Cửa sổ ở tầng hai trở lên trong nhà có trẻ nhỏ nên có chốt hạn chế độ mở, giữ cánh chỉ hé một khe nhỏ, thường được khuyên khoảng 10 cm, đủ cho gió vào mà đầu và thân trẻ không lọt. Chốt tốt là loại trẻ không tự gỡ được nhưng người lớn mở hết cánh trong vài giây khi cần.
Cửa sổ khác ban công ở chỗ nó ở ngay trong phòng, cạnh giường, cạnh bàn học, sát ghế sofa, và thường được mở cả ngày cho thoáng. Bậu cửa sổ thấp, cánh mở rộng, lưới chống muỗi mỏng là bộ ba hay gặp. Bài này đi qua cơ chế trẻ ngã qua cửa sổ, từng kiểu cửa và kiểu chốt, bảng kiểm từng ô cửa, việc tự làm và việc nhờ thợ, phút đầu nếu có chuyện, và cách nói với trẻ.
Vì sao cửa sổ trong phòng lại nguy hơn người ta nghĩ
Trẻ không cần một chiếc thang để lên cửa sổ. Giường kê sát tường, ghế sofa đặt dưới cửa, bàn học, tủ thấp, rương đồ chơi đều là bậc đã sẵn. Trẻ nhảy trên giường, chơi trên sofa, rồi đứng dậy là đã ngang bậu cửa. Bậu cửa sổ ở nhiều nhà ống và chung cư cũ chỉ cao ngang hông người lớn, tức ngang ngực một đứa trẻ đứng trên đệm.
Thứ hai là lưới chống muỗi. Người lớn nhìn thấy lưới căng kín và yên tâm. Nhưng lưới chống muỗi được làm để chặn côn trùng, không phải để đỡ người; trẻ tựa tay vào, khung lưới bật ra cùng trẻ. Thứ ba là thói quen mở cửa sổ hết cỡ cho thoáng, nhất là những ngày nóng hoặc khi trong phòng có mùi sơn, mùi ẩm.
Cơ chế ngã cũng giống ban công: trẻ nặng đầu, chồm ra nhìn, thân trên vượt qua bậu là lộn theo. Khác ban công ở chỗ cửa sổ ở trong phòng ngủ, nơi trẻ hay ở một mình: ngủ trưa dậy sớm, chơi trong phòng khi người lớn nấu cơm. Đây là chỗ cánh cửa đóng của phòng làm người lớn yên tâm nhất, mà cũng là lúc không ai nhìn thấy cửa sổ.
Mỗi kiểu cửa sổ, một cách chốt
Cửa sổ ở nhà Việt có bốn kiểu chính. Mỗi kiểu có chỗ yếu riêng và loại chốt hợp riêng; chọn loại chốt theo hướng dẫn nhà sản xuất cho đúng kiểu cửa.
| Kiểu cửa | Chỗ yếu khi có trẻ | Kiểu chốt hay dùng |
|---|---|---|
| Cửa mở quay ra ngoài, hai cánh | Mở hết cỡ là trống cả ô cửa; tay nắm ở thấp, trẻ gạt được | Chốt hạn chế dạng dây cáp có khoá hoặc tay đỡ hạn chế góc mở |
| Cửa mở hất (lật lên trên) | Khe dưới mở rộng khi đẩy mạnh; tay đỡ mềm | Tay đỡ hạn chế hành trình, chỉnh để khe nhỏ |
| Cửa lùa (trượt ngang) | Cánh nhẹ, trẻ đẩy mở hết được | Chốt chặn đặt trong ray, cài ở độ mở nhỏ |
| Cửa sổ có hoa sắt, song sắt bên ngoài | Người lớn yên tâm vì có song, nhưng khe song có khi rộng hoặc có ô mở | Kiểm khe song như khe lan can; ô mở có khoá |
| Cửa kính cố định bậu thấp | Không mở nhưng kính có thể vỡ khi trẻ đập hay ngã vào | Hỏi thợ về loại kính, dán phim an toàn nếu phù hợp |
Chốt hạn chế đúng nghĩa phải giữ được cánh khi trẻ đẩy mạnh, không chỉ khi gió thổi. Chốt nam châm hoặc móc nhẹ để giữ cánh khỏi đập không phải chốt an toàn.
Với cửa mở quay ra ngoài, còn một chỗ hay bị bỏ qua: khi cánh đã hé, trẻ có thể thò tay ra ngoài kéo cánh mở rộng thêm nếu chốt chỉ giữ ở phía tay nắm. Chốt phải giữ được cánh ở cả chiều đẩy lẫn chiều kéo.
