Ao vườn, mương rãnh, hồ cá cảnh không đậy nắp được, nên cách giữ trẻ an toàn là đặt một lớp chặn giữa nhà và mép nước: rào đủ cao, trẻ không trèo được, không lách qua được, và cổng tự đóng, chốt cài ở phía trên ngoài tầm tay trẻ. Rào chỉ có tác dụng khi cổng luôn đóng.
Nhà ở quê, nhà vườn ven đô, nhà có khoảng sân rộng thường có một mặt nước nào đó: ao thả cá, mương tưới chạy dọc hàng rào, rãnh thoát nước lớn trước cổng, hồ cá cảnh, hồ non bộ trong sân hay ngay trong phòng khách. Người lớn quen nhìn, thấy nó như một phần của cảnh vật, trong khi với trẻ mới biết đi, đó là chỗ hấp dẫn nhất nhà. Bài này đi qua cơ chế trẻ ra tới mép nước, cách kiểm rào và cổng, những lối lọt hay bị bỏ sót, hồ cá cảnh, mùa nước lên, và việc tự làm, việc cần thợ.
Trẻ ra tới mép ao bằng cách nào
Theo người lớn ra rồi ở lại. Người lớn ra ao cho cá ăn, hái rau ven bờ, rồi quay vào nhà. Trẻ lẽo đẽo theo sau, mải ngắm cá, và ở lại khi người lớn đã đi. Nhiều trường hợp trẻ ra ao không phải do lén đi, mà do người lớn tưởng trẻ đã theo mình vào.
Đi theo vật nổi. Quả bóng lăn xuống ao, con vịt bơi gần bờ, chiếc lá trôi trên mương. Trẻ chỉ nhìn vật đó, không nhìn chân, và bờ ao thì dốc, có rêu, đất mềm.
Bờ ao không có ranh giới rõ. Bờ ao đất thoai thoải phủ cỏ, bèo phủ kín mặt nước, mương đầy bèo trông như bãi cỏ. Trẻ không phân biệt được đâu là đất, đâu là nước, bước thẳng xuống.
Trẻ không quay lại được. Bờ dốc trơn, đáy bùn, nước tuy không sâu với người lớn nhưng ngập đầu trẻ. Một khi trượt xuống, trẻ nhỏ không tự bò lên được, và cũng không kêu cứu.
Checklist rào, cổng và lối ra mặt nước
Đi vòng quanh toàn bộ rào, kể cả mặt giáp nhà hàng xóm, giáp đường. Nhìn ở tầm thấp, vì trẻ đi ở tầm đó.
| Kiểm gì | Nhìn hoặc thử thế nào | Đạt khi | Chưa đạt thì |
|---|---|---|---|
| Rào có kín vòng không | Đi trọn vòng, tìm chỗ hở, chỗ dựa vào tường nhà, chỗ đứt | Rào khép kín, nhà không có cửa nào mở thẳng ra ao | Nối chỗ hở bằng lưới chắc, khoá cửa nhà mở ra phía ao |
| Chiều cao rào | So với ngực người lớn | Thường khuyên cao khoảng ngang ngực người lớn trở lên, trẻ không với qua được | Nhờ thợ nâng rào |
| Rào có trèo được không | Nhìn có thanh ngang, mắt lưới to làm bậc chân không | Nan dọc, mắt lưới nhỏ, không thanh ngang ở tầm thấp | Bọc lưới mắt nhỏ phía trong |
| Khe dưới chân rào | Đặt bàn tay nằm ngang dưới chân rào | Khe nhỏ, trẻ không chui lọt | Chèn gạch, đóng thêm thanh chân rào |
| Cổng tự đóng | Mở cổng rồi thả tay | Cổng tự khép và tự cài | Gắn bản lề lò xo, chốt tự cài |
| Chốt cổng | Nhìn độ cao chốt | Chốt ở phía trên, ngoài tầm tay trẻ, hoặc ở mặt trong | Dời chốt lên cao |
| Vật dựa sát rào | Nhìn thùng, chậu, củi, xe đạp sát rào phía ngoài | Không có gì để trẻ leo | Dời ra xa rào |
Điểm hay lọt nhất là cổng: người lớn chèn cổng mở cho tiện mang đồ ra vào, hoặc thấy cổng tự đóng phiền nên tháo lò xo. Nếu cổng hay phải mở lâu, đặt thêm một cổng chặn nhỏ ở cửa nhà phía ra vườn.
Những lối lọt hay bị bỏ sót
Cửa sau nhà mở thẳng ra vườn. Rào chạy quanh ao rất kỹ nhưng nhà lại là một cạnh của rào, cửa bếp mở ra là tới bờ. Lúc đó cửa bếp chính là cổng, phải có chốt cao như cổng.
