Sân thượng nhà ống an toàn khi trẻ không lên được một mình: cửa từ tum thang ra sân luôn khoá hoặc cài chốt cao. Khi lên sân cùng người lớn, mọi người tránh xa mép không có tường chắn, không bước lên mái tôn, tấm lấy sáng hay nắp bồn nước, vì những thứ đó không làm ra để chịu sức nặng người.
Sân thượng là chỗ phơi đồ, trồng rau, để bồn nước, đặt cục nóng điều hoà và đôi khi là chỗ trẻ chạy nhảy chiều mát. Nó cũng là phần nhà ít được nhìn kỹ nhất: tường chắn mái xây thấp, mép sân sát mái nhà hàng xóm, mái tôn che một nửa, tấm nhựa lấy sáng bạc màu. Bài này đi từ những chỗ ngã trên sân thượng, bảng kiểm, việc tự làm và việc gọi thợ, phút đầu khi có chuyện, tới cách nói với trẻ và nhắc người lớn hay lên sân một mình.
Sân thượng gây ngã ở những chỗ nào
Chỗ thứ nhất là mép không có tường chắn đủ cao. Nhiều nhà ống xây tường chắn mái chỉ cao ngang đầu gối hoặc ngang hông, có nhà để trống một đoạn chờ xây thêm tầng. Trẻ chạy đuổi bóng, người lớn lùi lại để giũ chăn, ai cũng có thể bước hụt qua mép. Mép giáp nhà bên cạnh thấp hơn một tầng là chỗ nguy nhất, vì nhìn qua tưởng chỉ là một bậc.
Chỗ thứ hai là mái tôn và tấm lấy sáng. Mái tôn trên sân thượng được thiết kế để che mưa nắng, không phải để đi lại. Tôn mỏng võng xuống khi dẫm, chỗ không có xà gồ đỡ có thể thủng. Tấm nhựa lấy sáng, nhất là tấm cũ đã giòn do nắng, nhìn giống tôn nhưng gần như không chịu được sức nặng. Người lên mái nhặt quả bóng, gỡ diều, sửa ống nước, hay chỉ bước tắt sang nhà bên, đặt chân nhầm vào tấm lấy sáng là rơi thẳng xuống tầng dưới.
Chỗ thứ ba là những thứ đặt trên sân: bồn nước có thang sắt leo lên nắp, giàn phơi cao, khung giàn hoa, mái che bằng lưới. Trẻ thích trèo những chỗ đó. Thêm vào là mặt sân rêu trơn sau mưa, lỗ thoát nước, ô kính giếng trời trên sàn mà người ta tưởng đi lên được. Ít nhà để ý rằng sân thượng nằm cao nhất, nên mọi cú ngã ở đó đều là ngã cao.
Bảng kiểm sân thượng
Lên sân thượng vào lúc trời khô, đi một vòng sát tường chắn rồi đi vào giữa. Đừng trèo lên mái để kiểm; nhìn từ mặt sân, chụp ảnh khi cần.
| Kiểm gì | Nhìn và thử thế nào | Chưa đạt thì |
|---|---|---|
| Cửa từ tum thang ra sân | Trẻ có tự mở được không, chốt ở độ cao nào | Thêm chốt cao hoặc khoá, chìa để chỗ cố định ngoài tầm trẻ |
| Chiều cao tường chắn mái | Đo từ mặt sân, và từ gờ hay vật kê cao nhất | Thấp so với mức thường khuyên cho ban công thì nhờ thợ nâng hoặc làm lan can bổ sung |
| Đoạn mép để trống | Đi dọc mép, tìm đoạn chờ xây, đoạn giáp nhà bên | Chặn đoạn đó bằng rào tạm chắc, nhờ thợ làm cố định |
| Mái tôn | Nhìn từ dưới: chỗ võng, chỗ gỉ thủng, chỗ không có xà gồ | Không ai lên mái; việc trên mái để thợ |
| Tấm lấy sáng | Nhìn màu, độ trong, vết nứt; xác định vị trí từng tấm | Nhờ thợ thay hoặc che lưới đỡ phía dưới, đánh dấu cho cả nhà biết |
| Bồn nước và thang lên bồn | Thang sắt có chỗ trẻ trèo được không | Tháo bậc dưới, rào quanh, hoặc nhờ thợ làm khoá |
| Mặt sân | Rêu, nước đọng, gạch bong | Cọ rêu, khơi thoát nước, nhờ thợ sửa gạch |
| Ô giếng trời trên sàn sân | Mặt kính hay lưới có chịu người đứng không | Không ai đứng lên; rào quanh hoặc đặt chậu cây chặn lối đi qua |
| Dây điện, đèn ngoài trời | Nhìn dây có treo thấp, vỏ nứt, ổ cắm ngoài trời có nắp không | Gọi thợ điện; không tự đụng tới |
Nhà có nhiều mái liền nhau trong dãy phố thì đi kiểm cả phía giáp nhà bên, nhìn xem có lối nào trẻ hai nhà sang qua nhau được không. Trẻ chơi với nhau thường mở ra những lối người lớn không biết.
