Thuốc của ông bà là nguồn uống nhầm thuốc hay gặp ở nhà có trẻ nhỏ, vì nó thường không nằm trong tủ thuốc mà nằm ở hộp chia thuốc theo ngày, túi xách, đầu giường, bàn ăn, để ông bà nhớ uống. Cách cất đúng là đổi chỗ để nhắc: thuốc lên cao, có nắp hoặc khoá, còn lời nhắc thì dùng giờ cố định, chuông báo hoặc con cháu nhắc.
Bài này không nói về chuyện uống thuốc gì, liều bao nhiêu, đó là việc của bác sĩ. Bài này chỉ đi qua các chỗ thuốc của người lớn tuổi hay nằm trong một căn nhà ba thế hệ, giải thích vì sao trẻ nhỏ uống phải một viên thuốc của người lớn cũng có thể nguy, kiểm từng chỗ, đề xuất cách cất không làm ông bà quên uống, và phút đầu khi nghi cháu đã uống nhầm.
Vì sao một viên thuốc của người lớn nguy với trẻ
Thuốc của người lớn được tính liều cho cơ thể nặng năm, sáu mươi cân. Trẻ hai tuổi nặng hơn mười cân, nên cùng một viên, lượng thuốc tính trên mỗi cân nặng của trẻ cao gấp nhiều lần. Với phần lớn thuốc thông thường, điều đó gây khó chịu; nhưng có một số nhóm thuốc người lớn tuổi hay dùng, như thuốc tim mạch, huyết áp, tiểu đường, thuốc ngủ, thuốc giảm đau mạnh, mà chỉ một hai viên đã có thể gây ngộ độc nặng ở trẻ nhỏ. Bạn không cần nhớ tên thuốc nào; chỉ cần coi mọi thuốc của ông bà là thuốc không được để trẻ chạm tới.
Hộp chia thuốc theo ngày là phát minh tốt cho người già hay quên, nhưng lại là món dễ mở nhất với trẻ: nắp bật bằng ngón cái, mỗi ngăn đựng sẵn vài viên nhiều màu, trông như hộp kẹo. Túi xách của bà có vỉ thuốc dự phòng, không có nắp gì cả. Viên thuốc rơi xuống sàn khi ông bà tay run, mắt kém không nhìn thấy, lăn vào gầm giường và nằm đó.
Thêm một điểm tâm lý: trẻ hay bắt chước người lớn. Thấy ông uống thuốc mỗi sáng, trẻ cũng muốn làm như ông. Đó là lý do trẻ có thể chủ động tìm hộp thuốc chứ không chỉ tình cờ nhặt được.
Nhà ba thế hệ còn có một nhịp sinh hoạt dễ hở: buổi sáng bận rộn, bố mẹ đi làm, ông bà vừa trông cháu vừa uống thuốc, vừa nấu cơm. Ông bà lấy hộp thuốc ra bàn, bóc vỉ, rồi bếp sôi hay cháu khóc, hộp thuốc mở nằm lại đó. Không ai sai cả; chỉ là chỗ để thuốc chưa khớp với nhịp sống của căn nhà.
Checklist thuốc của ông bà, đi từng chỗ
Đi cùng ông bà, nhờ ông bà chỉ chỗ mình hay để thuốc. Có khi ông bà để ở những chỗ con cháu không ngờ tới.
| Kiểm gì | Nhìn hoặc thử thế nào | Chưa đạt thì |
|---|---|---|
| Hộp chia thuốc theo ngày | Đặt ở đâu: bàn ăn, bàn nước, đầu giường thấp; nắp bật có dễ không | Đưa lên kệ cao ngang tầm mắt ông bà nhưng ngoài tầm cháu, hoặc trong tủ có chốt |
| Túi xách, túi áo | Có vỉ thuốc, lọ thuốc trong túi để dưới sàn, trên ghế không | Treo túi lên móc cao, dồn thuốc vào ngăn khoá kéo trong túi |
| Đầu giường, gối | Thuốc ngủ, thuốc uống đêm để cạnh gối, trên tủ thấp | Kệ treo tường cạnh giường ở độ cao người lớn ngồi với được |
| Sàn và gầm giường | Soi đèn điện thoại xuống gầm giường, gầm bàn ăn tìm viên rơi | Nhặt hết; đặt khay có thành khi ông bà chia thuốc |
| Thuốc cũ, hết hạn | Còn vỉ, lọ nào không dùng nữa, đã hết hạn | Hỏi nhà thuốc, trạm y tế xã/phường cách bỏ; không vứt vào thùng rác trẻ lục được |
| Thuốc bôi, thuốc nhỏ mắt | Để lẫn với đồ chơi, đồ trang điểm không | Gom về hộp thuốc |
| Ngày cháu đến chơi | Nhà ông bà có thuốc để ngoài không | Con cháu đến nơi đi một vòng cất giúp, sau khi về để lại như cũ |
Đạt nghĩa là: không vỉ thuốc, lọ thuốc nào nằm trong tầm với của trẻ, kể cả khi trẻ kéo ghế; và ông bà vẫn lấy được thuốc của mình dễ dàng, không phải nhờ ai.