Bảng kiểm từng ô cửa sổ
Đi từng phòng, từng ô cửa ở tầng hai trở lên, và cả tầng trệt nếu phía ngoài là hố sâu, mương hay bậc thấp. Đứng ở tầm trẻ để thử.
| Kiểm gì | Nhìn và thử thế nào | Chưa đạt thì |
|---|---|---|
| Khe mở khi chốt cài | Cài chốt, mở cánh hết mức chốt cho phép, đo khe | Khe rộng hơn khoảng 10 cm thì chỉnh hoặc thay chốt |
| Độ chắc của chốt | Đẩy mạnh cánh bằng cả bàn tay, như trẻ đang tì vào | Chốt bung, trượt thì thay loại chắc hơn |
| Trẻ tự gỡ được không | Thử gỡ chốt bằng một tay, không chìa, không ấn hai chỗ cùng lúc | Gỡ dễ thì thay loại cần chìa hoặc hai thao tác |
| Người lớn mở hết được nhanh | Thử mở hết cánh trong vài giây; chìa để đâu | Chìa để chỗ cố định ngoài tầm trẻ, cả nhà biết |
| Bậu cửa và đồ kê | Nhìn trong khoảng một mét dưới cửa: giường, ghế, bàn, rương | Dời đồ kê ra xa cửa sổ |
| Lưới chống muỗi | Ấn nhẹ khung lưới | Không coi là lớp chắn; vẫn phải có chốt hạn chế |
| Dây rèm, dây kéo | Nhìn chiều dài dây buông | Buộc gọn lên cao, ngoài tầm với |
| Song sắt bên ngoài | Đo khe song, xem ô mở có khoá | Khe rộng thì nhờ thợ |
Kiểm một lần cho hết các ô cửa, ghi lại ô nào đạt, ô nào chưa. Khi trẻ cao thêm, bắt đầu kéo được ghế, hay khi kê lại đồ trong phòng, kiểm lại riêng mục đồ kê.
Việc tự làm được và việc nên nhờ thợ
Chốt hạn chế có loại gắn không cần khoan, có loại bắt vít vào khung. Nguyên tắc chung: cái gì đụng tới khung, ray, kính thì nhờ thợ.
| Việc | Tự làm được | Nhờ thợ |
|---|---|---|
| Chốt dán hoặc kẹp | Gắn theo hướng dẫn, thử bằng sức đẩy mạnh | Không cần |
| Chốt bắt vít vào khung nhôm, gỗ | Chọn vị trí, đo khe muốn giữ | Khoan và bắt vít cho đúng chịu lực |
| Chốt chặn ray cửa lùa | Đặt và cài | Không cần |
| Dời giường, ghế khỏi cửa sổ | Làm ngay | Không cần |
| Dây rèm | Buộc gọn, cắt ngắn vòng dây | Không cần |
| Song sắt, khung bảo vệ | Đo khe, xem khoá ô mở | Sửa, thêm song, lắp khung có ô mở |
| Kính bậu thấp | Kê đồ ra xa kính | Thay loại kính, dán phim theo tư vấn |
Nhà thuê thì nói với chủ nhà trước khi khoan; nhiều chủ nhà đồng ý ngay khi biết nhà có trẻ nhỏ. Chốt không khoan là lựa chọn trong lúc chờ.
Lúc cửa sổ phải mở hết: lau kính, phơi đồ, thông gió
Có những việc làm người lớn tháo chốt và mở toang cửa: lau mặt ngoài kính, phơi chăn trên bậu, thông phòng sau khi sơn, đưa đồ cồng kềnh qua cửa. Đó là những phút cửa sổ nguy nhất, vì chốt đã tháo, người lớn đang bận tay, và trẻ tò mò chạy tới xem. Nguyên tắc rất đơn giản: cửa mở hết thì trẻ ra khỏi phòng, có người trông ở chỗ khác, hoặc đóng cửa phòng lại.
Lau kính mặt ngoài là việc gây ngã cho chính người lớn. Người ta đứng lên bậu, nhoài nửa người ra ngoài, một tay bám khung, một tay cầm giẻ. Ở tầng cao, việc này không đáng để đổi. Dùng dụng cụ lau kính cán dài lau từ bên trong, hoặc để phần kính ngoài cho đơn vị vệ sinh có đồ bảo hộ. Không đứng lên bậu, không đứng lên ghế đặt sát cửa sổ để với ra ngoài.
Xong việc, cài lại chốt ngay, trước khi làm việc khác. Nhiều nhà mất chốt không phải vì chốt hỏng mà vì lần lau kính trước tháo ra, để trên bậu, rồi quên. Nếu chốt là loại có chìa, trả chìa về đúng chỗ cũ. Một câu thói quen cho cả nhà: "Mở hết thì trông, xong thì cài".
Sự cố ở cửa sổ: kẹt tay, kính vỡ, trẻ ngã
Ba sự cố hay gặp ở cửa sổ có ba cách xử lý khác nhau. Đây là định hướng cho phút đầu, không thay lớp sơ cứu.