Mương chạy dọc ranh đất. Mương tưới, mương thoát nước thường nằm ngoài hàng rào nhà nhưng sát cổng, ngay chỗ trẻ ra vào. Mương không có rào riêng thì hàng rào và cổng nhà phải giữ trẻ ở trong.
Ao nhà hàng xóm. Rào giữa hai nhà ở quê thường là hàng cây, bụi tre, có lối mòn đi qua. Trẻ chơi với con hàng xóm và theo sang ao nhà bên.
Rãnh thoát nước lớn trước nhà. Rãnh có nắp đan bê tông, nhưng vài tấm bị vỡ, bị nhấc ra để vét. Mùa mưa nước chảy xiết trong rãnh.
Ao cạn mùa khô. Mùa khô ao cạn, trẻ được cho xuống chơi, bắt cá. Trẻ nhớ đường đi, và mùa mưa vẫn đi theo đường đó trong khi ao đã đầy.
Mùa nước lên. Mưa lớn nhiều ngày, ao tràn bờ, mương dâng lên ngang mặt vườn. Ranh giới giữa đất và nước biến mất, rào thấp chìm một nửa. Những ngày đó trẻ không ra vườn, kể cả có người lớn đi cùng, cho tới khi nước rút và bờ khô lại.
Hồ cá cảnh, hồ non bộ, tiểu cảnh nước trong nhà
Hồ thấp sát nền. Hồ non bộ xây trong sân, hồ cá âm nền trong phòng khách, chậu sứ lớn thả sen thường thấp vừa tầm trẻ chập chững. Nước không sâu, nhưng như với xô chậu, vài phân nước cũng đủ nguy hiểm với trẻ nhỏ chúi đầu.
Có cá, có bơm nước. Cá bơi, nước róc rách là thứ trẻ muốn chạm vào. Bơm và đèn trong hồ dùng điện; dây điện phải gọn, khô, đi trong ống, ổ cắm có nắp che. Thấy dây ngâm nước, trầy vỏ thì rút phích bằng tay khô hoặc ngắt aptomat, gọi thợ điện, không tự nối dây.
Cách xử lý. Hồ nhỏ có thể phủ lưới cứng gắn khung đặt dưới mặt nước một chút, cá vẫn bơi, người vẫn ngắm, trẻ không chìm vào được. Hồ lớn thì rào thấp có cổng hoặc tạm thời hạ mực nước khi trẻ đang ở tuổi bò, chập chững. Chậu sen để lên bệ cao hơn tầm trẻ.
Bể thủy sinh kính. Bể kính đặt trên kệ thấp có thể bị trẻ kéo đổ khi bám để đứng dậy. Kệ phải vững, bể đặt sát tường, không có khăn trải thòng xuống cho trẻ kéo.
Chum, vại trồng sen, súng ngoài sân. Chum sen miệng rộng, nước đen vì bùn, lá sen phủ kín mặt nên trẻ tưởng là chậu cây. Chum đặt dưới đất thì kê lên bệ cao hơn tầm trẻ, hoặc phủ lưới cứng có khung ngay dưới lá; sen vẫn mọc qua mắt lưới được.
Tự làm được và phải gọi thợ
Nhiều việc với rào và cổng người nhà làm được bằng dụng cụ cơ bản; phần xây, hàn, điện thì nhờ thợ.
| Việc | Tự làm được | Phải gọi thợ |
|---|---|---|
| Rào tạm | Căng lưới chắc trên cọc, buộc chặt, kín chân | Xây hoặc hàn rào cố định đủ cao |
| Cổng | Gắn chốt cao, dời chốt, thay bản lề lò xo loại vặn vít | Làm cổng mới, hàn chốt tự cài |
| Bờ ao | Phát cỏ để thấy rõ mép nước, vớt bèo sát bờ, dời vật quanh bờ | Kè bờ, làm bậc lên xuống có tay vịn cho người lớn |
| Hồ cá, hồ non bộ | Đặt lưới có khung, dời chậu sen lên cao, gọn dây điện vào ống | Đi lại dây bơm, đèn, lắp ổ cắm chống nước, xây gờ cao |
| Rãnh trước nhà | Báo người phụ trách khi nắp đan vỡ, chặn tạm bằng vật lớn | Đúc thay nắp đan |
| Ao không dùng | Rào và khoá cổng | San lấp, thu hẹp hoặc chuyển thành vườn |
Nếu rào xong mà trong nhà vẫn có trẻ dưới năm tuổi, rào là lớp thứ hai, không phải lớp thứ nhất. Lớp thứ nhất vẫn là biết trẻ đang ở đâu.
