Giếng trời và lỗ thông tầng an toàn khi lan can hành lang quanh đó cao và kín như lan can ban công, cầu thang bậc hở được bịt khe để trẻ không chui lọt, nắp kính hay lưới phủ phía trên không ai đứng lên được, và tầng trên không đặt đồ có thể rơi xuống. Đó là khoảng trống trong nhà, nên ngã ở đó vẫn là ngã cao.
Nhà ống nhờ giếng trời mà có ánh sáng và gió ở giữa nhà. Nhưng vì nằm trong nhà, người ta coi lan can quanh giếng trời là lan can trong nhà, làm thấp hơn, thưa hơn lan can ban công. Trẻ chơi ở hành lang tầng hai, ngồi trên bậc thang bậc hở, ném đồ xuống tầng dưới xem rơi. Bài này đi qua từng chỗ hở quanh khoảng thông tầng, bảng kiểm từng tầng, việc tự làm, việc nhờ thợ, phút đầu khi có chuyện, và cách nói với trẻ về khoảng trống giữa nhà.
Khoảng thông tầng nguy ở đâu
Chỗ thứ nhất là lan can hành lang. Hành lang tầng hai, tầng ba chạy quanh giếng trời thường có lan can thấp hơn ban công, vì người thiết kế nghĩ đó là lối đi trong nhà. Lan can thép nan ngang, lan can kính có gờ dưới, lan can gỗ có tay vịn rộng để đặt chậu cây. Trẻ đứng lên gờ, trèo nan ngang, hoặc ngồi lên tay vịn như ngồi ghế.
Chỗ thứ hai là cầu thang. Nhiều nhà ống hiện đại làm cầu thang bậc hở, chỉ có mặt bậc không có cổ bậc, hoặc cầu thang xương cá một dầm giữa, đứng ở bậc nhìn xuyên xuống tầng dưới. Khe giữa hai bậc đủ để trẻ chui chân, chui đầu, thậm chí lọt cả người. Khe tam giác giữa lan can cầu thang và mặt bậc cũng vậy.
Chỗ thứ ba là phía trên. Giếng trời được phủ bằng tấm kính, tấm nhựa lấy sáng, hoặc lưới sắt ở mặt sân thượng. Người lớn lên sân thượng tưởng mặt kính là sàn, bước qua cho nhanh. Chỗ thứ tư là đồ rơi: chậu cây treo trên lan can hành lang, đồ chơi trẻ ném xuống, xô nước khi lau hành lang. Người ở tầng trệt, nhất là trẻ chơi ngay dưới giếng trời, là người hứng.
Mỗi kiểu nhà một kiểu khoảng trống
Nhà ống xây đã lâu thường có ô thoáng nhỏ ở giữa nhà, phủ bằng song sắt hoặc lưới ở mặt sàn mỗi tầng, ánh sáng xuyên xuống qua các ô lưới. Loại này ít nguy cơ ngã người nhưng có thể có ô lưới gỉ, mắt lưới rộng cho chân trẻ lọt, và đồ nhỏ rơi qua mắt lưới xuống tầng dưới. Kiểm bằng cách nhìn từ dưới lên những chỗ gỉ, và không cho trẻ nhảy trên lưới.
Nhà ống mới hay làm thông tầng ở phòng khách, trần cao gấp đôi, tầng trên có một hành lang hoặc một phòng làm việc nhìn xuống. Đây là kiểu nhiều nhà thích vì đẹp và thoáng, và cũng là kiểu có lan can trong nhà dài nhất, cao nhất. Phòng ngủ của trẻ mở cửa ra đúng hành lang đó là trường hợp phải kiểm kỹ trước tiên.
Gác lửng là kiểu thứ ba: một sàn trung gian nhìn xuống phòng khách hoặc cửa hàng tầng trệt, lan can gác lửng thường thấp, có khi chỉ là một thanh ngang. Người ta dùng gác lửng làm kho, chỗ ngủ, chỗ chơi của trẻ vì nó kín đáo. Gác lửng có trẻ lên chơi cần lan can như ban công, và cầu thang lên gác thường dốc, hẹp, cần chặn lối khi trẻ còn nhỏ.
