Pin cúc áo nguy nhất khi trẻ nuốt vì nó có thể kẹt ở thực quản và gây bỏng ăn mòn từ bên trong chỉ trong vài giờ, có khi trẻ không ho, không khóc. Chỉ cần nghi trẻ đã nuốt pin là đưa đi cấp cứu ngay hoặc gọi 115, không chờ xem có triệu chứng, không gây nôn.
Nhiều người nghĩ pin cúc áo chỉ nằm trong đồ chơi, nhưng trong một căn nhà bình thường, nó có mặt ở điều khiển tivi, điều hoà, cân sức khoẻ, cân nhà bếp, nhiệt kế, chìa khoá xe, đồng hồ, nến điện, thiệp nhạc, đèn nháy trang trí. Bài này đi theo từng món đó: kiểm nắp pin ra sao, pin mới và pin cũ cất ở đâu, việc gì tự làm được, và phải làm gì trong phút đầu.
Vì sao một viên pin nhỏ lại nguy đến vậy
Pin cúc áo dẹt, tròn, đường kính cỡ đồng xu, vừa khít với thực quản của trẻ nhỏ. Khi viên pin nằm kẹt ở đó, hai mặt pin chạm vào lớp niêm mạc ẩm, dòng điện nhỏ chạy qua và tạo ra chất kiềm ngay tại chỗ tiếp xúc. Kết quả là một vết bỏng ăn mòn hình thành từ bên trong, sâu dần theo thời gian. Đó là lý do việc đưa trẻ đi cấp cứu được tính bằng giờ, không phải bằng ngày.
Điều đáng sợ hơn là trẻ có thể không có dấu hiệu gì rõ ràng lúc đầu. Trẻ có thể vẫn chơi, chỉ hơi quấy, chảy dãi, bỏ bú, ho khan. Người lớn không thấy lúc trẻ nuốt thì không biết để nghĩ tới.
Pin cũ cũng không vô hại. Một viên pin không đủ để chạy điều khiển vẫn còn đủ điện để gây tổn thương. Pin cũ lại thường bị bỏ trên bàn, trong ngăn kéo, trong cốc đựng bút, ở chỗ chẳng ai để ý.
Ở nhiều nhà, cốc đựng bút trên bàn làm việc của bố mẹ là nơi tập trung pin cũ, nút áo, kẹp giấy, chìa khoá thừa. Trẻ chập chững đứng vịn bàn kéo được cốc xuống, đổ ra sàn và chọn đúng viên sáng bóng nhất. Dọn cái cốc đó là một việc mười giây mà bớt được một chỗ hở lớn.
Trẻ nhét pin vào mũi, tai cũng là chuyện có gặp. Ở những chỗ đó, pin vẫn có thể gây tổn thương, nên cũng cần đưa đi khám ngay.
Rà từng món có pin trong nhà
Lật mặt sau của mỗi món. Đạt khi nắp pin phải dùng tua vít mới mở được, hoặc phải vừa ấn vừa trượt cùng lúc.
| Món | Kiểm thế nào | Chưa đạt thì |
|---|---|---|
| Điều khiển tivi, điều hoà, quạt | Nắp có vít không; nắp trượt có lỏng, rơi ra khi điều khiển bị rơi không; một số loại dùng pin cúc áo, một số dùng pin que | Dán băng dính khoẻ quấn quanh nắp, hoặc để điều khiển trên giá cao |
| Cân sức khoẻ, cân nhà bếp | Lật cân lên xem khay pin ở đáy | Cân dựng đứng trong tủ; dán băng dính qua khay pin |
| Chìa khoá xe, khoá cửa điện tử | Vỏ chìa có tách ra dễ khi bóp không | Không đưa chìa khoá cho trẻ cầm chơi, móc lên cao khi về nhà |
| Nến điện, đèn nháy trang trí, thiệp có nhạc | Đế nến xoay mở được bằng tay không | Cất sau dịp lễ, không để trên bàn thờ gia tiên, kệ thấp |
| Nhiệt kế điện tử, máy đo huyết áp, đồng hồ đeo tay | Nắp pin đóng chặt chưa | Để trong hộp thuốc trên cao |
| Hộp pin mới | Vỉ pin có mở dở không, để ở ngăn kéo thấp không | Giữ pin mới trong vỉ, để trên cao, chỉ bóc khi thay |
| Pin cũ | Pin vừa thay ra để ở đâu | Dán băng dính hai mặt pin, bỏ vào lọ có nắp trên cao, đem đến điểm thu gom |
Một mẹo nhỏ: đếm số món có pin cúc áo trong nhà và ghi lại. Nhiều gia đình bất ngờ khi đếm ra hơn mười món.
