Leo làm việc nhà an toàn khi dùng đúng thang gấp đã mở hết và khoá chốt giằng, đặt trên sàn khô phẳng, người leo không đứng lên hai bậc trên cùng, luôn giữ ba điểm tựa, và không với người ra xa quá thân. Ghế nhựa, ghế xoay, ghế đẩu chồng lên nhau không phải là thang.
Lau quạt trần, treo rèm, lấy vali trên nóc tủ, treo đồ trang trí ngày Tết, cất đồ lên gác: những việc mỗi năm làm vài lần nên ai cũng nghĩ "leo một chút thôi". Nhưng chính vì làm ít nên không ai có thói quen đúng, và vì "một chút" nên người ta tiện tay kéo ghế. Bài này đi qua lý do ngã, kiểm thang trước khi leo, cách đứng, việc nào nên để thợ, phút đầu khi có người ngã, cất thang khỏi trẻ, và cách nói với người lớn tuổi vẫn thích tự leo.
Ngã từ thang, từ ghế: chuyện xảy ra thế nào
Phần lớn cú ngã từ thang thấp không phải do thang gãy, mà do người leo mất thăng bằng. Khi đứng trên cao, tay giơ lên trên đầu, mắt nhìn lên, thân hơi ngửa ra sau, trọng tâm dịch khỏi vùng đế thang. Người leo vươn tay sang một bên để lau nốt cánh quạt thay vì xuống dời thang, thang nghiêng theo. Hoặc chân đặt lên bậc mà không nhìn, mũi chân hụt mép bậc khi đi xuống.
Với ghế, chuyện còn đơn giản hơn. Ghế nhựa có chân mỏng, mặt ngồi lõm và dẻo, khi đứng lên thì chân ghế dạng ra. Ghế xoay có bánh xe quay đi khi bạn dồn trọng lượng. Ghế đẩu đặt chồng lên bàn, ghế đặt trên giường đệm thì mặt đứng lún, lệch. Ai cũng biết vậy, nhưng ghế ở ngay cạnh, còn thang thì ở tầng dưới.
Thời điểm hay ngã là khi vội, khi làm một mình, khi người leo đã mệt sau một buổi dọn nhà, và khi mang đồ nặng trên tay lúc leo xuống. Người lớn tuổi có thêm chuyện chóng mặt khi ngước lên lâu, và phản xạ đỡ người chậm hơn. Một cú ngã từ độ cao bằng mặt bàn đã đủ gây chấn thương nặng với người già.
Kiểm thang gấp trước mỗi lần leo
Mất chưa tới một phút. Làm như thói quen, giống như thắt dây an toàn.
| Kiểm gì | Nhìn và thử thế nào | Chưa đạt thì |
|---|---|---|
| Chân thang | Bốn chân có đủ đế cao su, không mòn, không nứt | Không dùng cho tới khi thay đế hoặc thay thang |
| Chốt giằng giữa hai vế | Mở thang hết cỡ, nghe chốt khoá, ấn thử | Chốt không khoá thì không leo |
| Bậc thang | Nhìn chỗ cong, nứt, lỏng đinh tán, bậc trơn dầu mỡ | Lau sạch; bậc cong lỏng thì bỏ thang |
| Mặt sàn đặt thang | Sàn khô, phẳng, không thảm, không đặt trên bậc cầu thang | Dời thang hoặc lau khô; không kê gạch, sách dưới chân |
| Trên đầu | Có quạt đang quay, đèn đang nóng, dây điện, cánh cửa sắp mở trúng thang không | Tắt quạt chờ dừng, tắt đèn chờ nguội, khoá cửa phòng |
| Chiều cao thang so với việc | Đứng ở bậc được phép, tay có với tới mà không vươn quá đầu không | Thang thấp thì dùng thang cao hơn, không đứng bậc trên cùng |
| Tải trọng | Đọc tải trọng ghi trên thang theo nhà sản xuất, cộng cả đồ mang theo | Vượt tải thì không dùng |
| Người giữ thang | Có người ở nhà đứng giữ chân thang không | Việc cao, việc lâu thì chờ có người |
Thang đã từng bị ngã đổ, bị đè, bị phơi mưa nắng lâu ngày cần nhìn kỹ hơn. Thang nhôm cong một bậc là thang không còn đúng như lúc mua.
Đứng đúng trên thang
Ba điểm tựa. Lúc nào cũng có hai chân và một tay, hoặc hai tay và một chân, tiếp xúc với thang. Đồ cần mang lên thì cho vào túi đeo, hoặc nhờ người đưa lên khi đã đứng vững, không cầm đồ trên tay khi leo.