Bảng kiểm từng tầng quanh khoảng thông tầng
Bắt đầu từ tầng cao nhất đi xuống. Ở mỗi tầng, đi một vòng quanh khoảng trống, rồi kiểm cầu thang nối xuống tầng dưới.
| Kiểm gì | Nhìn và thử thế nào | Chưa đạt thì |
|---|---|---|
| Chiều cao lan can hành lang | Đo từ mặt sàn hoặc gờ chân lan can tới tay vịn | Thấp hơn mức thường khuyên cho ban công thì nhờ thợ nâng; trong lúc chờ không để trẻ chơi ở hành lang một mình |
| Khe nan, khe chân lan can | Đo khe, thử bóng nhỏ cỡ đầu trẻ | Khe rộng hơn khoảng 10 cm thì nhờ thợ bịt hoặc che tấm kín |
| Nan ngang, gờ, tay vịn rộng | Có chỗ đặt chân, chỗ ngồi không | Che phía trong, dời chậu khỏi tay vịn, nói rõ quy tắc |
| Khe giữa các bậc thang hở | Đo khoảng trống giữa hai mặt bậc | Rộng hơn khoảng 10 cm thì nhờ thợ lắp tấm bịt cổ bậc |
| Khe tam giác lan can cầu thang | Nhìn chỗ nan cuối gặp mặt bậc | Nhờ thợ bịt |
| Mặt phủ giếng trời trên sân thượng | Xem có rào, có đánh dấu, ai đó có thể bước lên không | Rào quanh, đặt vật chặn lối, nhờ thợ kiểm khả năng chịu lực |
| Đồ trên lan can hành lang | Chậu treo, chậu đặt trên tay vịn, đồ phơi vắt | Dời vào trong sàn, không treo đồ lên lan can |
| Chỗ chơi ngay dưới giếng trời | Tầng trệt có thảm chơi, bàn học ngay dưới khoảng trống không | Dời chỗ chơi sang bên |
Nhà có lưới an toàn căng ngang lòng giếng trời ở một tầng nào đó thì kiểm thêm: lưới căng hay chùng, điểm neo có gỉ, có ai để đồ lên lưới. Lưới ngang đỡ đồ rơi, không phải chỗ cho trẻ trèo xuống chơi.
Tự làm được gì, nhờ thợ việc gì
Khoảng thông tầng là phần kết cấu của nhà. Những việc như nâng lan can, bịt khe bậc, che giếng trời đều phải bắt chắc vào kết cấu, nên phần lớn là việc của thợ.
| Việc | Tự làm được | Nhờ thợ |
|---|---|---|
| Đo, kiểm | Cả bảng kiểm ở trên | Không cần |
| Đồ trên lan can, đồ có thể rơi | Dời chậu, bỏ móc treo, không vắt đồ | Không cần |
| Chỗ chơi dưới giếng trời | Dời thảm chơi, bàn học | Không cần |
| Lan can thấp, khe rộng, nan ngang | Không để trẻ ở hành lang một mình trong lúc chờ | Nâng, thêm nan, che tấm kín, lưới |
| Khe bậc hở, khe tam giác | Chặn lối lên cầu thang bằng cổng chặn khi có trẻ bò | Lắp tấm bịt cổ bậc, bịt khe |
| Mặt kính, tấm lấy sáng phủ giếng trời | Rào tạm, đánh dấu, báo cả nhà | Kiểm chịu lực, làm lưới đỡ, rào cố định |
Khi gọi thợ, nói rõ nhà có trẻ bao nhiêu tuổi, đưa bảng số đo và ảnh từng chỗ. Thợ làm cầu thang, lan can thường có nhiều cách bịt khe bậc hở mà vẫn giữ được vẻ thoáng của cầu thang; mục đích là trẻ không chui lọt, không trèo được.
Che tạm lan can bằng tấm nhựa buộc dây rút chỉ nên là giải pháp vài ngày. Lan can thông tầng phía dưới là khoảng trống thẳng xuống tầng trệt; thứ che chắn ở đó phải chịu được trẻ dựa, đu, đẩy.
Khi có sự cố ở khoảng thông tầng
Ba chuyện hay gặp: trẻ kẹt ở khe bậc hay khe nan, đồ rơi trúng người ở dưới, và người ngã xuống khoảng trống. Đây là định hướng cho phút đầu.
- Trẻ kẹt chân, đầu ở khe bậc hở hoặc khe nan: đỡ thân trẻ để cổ và chân không phải chịu sức nặng, nói nhẹ cho trẻ bớt giãy, xoay nhẹ theo đúng hướng đã chui vào. Không ra được, hoặc trẻ khó thở, đau nhiều thì gọi 114 và 115; không tự cưa, bẻ.
- Đồ rơi trúng người ở dưới: kiểm vết thương; vết thương ở đầu chảy máu nhiều, người bị trúng lơ mơ, nôn thì gọi 115.
- Người ngã xuống khoảng thông tầng: gọi 115 ngay; không bế, không đỡ dậy, giữ đầu và thân thẳng hàng, giữ ấm, ở bên cạnh chờ.