Khi kiểm, ngồi xuống sàn đúng tầm mắt của cháu và nhìn quanh một lượt. Từ độ cao đó, bạn sẽ thấy những thứ người lớn đứng không thấy: vỉ thuốc kẹp dưới khay trà, lọ thuốc nhỏ mắt lăn vào chân tủ, viên thuốc trắng nằm lẫn trong khe gạch. Với nhà ông bà dùng nhiều loại thuốc, lần kiểm đầu tiên thường tìm ra nhiều hơn mình nghĩ, và đó là chuyện bình thường, không phải lỗi của ai.
Cất thế nào mà ông bà vẫn nhớ uống
Lý do thuốc nằm ngoài là để nhắc. Muốn cất lên mà không làm ông bà quên, cần thay cách nhắc chứ không chỉ đổi chỗ.
| Cách | Tự làm được | Cần nhờ người khác |
|---|---|---|
| Kệ treo tường riêng của ông bà | Chọn một chỗ ông bà đi qua mỗi sáng, như cạnh bàn ăn, treo kệ ngang tầm mắt người lớn | Nhờ thợ bắt vít kệ chắc vào tường nếu tường gạch, bê tông |
| Tủ nhỏ có chốt hoặc khoá số | Chọn khoá dễ mở với người già tay yếu, không chọn chìa nhỏ dễ mất | Không cần |
| Giờ uống cố định gắn với bữa ăn | Uống thuốc ngay sau bữa sáng, trước khi rời bàn; con cháu nhắc một câu | Hỏi bác sĩ, dược sĩ về giờ uống phù hợp, vì một số thuốc có yêu cầu riêng |
| Chuông báo trên điện thoại | Cài giúp ông bà chuông báo giờ uống | Không cần |
| Một người chia thuốc | Con cháu chia thuốc vào hộp cho cả tuần, cất hộp lên cao | Hỏi dược sĩ nếu không rõ cách chia |
Đừng cất thuốc của ông bà vào chỗ ông bà không với tới hoặc không biết. Mục đích là trẻ không lấy được, không phải là ông bà phải xin mới có thuốc uống. Thuốc uống sai giờ, bỏ liều cũng là một mối nguy khác.
Khi nghi cháu đã uống thuốc của ông bà
Định hướng phút đầu; không thay chẩn đoán của bác sĩ, và nên học thêm lớp sơ cứu có thực hành.
- Lấy thuốc khỏi tay, khỏi miệng trẻ, xem trong miệng còn viên nào không, nhưng không móc sâu.
- Không gây nôn. Không cho uống thứ gì theo mẹo.
- Đếm lại số viên còn trong hộp, trong vỉ để ước tính trẻ có thể đã uống bao nhiêu. Nếu không chắc, coi như trẻ đã uống nhiều nhất có thể.
- Gọi 115 ngay, nói rõ tuổi, cân nặng ước chừng của trẻ, tên thuốc trên vỉ hoặc đơn, giờ phát hiện.
- Mang theo vỉ, lọ, hộp chia thuốc và đơn thuốc khi đến cơ sở y tế.
- Lừ đừ, ngủ li bì, khó đánh thức, co giật, thở chậm, da lạnh tái là dấu hiệu nặng, gọi 115 ngay nếu chưa gọi.
Đừng chờ trẻ có biểu hiện mới đi. Một số thuốc tim mạch, tiểu đường gây triệu chứng muộn sau vài giờ, khi đó thời gian đã mất đi nhiều.
Nếu ông bà là người phát hiện, điều quan trọng là ông bà biết gọi ngay cho con cháu hoặc gọi thẳng 115, không giấu vì sợ bị trách. Nói trước với ông bà điều này lúc bình thường: chuyện gì xảy ra cũng gọi ngay, không ai trách cả. Một lời hứa như vậy có thể rút ngắn nhiều phút quý giá.