Không đứng hai bậc trên cùng. Nhiều thang gấp ghi rõ bậc cao nhất được đứng; phía trên đó là chỗ để tay, để dụng cụ. Đứng lên đó là không còn gì để bám, đầu gối không tì được vào đâu.
Thân giữa hai vế thang. Rốn của bạn nên ở giữa hai thanh dọc. Muốn lau chỗ xa hơn thì xuống, dời thang, leo lại. Mười giây dời thang rẻ hơn mọi cú ngã.
Mặt hướng vào thang khi lên và xuống. Không quay lưng đi xuống như đi cầu thang. Nhìn bậc khi xuống, đặt cả bàn chân lên bậc.
Đi giày dép đế bám, khô. Không đi chân đất ướt, không đi tất, không đi dép lê đế mòn. Lau tay khô trước khi leo, nhất là khi vừa lau chùi bằng nước.
Một người leo một lúc. Không hai người cùng đứng trên một thang. Người thứ hai đứng dưới giữ chân thang, đưa đồ.
Thang mở đúng hướng việc. Đặt thang sao cho mặt bạn hướng vào việc, không phải vặn người sang ngang. Không đặt thang sau cánh cửa đang đóng mà không khoá cửa; người khác mở cửa đẩy trúng thang là chuyện rất hay gặp.
Chóng mặt thì xuống ngay. Ngước lên lâu, nóng bức, đói đều có thể làm choáng. Thấy hoa mắt, bước xuống từng bậc, ngồi nghỉ ở sàn chứ không cố làm nốt.
Ngày dọn nhà lớn: lúc leo trèo nhiều nhất trong năm
Dọn nhà cuối năm, dọn sau khi sửa nhà, chuẩn bị đón khách là những ngày một người có thể leo lên xuống thang vài chục lần. Mỗi lần leo đều đúng, nhưng đến lần thứ ba mươi thì chân mỏi, mắt không còn nhìn bậc, và người ta bắt đầu đứng lên bậc cao hơn để đỡ phải dời thang. Lập kế hoạch cho ngày đó giúp nhiều hơn mọi lời dặn cẩn thận.
Gom các việc trên cao theo từng phòng, làm liền một lượt với thang ở đúng phòng đó, có một người ở dưới giữ chân thang và đưa đồ. Việc cao nhất, khó nhất làm lúc đầu buổi khi còn khoẻ. Nghỉ giữa chừng, uống nước, đặc biệt những ngày nóng. Trẻ nhỏ trong nhà được trông ở phòng khác, không chạy quanh chân thang, không chui qua giữa hai vế thang.
Ngày dọn nhà cũng là dịp tốt để bớt leo cho cả năm: những thứ cả năm mới dùng một lần thì cất lên cao, còn những thứ dùng hằng tháng thì đưa xuống tầm tay. Vali, chăn mùa đông, đồ trang trí Tết để trên cao là hợp lý; nồi to, bình nước, thuốc của ông bà để trên nóc tủ là không hợp lý.
Việc tự làm được, việc nên để thợ
Không phải việc trên cao nào cũng nên tự làm. Đặc biệt, việc trên cao mà đụng tới điện thì không phải việc của người ở.
| Việc | Tự làm được khi đủ điều kiện | Nên để thợ |
|---|---|---|
| Lau quạt trần, lau đèn | Tắt quạt chờ dừng hẳn, tắt đèn chờ nguội, thang đúng chiều cao | Tháo quạt, tháo đèn, đụng tới dây |
| Thay bóng đèn loại vặn hoặc cài | Tắt công tắc, chờ bóng nguội, tay khô, thang vững | Thay cả bộ đèn, máng đèn, đèn ở trần cao, đèn cầu thang trên khoảng trống |
| Treo rèm, thay móc rèm | Thang vững, có người giữ | Khoan bắt thanh treo rèm vào tường, trần |
| Lấy đồ trên nóc tủ | Đồ nhẹ, có người đỡ đồ | Không cần thợ, nhưng nên dời đồ nặng xuống thấp vĩnh viễn |
| Treo đồ trang trí ngày lễ | Ở trong nhà, độ cao vừa phải | Treo ngoài mặt tiền, trên ban công, gần dây điện |
| Cắt tỉa cây, thông máng nước | Không nên | Thợ có đồ bảo hộ, nhất là trên mái |
Một câu dễ nhớ: việc nào phải đứng trên bậc cao nhất mới với tới, việc nào phải đụng tới dây điện, việc nào ở phía ngoài lan can, thì không phải việc tự làm.
