từ tối. Việc nhỏ này bỏ được lý do ủ bếp trong nhà.

Trẻ lớn có thể được dạy: than đỏ là nóng dù không có lửa, xỉ than trông nguội vẫn có thể còn nóng bên trong. Với trẻ tuổi tiểu học, giải thích ngắn về khí không thấy được và dấu hiệu đau đầu, buồn ngủ trong phòng có bếp than là phải gọi người lớn, ra ngoài.

Thói quen giữ lâu: người nấu bếp than chịu trách nhiệm cho bếp tàn ngoài trời trước khi đi ngủ, không ai ngủ trong gian bếp. Mỗi mùa lạnh, nhắc lại một lần với cả nhà.

Câu hỏi thường gặp

Bếp than đã đỏ, hết khói thì để trong nhà có an toàn không?

Không. Lúc hết khói, than vẫn sinh khí CO không màu không mùi, nhất là khi bị ủ hay đun trong phòng kín. Đun bếp than ở chỗ thoáng, có cửa mở ra ngoài trời, và không để bếp trong phòng có người ngủ.

Mở hé cửa sổ có đủ để ủ bếp than trong bếp không?

Không nên dựa vào khe hở nhỏ. Lượng gió qua khe hẹp thay đổi theo thời tiết, đêm lặng gió gần như không có thông khí. Không ủ bếp than qua đêm trong nhà, dù có mở hé cửa.

Dấu hiệu nhiễm khí CO là gì?

Đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, mệt, buồn ngủ, lẫn lộn; nhiều người cùng bị và đỡ hơn khi ra ngoài là dấu hiệu rất đáng nghi. Ra chỗ thoáng ngay và gọi 115 khi có người lừ đừ, ngất hay khó thở.

Nhà dùng bếp than có cần thiết bị báo khí CO không?

Nên có. Đầu báo khói không phát hiện được CO, cần loại báo khí CO riêng, đặt theo hướng dẫn của nhà sản xuất, thường gần khu bếp và khu phòng ngủ. Thiết bị chỉ là lớp bảo vệ thêm, không thay cho việc đun ở chỗ thoáng.

Xỉ than bao lâu thì nguội hẳn?

Tuỳ lượng xỉ và thời tiết; bên ngoài nguội mà bên trong còn đỏ trong thời gian khá lâu. Cách chắc là để xỉ trong thùng kim loại hoặc xô có nước, chờ nguội hẳn rồi mới đổ vào thùng rác.

Nhóm bếp than bằng dầu hoả cho nhanh có sao không?

Tưới dầu hoả, xăng lên than là cách dễ gây bùng lửa, bỏng mặt và tay. Nhóm bằng giấy, mồi nhóm chuyên dụng, ở ngoài trời và đứng tránh hướng gió.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138