- Kẹt tay vào cánh hoặc khe ray: mở cánh ra nhẹ nhàng theo chiều ngược lại, không giật tay trẻ ra. Ngón tay sưng to, biến dạng, tím, chảy máu nhiều hoặc trẻ đau không dứt thì đưa đi khám.
- Kính vỡ: đưa trẻ và mọi người ra khỏi khu vực trước, đi dép, rồi mới dọn. Vết cắt chảy máu thì ép bằng khăn sạch, máu không cầm hoặc vết sâu, có mảnh kính trong vết thì gọi 115 hoặc đến cơ sở y tế; không tự gắp mảnh kính sâu.
- Trẻ ngã qua cửa sổ: gọi 115 ngay, nói rõ địa chỉ và độ cao. Tới được chỗ trẻ thì không bế xốc, không lay, giữ đầu và thân thẳng hàng, giữ ấm và ở bên cạnh chờ cấp cứu.
- Trẻ đang đứng trên bậu cửa sổ mở: đến gần từ phía sau, im lặng, ôm gọn rồi mới nói. Gọi to từ xa có thể khiến trẻ quay người.
- Sau mọi sự cố, kiểm lại chốt và đồ kê của ô cửa đó trước khi cho trẻ vào phòng.
Cầm máu, xử lý vết thương do kính, hồi sức khi trẻ ngừng thở là những kỹ năng nên học ở lớp sơ cứu có thực hành, để lúc cần không phải nhớ từ bài đọc.
Nói với trẻ và với người lớn
Trẻ dưới bốn tuổi: Câu ngắn lặp lại: "Cửa sổ là để nhìn, không để trèo". Không cho trẻ đứng trên bậu cửa sổ dù có người lớn bên cạnh, vì trẻ sẽ nhớ đó là chỗ được đứng.
Trẻ lớn hơn: Giải thích lưới chống muỗi không đỡ được người, cho trẻ tự ấn thử lưới khi người lớn đứng cạnh để thấy nó lỏng thế nào. Giao trẻ nhắc khi thấy cửa sổ mở to.
Người lớn: Thói quen mở cửa sổ hết cỡ cho thoáng, kê giường sát cửa sổ cho mát là thói quen chung của nhiều gia đình. Đổi sang mở hé có chốt, kê giường cách cửa sổ, dùng quạt cho mát.
Ông bà, người trông trẻ: Chỉ một lần cách cài chốt, chỗ để chìa. Nếu ông bà thấy chốt rắc rối, đổi loại chốt cho dễ dùng với người lớn chứ không bỏ chốt.
Giữ thói quen: Mỗi tối trước khi ngủ, người đóng cửa nhà đi qua các phòng có trẻ, nhìn chốt cửa sổ đã cài chưa. Một vòng nhỏ, nhưng là lúc phát hiện được chiếc chốt ai đó tháo ra ban ngày.
Câu hỏi thường gặp
Cửa sổ nên mở hé bao nhiêu khi nhà có trẻ nhỏ?
Thường được khuyên khoảng 10 cm, đủ thông gió mà đầu và thân trẻ không lọt qua. Khe này đo khi cánh đã mở hết mức chốt cho phép và đẩy mạnh, không đo khi cánh chỉ hé tự nhiên.
Lưới chống muỗi có thay được chốt cửa sổ không?
Không. Lưới chống muỗi làm ra để chặn côn trùng, khung lưới thường chỉ gài vào ray và bật ra khi có lực tì. Vẫn cần chốt hạn chế độ mở và dời đồ kê khỏi cửa sổ.
Cửa sổ tầng một có cần chốt không?
Nếu phía ngoài là sàn ngang bằng thì ít nguy cơ ngã cao. Nhưng nếu ngoài cửa sổ là hố, mương, bậc thấp, hồ nước hay trẻ có thể trèo ra ngoài đi ra đường, vẫn nên chốt.
Làm sao biết chốt cửa sổ trẻ không tự gỡ được?
Thử gỡ bằng một tay, không chìa, không ấn hai chỗ cùng lúc. Nếu bạn gỡ được dễ dàng như vậy thì trẻ lớn cũng gỡ được. Loại cần chìa hoặc cần hai thao tác cùng lúc thường an toàn hơn.
Chốt cửa sổ có làm khó thoát ra khi có sự cố không?
Có thể, nếu chọn loại người lớn mở chậm. Chọn loại người lớn mở hết cánh được trong vài giây, chìa để chỗ cố định ngoài tầm trẻ và cả nhà biết. Phần thoát hiểm khi cháy là chuyện cần lên kế hoạch riêng.
Có nên kê giường của trẻ sát cửa sổ cho mát không?
Không nên. Giường sát cửa sổ là bậc sẵn để trẻ đứng lên ngang bậu. Kê giường cách cửa sổ, dùng quạt hoặc thông gió từ khe mở hé có chốt.