Khi có người ngã từ thang, từ ghế
Người ngã thường cố đứng dậy ngay. Phút đầu cần làm chậm lại.
- Bảo người ngã nằm yên, hỏi đau ở đâu, có đập đầu không, có tê tay chân không.
- Đau cổ, đau lưng, đau hông dữ dội, không cử động được chân, chân biến dạng, lơ mơ hay nôn: gọi 115, không đỡ dậy, giữ nguyên tư thế, giữ ấm.
- Nếu ngã vào đồ điện, dây điện bị kéo đứt theo: không chạm vào người đó bằng tay trần khi chưa chắc đã ngắt điện; ngắt aptomat nếu làm được an toàn, rồi gọi 115.
- Người ngã tự cử động bình thường: để họ tự ngồi dậy theo nhịp của mình, có người đỡ bên cạnh, ngồi nghỉ một lúc trước khi đứng.
- Sau cú ngã có đập đầu, theo dõi trong ngày; đau đầu tăng, nôn, lú lẫn thì đi cấp cứu.
Đặc biệt với người lớn tuổi, đau hông sau ngã dù nhẹ cũng nên đi khám. Học một lớp sơ cứu giúp bạn biết khi nào nên giữ nguyên, khi nào nên đỡ, thay vì làm theo phản xạ.
Cất thang khỏi trẻ, nhắc người già thích tự leo
Thang gấp dựng sẵn ở góc nhà là đồ chơi hấp dẫn nhất với trẻ biết leo. Gấp thang ngay sau khi dùng, cất nằm ngang hoặc móc lên tường ở chỗ trẻ không kéo đổ được, không để dựng tựa vào tường gần cửa sổ, ban công. Thang để ở ban công là bậc leo qua lan can. Trong lúc đang dùng, nếu phải rời đi, gấp thang lại, kể cả khi chỉ đi nghe điện thoại.
Với trẻ, nói ngắn: "Thang là đồ của người lớn". Trẻ lớn hơn có thể được dạy đứng giữ chân thang cho bố mẹ, đó là một cách cho trẻ thấy cách dùng thang đúng.
Người lớn tuổi hay tự leo vì không muốn phiền con cháu. Cấm thường không hiệu quả. Hiệu quả hơn là làm cho không cần leo: dời đồ hay dùng từ nóc tủ xuống ngăn thấp, lắp móc treo rèm tháo được từ dưới, hẹn một ngày cuối tuần con cháu lau quạt, thay bóng đèn. Nói theo kiểu nhờ việc: "Mấy việc trên cao mẹ để dành con, con thích làm", thay vì "Mẹ già rồi đừng leo".
Câu hỏi thường gặp
Có được đứng lên bậc trên cùng của thang gấp không?
Không nên. Bậc trên cùng và thường cả bậc ngay dưới nó không dành để đứng, vì không còn chỗ bám và đầu gối không tì được. Đọc hướng dẫn của nhà sản xuất để biết bậc cao nhất được đứng; với không tới thì dùng thang cao hơn.
Đứng ghế nhựa lấy đồ có sao không?
Ghế nhựa dễ chao, chân ghế có thể dạng ra hoặc trượt trên sàn gạch. Nếu thỉnh thoảng phải lấy đồ trên cao, dùng thang gấp thấp có chốt giằng, hoặc tốt hơn là dời đồ hay dùng xuống chỗ thấp.
Lau quạt trần có cần ngắt điện không?
Ít nhất phải tắt quạt và chờ cánh dừng hẳn, tay khô khi lau. Nếu cần tháo cánh, tháo vỏ, hay đụng tới dây và hộp đấu nối thì đó là việc của thợ điện.
Người già có nên tự leo thang không?
Tuỳ sức khoẻ từng người, nhưng nên hạn chế, nhất là khi ở nhà một mình hay đang dùng thuốc dễ gây chóng mặt. Con cháu có thể dời đồ xuống thấp, làm giúp việc trên cao theo lịch cố định để ông bà không phải leo.
Cất thang gấp ở đâu khi nhà có trẻ nhỏ?
Gấp lại, cất nằm ngang hoặc treo lên tường ở chỗ trẻ không kéo đổ, không dựng ở ban công hay cạnh cửa sổ. Khi đang dùng mà phải rời đi, gấp thang lại ngay.
Có nên đặt thang trên bậc cầu thang để làm việc trên cao không?
Thang gấp thông thường không làm ra để đặt trên bậc cầu thang; chân thang lệch, rất dễ đổ. Việc trên cao ở khoảng trống cầu thang, như thay đèn ở thông tầng, nên để thợ có thang và đồ bảo hộ phù hợp.