Pin cúc áo khác pin que ở chỗ nào
Trong nhà có hai kiểu pin hay gặp: pin que dài dùng cho điều khiển, đồng hồ treo tường, đồ chơi lớn; và pin cúc áo dẹt tròn dùng cho đồ nhỏ gọn. Pin que cũng không nên để trẻ nghịch, vì có thể bị rò chất bên trong khi để lâu, nhưng nó dài nên trẻ khó nuốt trọn. Pin cúc áo thì vừa miệng, vừa họng, lại sáng bóng như đồng xu, đúng loại vật trẻ thích nhặt.
Kích cỡ cũng khác nhau. Có loại to cỡ đồng xu lớn, có loại nhỏ như hạt đậu dùng cho máy trợ thính, đồng hồ. Loại to hay kẹt ở thực quản; loại nhỏ dễ trôi hơn nhưng vẫn cần đi khám. Bạn không cần phân biệt loại nào nguy hơn khi đang hoảng: hễ là pin dẹt tròn thì xử lý như nhau, đi cấp cứu ngay.
Một chỗ hay bị bỏ sót là vỉ pin mua về. Vỉ nhựa có thể bóc bằng tay, bằng răng. Có loại vỉ thiết kế khó bóc hơn, nhưng sau khi đã bóc một viên, những viên còn lại nằm trong vỉ hở. Giữ vỉ pin ở cùng chỗ với thuốc, trên cao, có nắp.
Tự làm được và việc nên nhờ người khác
Phần lớn là cất và gia cố nắp; phần cần người khác là y tế và điểm thu gom.
- Tự làm: thay pin ở chỗ trẻ không nhìn thấy, không để trẻ ngồi xem rồi bắt chước.
- Tự làm: dán băng dính hai mặt pin cũ trước khi bỏ đi, để nếu rơi ra cũng không còn tiếp điện.
- Tự làm: với món có nắp pin bị gãy chốt, dán băng dính chắc hoặc ngừng dùng cho đến khi thay vỏ.
- Tự làm: khi mua đồ mới, lật xem khay pin có vít không; ưu tiên loại có vít.
- Nhờ người khác: hỏi tổ dân phố, UBND xã/phường hoặc các cửa hàng điện máy về điểm thu gom pin cũ.
- Nhờ người khác: đồ điện tử có pin phồng, nóng, chảy dịch thì không tự tháo, mang đến nơi sửa chữa.
Băng dính là giải pháp tạm. Món nào nắp đã hỏng hẳn mà còn dùng thường xuyên thì nên thay mới, vì băng dính lâu ngày bong ra.
Khi nghi trẻ đã nuốt pin cúc áo
Phần này chỉ định hướng phút đầu; lớp sơ cứu có thực hành sẽ dạy bạn kỹ hơn.
- Không chờ triệu chứng. Chỉ cần nghi, ví dụ thấy vỏ điều khiển mở và thiếu pin, trẻ vừa ngậm gì đó, là hành động ngay.
- Không gây nôn, không móc họng.
- Không cho trẻ ăn uống gì nếu chưa được nhân viên y tế hướng dẫn.
- Gọi 115 hoặc đưa trẻ đến cơ sở y tế có cấp cứu nhi gần nhất ngay. Nói rõ: nghi nuốt pin cúc áo.
- Mang theo món đồ, vỉ pin hoặc viên pin cùng loại để nhân viên y tế biết kích cỡ.
- Nếu trẻ khó thở, ho sặc liên tục, không nói, không khóc được, gọi 115 ngay và làm theo hướng dẫn qua điện thoại.
Nhiều bố mẹ ngại đi cấp cứu vì không chắc. Với pin cúc áo, đi rồi hoá ra không có gì vẫn tốt hơn nhiều so với chờ ở nhà.
Trên đường đi, giữ trẻ ngồi thẳng hoặc bế đứng, để ý nhịp thở. Ghi lại giờ phát hiện, giờ ước đoán trẻ nuốt, món đồ thiếu pin. Những chi tiết này giúp nhân viên y tế quyết định nhanh hơn, và bạn khỏi phải cố nhớ trong lúc rối.
Những tình huống hay gặp
Điều khiển rơi xuống sàn, nắp văng ra. Người lớn nhặt điều khiển lên, lắp nắp lại, nhưng viên pin đã lăn vào gầm ghế. Mỗi lần điều khiển rơi, đếm lại pin.