Nói với ông bà thế nào
Ông bà đã dùng thuốc nhiều năm, có thói quen riêng, và rất dễ tự ái nếu con cháu nói theo kiểu trách móc. Thay vì nói "bố mẹ để thuốc bừa", hãy bắt đầu từ cháu: "Bé nhà mình đang tuổi gì cũng cho vào miệng, con lo bé nhặt thuốc của bố mẹ. Con làm cho bố mẹ cái kệ riêng ở đây, vừa tầm bố mẹ lấy mà bé không với được".
Mời ông bà cùng chọn chỗ đặt kệ, chỗ treo túi. Khi người lớn tuổi tự chọn, họ nhớ chỗ đó hơn, và cảm thấy mình vẫn đang làm chủ thuốc men của mình. Nếu ông bà hay quên, con cháu có thể đảm nhận việc chia thuốc theo tuần, như một việc chăm sóc, không phải như việc giám sát.
Với trẻ từ bốn tuổi, dạy câu: "Thuốc của ông bà là của ông bà, con không lấy, không ăn. Con thấy viên nào rơi thì đưa cho ông bà". Đừng bao giờ gọi thuốc là kẹo để dỗ trẻ uống, kể cả thuốc của chính trẻ.
Trẻ lớn hơn, sáu, bảy tuổi, có thể được giao việc nhỏ: nhắc ông bà treo túi lên móc khi đi chợ về, báo khi thấy vỉ thuốc trên bàn. Trẻ thích được tin tưởng, và việc này tạo thói quen tốt cho cả hai thế hệ.
Khi nhà có người giúp việc hoặc ông bà sang ở tạm
Ông bà ở quê lên chơi một tháng mang theo cả túi thuốc, thường để trong vali mở giữa phòng hoặc trên bàn khách. Đó là thời điểm cần cẩn thận nhất, vì nhà không có sẵn chỗ cho thuốc của ông bà. Chuẩn bị trước một ngăn tủ cao, có chốt, đón ông bà đến là giúp xếp thuốc vào đó ngay.
Người giúp việc, bảo mẫu cũng có thể có thuốc riêng của họ, để trong túi xách hoặc ba lô. Khi nhận người mới, nói rõ quy ước chung của nhà: mọi thuốc, kể cả thuốc riêng, để ở kệ cao hoặc ngăn tủ có chốt đã chỉ, không để trong túi đặt dưới sàn.
Khi trẻ về quê chơi, ngược lại, nhà ông bà là nơi thuốc nằm ngoài nhiều nhất. Người lớn đi cùng nên đi một vòng ngay khi đến, nhẹ nhàng gom thuốc lên cao trong thời gian cháu ở, và đặt lại đúng chỗ ông bà quen khi về.
Câu hỏi thường gặp
Cháu uống một viên thuốc huyết áp của ông có nguy không?
Có thể nguy, vì một số thuốc tim mạch, huyết áp gây ngộ độc nặng ở trẻ dù chỉ một viên. Gọi 115 ngay, mang theo vỉ thuốc, không chờ trẻ có biểu hiện.
Hộp chia thuốc theo ngày có loại nào an toàn hơn cho nhà có trẻ không?
Có loại nắp khó mở hơn, nhưng không loại nào chắc chắn. Điều quyết định vẫn là chỗ đặt: trên cao, trong tủ có chốt, xa bàn ăn và đầu giường thấp.
Ông bà quên uống thuốc nếu cất đi thì sao?
Thay cách nhắc: gắn giờ uống với bữa ăn, cài chuông báo trên điện thoại, con cháu nhắc một câu. Đặt kệ thuốc ở chỗ ông bà đi qua hằng ngày.
Thuốc hết hạn của ông bà bỏ ở đâu?
Hỏi nhà thuốc hoặc trạm y tế xã/phường về cách bỏ. Không vứt vỉ thuốc còn viên vào thùng rác trẻ lục được, không đổ ra vườn nơi trẻ chơi.
Có nên khoá tủ thuốc bằng chìa không?
Được, nhưng chìa nhỏ dễ thất lạc và người già tay yếu, mắt kém khó tra vào ổ. Khoá số hoặc chốt bấm thường tiện hơn; chọn loại ông bà tự mở được mà không phải nhờ con cháu.
Làm sao biết cháu đã uống bao nhiêu viên?
Đếm lại số viên còn lại so với số đã chia hoặc số trên vỉ. Nếu không chắc, báo với nhân viên y tế theo số lớn nhất có thể để được xử lý thận trọng.