- Trong lúc chờ, nhờ một người khác đưa trẻ khác ra khỏi chỗ đó, mở sẵn cửa cho nhân viên cấp cứu.
- Sau sự cố, chặn ngay chỗ hở đó bằng cách đóng lối lên tầng, cổng chặn, hoặc không cho ai ra hành lang cho tới khi thợ sửa.
Kỹ năng giữ người bị ngã cao chờ cấp cứu và hồi sức khi cần được dạy kỹ ở các lớp sơ cứu có thực hành. Nhà có khoảng thông tầng và trẻ nhỏ nên có ít nhất một người đã học.
Nói với trẻ về khoảng trống giữa nhà
Với trẻ nhỏ, khoảng thông tầng là một cái hố nhìn xuống được, có tiếng vang, có ánh sáng từ trên chiếu xuống. Trẻ muốn nhìn, muốn thả đồ xuống xem rơi. Quy tắc ngắn, nói mỗi lần đi qua: "Hành lang là để đi, không trèo, không ngồi lên lan can, không ném đồ xuống". Trẻ ném đồ xuống thường không phải vì nghịch ác, mà vì đó là một trò chơi vật lý thú vị. Đưa trẻ trò chơi thả đồ khác, ở chỗ an toàn, như thả bóng vào thùng ở tầng trệt.
Với trẻ lớn, giải thích vì sao: đồ nhỏ rơi từ tầng ba có thể làm người ở dưới bị thương. Cho trẻ cùng đo lan can, cùng dời chậu cây, để trẻ thấy mình là người giữ an toàn cho em nhỏ.
Với người lớn, thói quen đặt chậu cây trên tay vịn hành lang, vắt khăn lên lan can, tựa lưng lên lan can khi nói chuyện với người ở tầng dưới đều là những thứ trẻ nhìn và bắt chước. Người phụ trách giữ hành lang gọn có thể là người hay ở tầng đó nhất; mỗi lần đi qua, nhìn tay vịn, nhìn sàn hành lang, dời những gì không nên ở đó.
Nhắc ông bà theo kiểu nhờ: ông bà hay ngồi ở tầng trệt, ngay dưới giếng trời, nên chính ông bà là người dễ thấy nhất khi có đồ rơi hay trẻ đứng sát lan can ở trên. Nhờ ông bà gọi lên mỗi khi thấy vậy là một cách để cả nhà cùng để mắt.
Câu hỏi thường gặp
Lan can quanh giếng trời cần cao như lan can ban công không?
Phía dưới lan can giếng trời là khoảng trống thẳng xuống tầng dưới, nên với nhà có trẻ nhỏ, nên coi nó như lan can ban công: thường được khuyên khoảng 1,1 m trở lên, khe nan nhỏ, không có nan ngang. Con số cụ thể tuỳ thiết kế và quy định hiện hành.
Cầu thang bậc hở có nguy hiểm với trẻ không?
Khe giữa các bậc của cầu thang bậc hở thường đủ cho trẻ chui chân, chui đầu hoặc lọt người. Nhà có trẻ nhỏ nên nhờ thợ lắp tấm bịt cổ bậc, trong lúc chờ thì chặn cầu thang bằng cổng chặn.
Có nên đặt chậu cây trên lan can hành lang thông tầng không?
Không nên. Chậu đặt trên tay vịn có thể rơi xuống tầng dưới khi va chạm hay gió lay, và tay vịn có chậu thành chỗ trẻ trèo lên. Dời chậu xuống sàn, cách xa lan can.
Mặt kính phủ giếng trời có đi lên được không?
Không nên coi là sàn đi lại, trừ khi được thiết kế và kiểm định để chịu người đứng. Rào quanh hoặc đặt vật chặn lối qua mặt kính trên sân thượng, báo cho cả nhà và thợ đến làm việc biết.
Trẻ hay ném đồ từ tầng trên xuống thì làm sao?
Nói quy tắc ngắn và giải thích vì sao, đồng thời cho trẻ một trò chơi thả đồ khác ở chỗ an toàn. Dời chỗ chơi ở tầng trệt ra khỏi vùng ngay dưới khoảng trống để lỡ có rơi cũng không trúng ai.
Lưới căng ngang giếng trời có thay được lan can không?
Không. Lưới ngang chủ yếu để đỡ đồ rơi và giảm hậu quả, không chặn được trẻ trèo qua lan can. Lan can vẫn phải đủ cao, kín; lưới chỉ là lớp phụ và cũng cần được kiểm độ căng, điểm neo.