Tự làm được gì, gọi thợ việc gì
Việc ở sân thượng có hai phần rất rõ: phần trên mặt sân người ở tự lo được, phần trên mái và phần kết cấu phải để thợ có đồ bảo hộ.
| Việc | Tự làm được | Phải gọi thợ |
|---|---|---|
| Cửa lên sân | Gắn chốt phụ không khoan, đặt nơi để chìa | Lắp khoá mới vào cửa sắt, cửa nhôm |
| Đoạn mép thấp, mép trống | Chặn lối đi tới đó bằng chậu nặng, rào tạm chắc | Xây cao tường, làm lan can |
| Mái tôn, tấm lấy sáng | Ghi lại vị trí, chụp ảnh từ dưới | Mọi việc trên mái: thay tấm, vá thủng, thông máng |
| Rêu, nước đọng | Cọ rửa, khơi lỗ thoát, quét lá | Chống thấm, sửa dốc sàn |
| Thang bồn nước | Rào tạm chân thang | Tháo bậc, làm khoá, di dời |
| Điện ngoài trời | Không cắm thêm ổ nối, không kéo dây phơi qua dây điện | Kiểm, đi lại dây, thay ổ ngoài trời |
Thông máng nước mái tôn trước mùa mưa là việc nhiều chủ nhà tự trèo lên làm. Đó cũng là lúc hay xảy ra ngã nhất, vì mái ướt và người làm phải cúi. Để việc đó cho thợ.
Mùa mưa bão: sân thượng là chỗ không nên lên
Trước mỗi đợt mưa bão, việc ở sân thượng nên làm sớm, lúc trời còn lặng: hạ hoặc buộc chặt chậu cây trên tường chắn, thu giàn phơi, buộc tấm che lưới, dọn các vật nhẹ có thể bị gió cuốn như thùng xốp, tấm nhựa, ghế nhựa. Đồ trên sân thượng bị gió cuốn không chỉ hỏng; nó rơi xuống đường, xuống mái nhà bên, trúng người đi dưới.
Khi gió đã lên, mưa đã nặng hạt, không ai lên sân thượng nữa, kể cả để cứu một chậu cây hay buộc lại tấm tôn đang kêu. Gió giật trên mái nhà ống mạnh hơn nhiều so với ở sân trong, mặt sân ướt trơn, và trời giông có sét. Tấm tôn đang lật là thứ nguy hiểm nhất, cạnh tôn sắc và bị gió quật bất ngờ.
Sau bão, lên sân ban ngày, đi chậm, nhìn trước khi bước. Kiểm lại tường chắn có nứt, tấm lấy sáng có vỡ, mái tôn có bị lật mép, dây điện ngoài trời có rơi xuống mặt sân. Thấy dây điện nằm dưới vũng nước thì không bước vào, xuống nhà ngắt aptomat nếu làm được an toàn, rồi gọi thợ điện. Những gì hỏng trên mái là việc của thợ.
Nhà liền vách: sân thượng của mình, mái của nhà bên
Phố nhà ống là một dãy mái liền nhau, cao thấp khác nhau. Sân thượng nhà bạn có thể sát mái tôn nhà bên, cao hơn một tầng hoặc thấp hơn nửa tầng. Đó là những lối đi tắt mà trẻ trong phố rất giỏi tìm ra, và người lớn đôi khi cũng dùng để sang nhờ việc.
Nói chuyện với nhà bên về chuyện này là việc nên làm, nhất là khi cả hai nhà có trẻ. Thống nhất một điều đơn giản: không ai đi qua mái, trẻ hai nhà không chơi trên sân thượng khi không có người lớn. Nếu chỗ giáp ranh thấp, cùng nhau làm một rào chắn chắc. Nhà thuê thì báo chủ nhà bằng tin nhắn, kèm ảnh, để chủ nhà biết và lo phần sửa.
Một chuyện hay gặp nữa là thợ của nhà bên làm mái, đi qua sân nhà bạn, để lại thang dựng sẵn. Khi thấy thang lạ dựng trên sân thượng, dời đi hoặc hạ xuống ngay; một chiếc thang dựng sẵn là lời mời cho trẻ.