Thay pin cân trên bàn ăn. Pin cũ để lại trên bàn, ngay cạnh đĩa hoa quả. Thay pin xong là cất cả pin mới thừa lẫn pin cũ ngay.
Mùa lễ hội. Nến điện, đèn nháy, thiệp nhạc xuất hiện nhiều dịp Tết, Trung thu, Giáng sinh, Đầy tháng, Thôi nôi. Đó là lúc nhiều món có pin nằm ở tầm thấp nhất trong năm.
Đi chơi nhà người khác. Nhà không có trẻ nhỏ thường để điều khiển, cân, đồng hồ thoải mái. Liếc qua bàn nước, kệ tivi khi đến chơi, và xin phép để điều khiển lên cao trong lúc trẻ ở đó.
Đồ chơi rẻ, quà tặng kèm. Đèn nhấp nháy gắn giày, que phát sáng, móc khoá có đèn, đồ chơi tặng kèm thường có nắp pin chỉ đậy bằng lẫy nhựa. Những món này hay đến tay trẻ qua đường không ai kiểm, nên khi nhận về, người lớn lật ra xem khay pin trước khi đưa cho trẻ.
Dạy trẻ và nhắc người lớn
Trẻ dưới ba tuổi không thể hiểu pin là gì. Mọi việc nằm ở người lớn. Với trẻ từ bốn tuổi, bạn nói ngắn: "Viên tròn bạc này là pin, nuốt vào sẽ làm đau họng rất nặng. Con thấy viên nào thì đưa cho bố mẹ, không cho vào miệng, mũi, tai". Khen trẻ mỗi lần trẻ mang pin đến.
Anh chị lớn trong nhà, trẻ sáu đến mười tuổi hay tự thay pin cho đồ chơi, máy tính cầm tay. Dặn các con thay pin trong phòng mình, cất pin cũ vào lọ, và không cho em nhỏ chơi cùng lúc đang thay.
Ông bà dùng máy trợ thính, máy đo huyết áp, đồng hồ có pin nhỏ. Pin máy trợ thính rất nhỏ, dễ rơi. Giúp ông bà có một hộp nhỏ có nắp đựng pin thay, đặt chỗ cố định. Người phụ trách nhìn lại các món có pin nên là người hay thay pin nhất trong nhà; mỗi lần mua đồ mới có pin, người đó lật khay pin kiểm luôn.
Khi gửi trẻ cho người khác trông, dù là ông bà hay hàng xóm, nhắc thêm một câu: điều khiển, cân, chìa khoá xe không đưa cho bé cầm chơi. Đó là ba món trẻ hay được đưa để dỗ, và cũng là ba món có pin cúc áo phổ biến nhất trong nhà.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ nuốt pin cúc áo nhưng vẫn chơi bình thường có cần đi viện không?
Có, và cần đi ngay. Pin kẹt ở thực quản có thể gây tổn thương trong vài giờ mà không có dấu hiệu rõ. Gọi 115 hoặc đến cấp cứu nhi, nói rõ nghi nuốt pin.
Pin cũ đã hết điện có còn nguy không?
Còn. Pin không đủ chạy thiết bị vẫn có thể còn đủ điện để gây tổn thương. Dán băng dính hai mặt, cất vào lọ có nắp, mang đến điểm thu gom.
Làm sao biết món nào trong nhà dùng pin cúc áo?
Lật mặt sau, mở khay pin khi trẻ không ở cạnh. Pin cúc áo dẹt tròn như đồng xu. Hay gặp ở điều khiển, cân, chìa khoá xe, nhiệt kế, nến điện, thiệp nhạc, đồng hồ.
Có nên cho trẻ uống nước để pin trôi xuống không?
Không tự cho ăn uống gì theo suy đoán hay mẹo truyền miệng. Việc xử lý pin cúc áo là của nhân viên y tế; gọi 115, nói rõ nghi nuốt pin và làm đúng theo hướng dẫn họ đưa ra qua điện thoại.
Băng dính có đủ giữ nắp pin không?
Băng dính khoẻ quấn kín quanh nắp giữ được tạm thời, nhưng sẽ bong mép theo thời gian, nhất là ở món hay cầm như điều khiển. Sờ lại mép băng mỗi khi dùng và thay món mới nếu nắp đã hỏng hẳn.
Trẻ nhét pin vào mũi hay tai thì sao?
Không tự gắp bằng nhíp hay tăm bông, vì dễ đẩy viên pin vào sâu hơn. Giữ trẻ bình tĩnh, đưa đến cơ sở y tế ngay, vì pin nằm trong mũi hay tai cũng có thể gây tổn thương sau vài giờ.