Khi có người ngã ở sân thượng hoặc thủng mái
Ngã từ mái, thủng tấm lấy sáng hay ngã qua mép đều là ngã cao. Phút đầu như sau, đây là định hướng chứ không phải hướng dẫn sơ cứu đầy đủ.
- Gọi 115. Nếu người bị kẹt trên mái, treo ở mép, hoặc ở chỗ khó tiếp cận, gọi 114 để lực lượng cứu nạn đến.
- Không tự trèo lên mái theo người bị nạn; mái đã thủng một chỗ thì những chỗ khác cũng có thể thủng.
- Người đã rơi xuống tầng dưới: không di chuyển, không đỡ dậy, giữ đầu và thân thẳng hàng, giữ ấm, nói chuyện và chờ cấp cứu.
- Có mảnh tôn, mảnh nhựa vỡ rơi xuống: đưa mọi người ra khỏi khu vực, không dọn khi người bị nạn đang nằm đó.
- Nếu có dây điện bị kéo đứt theo, không chạm vào, ngắt aptomat tổng nếu tới được an toàn, gọi thợ điện sau khi cấp cứu xong.
Đỡ người bị ngã cao là việc của nhân viên cấp cứu. Gia đình có người hay lên mái, trồng rau trên sân thượng nên có ít nhất một người học lớp sơ cứu cơ bản.
Dạy trẻ và nhắc người lớn hay lên sân một mình
Với trẻ nhỏ, sân thượng là chỗ đi cùng người lớn. Quy tắc nói một lần, nhắc nhiều lần: "Lên sân thượng thì đi với bố mẹ. Không trèo tường, không lên mái, không đứng lên ô kính". Đồ chơi rơi lên mái, diều mắc trên mái nhà bên là chuyện sẽ xảy ra; dặn trẻ trước rằng lúc đó gọi người lớn, người lớn sẽ gọi thợ hoặc bỏ đồ lại, không ai trèo.
Với trẻ lớn, giải thích tấm lấy sáng: nhìn giống mái, nhưng như tờ giấy cứng. Dẫn trẻ đi xem tận nơi những chỗ cấm, để trẻ biết chính xác chỗ nào, không phải đoán.
Người lớn tuổi hay lên sân thượng tưới rau, phơi đồ lúc sáng sớm, một mình, khi sân còn ướt sương. Thay vì cấm, con cháu có thể làm vài việc: cọ rêu, để dép đế bám ở cửa tum, đặt vòi tưới ở chỗ không phải với ra mép, và hẹn ông bà mang điện thoại theo khi lên sân. Nói với ông bà theo kiểu nhờ: "Mẹ thấy mái tôn chỗ nào hỏng thì gọi con, con gọi thợ", thay vì "Mẹ đừng lên đó".
Câu hỏi thường gặp
Mái tôn có chịu được sức nặng của người không?
Mái tôn thường không được làm để đi lại. Tôn mỏng có thể võng, thủng, nhất là chỗ không có xà gồ đỡ hoặc tôn đã gỉ. Thợ làm mái đi đúng đường xà gồ và có đồ bảo hộ; người ở không nên lên mái.
Tấm lấy sáng trên mái nguy hiểm thế nào?
Tấm nhựa lấy sáng nhìn giống tôn nhưng chịu lực kém hơn nhiều, càng cũ càng giòn. Đặt chân nhầm lên tấm này là rơi thẳng xuống dưới. Nên đánh dấu vị trí cho cả nhà biết và nhờ thợ làm lưới đỡ phía dưới.
Tường chắn sân thượng cao bao nhiêu là đủ?
Thường được khuyên tương tự lan can ban công, khoảng 1,1 m trở lên, đo từ chỗ cao nhất có thể đứng. Nếu tường chắn thấp hơn, nhờ thợ nâng hoặc làm lan can bổ sung, trong lúc chờ thì chặn lối đi tới mép.
Có nên cho trẻ chơi trên sân thượng không?
Có thể, nếu tường chắn đủ cao quanh toàn bộ sân, không có mái tôn hay tấm lấy sáng trẻ trèo tới được, và luôn có người lớn đi cùng. Sân thượng không nên là chỗ trẻ chơi một mình.
Đồ chơi rơi lên mái nhà bên thì làm sao?
Không trèo sang. Nói chuyện với nhà bên, nhờ họ lấy từ phía an toàn của họ, hoặc chờ khi có thợ lên mái thì nhờ lấy giúp. Một món đồ chơi không đáng để ai lên mái.
Cửa lên sân thượng có nên khoá luôn không?
Nên khoá hoặc cài chốt cao khi nhà có trẻ nhỏ. Chìa để ở chỗ cố định cả nhà biết, ngoài tầm với của trẻ, để người lớn mở nhanh khi cần.