Khi thấy trẻ dưới ao, mương
Định hướng phút đầu; kỹ thuật sơ cứu cần học ở lớp có thực hành.
- Hô to gọi người, nhờ người gọi 115. Nếu nước sâu, xiết hoặc không thấy trẻ, gọi thêm 114.
- Với trẻ gần bờ, nằm sấp trên bờ hoặc đứng chỗ chắc chân để kéo trẻ lên, hoặc chìa sào, cành cây dài, ném can nhựa rỗng, phao. Không lội xuống chỗ không biết độ sâu, đáy bùn.
- Người biết bơi và nước đủ nông mới xuống, và nên có người trên bờ giữ dây.
- Đưa trẻ lên, đặt nằm trên nền phẳng, xem có thở không; người đã học sơ cứu làm theo những gì đã học. Không dốc ngược, không xốc nước.
- Dù trẻ tỉnh, vẫn đưa tới cơ sở y tế để được theo dõi.
Nhà có ao nên treo sẵn ở cổng ao một cây sào dài và một vòng phao hoặc can rỗng có dây buộc, để khi cần không phải chạy đi tìm.
Dạy trẻ và giữ thói quen cả nhà
Trẻ ba bốn tuổi được dạy quy tắc "ao là chỗ đi cùng người lớn". Khi dắt trẻ ra ao cho cá ăn, người lớn nắm tay trẻ, đứng cách mép một khoảng, và luôn nói rõ khi về: "Mình vào nhà nhé", rồi đóng cổng trước mặt trẻ. Trẻ học bằng cách nhìn người lớn đóng cổng mỗi lần.
Trẻ năm sáu tuổi có thể hiểu vì sao bờ ao nguy hiểm: đất mềm, rêu trơn, đáy bùn. Có thể cho trẻ cầm một cành cây chọc thử bùn ven bờ để thấy nó lún. Nhưng ngay cả trẻ lớn biết bơi cũng không nên ra ao một mình.
Với trẻ tuổi đi học, có thể giao trẻ việc kiểm cổng ao mỗi tối cùng bố mẹ: kéo thử cổng xem đã cài chưa, rồi báo lại. Việc nhỏ này giúp trẻ coi cổng ao là chuyện của cả nhà, không chỉ là thứ người lớn cấm.
Ông bà quen ra ao từ sáng sớm, để cổng mở cho tiện. Con cháu gắn bản lề tự đóng, và nhờ ông bà "giữ cổng giúp vì bé hay chạy theo". Khách tới chơi, người giúp việc mới đều cần được dặn về cổng ao ngay hôm đầu. Đó là cái cổng quan trọng nhất trong nhà.
Câu hỏi thường gặp
Rào ao cao bao nhiêu là đủ?
Thường khuyên rào cao khoảng ngang ngực người lớn trở lên, không có thanh ngang ở tầm thấp, mắt lưới nhỏ để trẻ không làm bậc chân. Chiều cao cụ thể tuỳ địa hình và tuổi trẻ; quan trọng hơn là rào kín vòng và cổng tự đóng.
Hàng rào cây xanh có thay được rào lưới không?
Rào cây nhìn đẹp nhưng thường có khe ở gốc, có chỗ thưa, và trẻ chui qua rất giỏi. Nếu muốn giữ hàng cây, căng thêm lưới chắc ở phía trong, kín chân, để cây che lưới.
Hồ cá cảnh trong nhà nước chỉ sâu vài chục phân có cần lo không?
Có, với trẻ đang bò và chập chững. Trẻ chúi đầu vào hồ thấp cũng nguy hiểm như chúi vào chậu. Lưới cứng có khung đặt sát dưới mặt nước là cách giữ hồ mà vẫn an toàn.
Nhà có ao, có nên lấp đi khi có con nhỏ không?
Không nhất thiết. Rào kín, cổng tự đóng, người lớn để mắt là đủ với nhiều gia đình. Nếu ao không còn dùng vào việc gì, thu hẹp hoặc san lấp có thể là lựa chọn gọn, nhưng việc này cần thợ và tính đến thoát nước của cả khu vườn.
Mương thoát nước công cộng trước nhà không có nắp thì báo ai?
Báo tổ dân phố, thôn, hoặc UBND xã/phường nơi bạn ở. Trong lúc chờ, giữ cổng nhà luôn đóng, và nếu được, đặt vật chắn tạm phía nhà mình để trẻ không chạy thẳng ra mép rãnh.
Trẻ biết bơi rồi có được ra ao một mình không?
Không nên. Ao có bờ dốc, đáy bùn, rong rêu quấn chân, nước đục, khác hẳn bể bơi. Trẻ biết bơi giỏi trong hồ bơi vẫn có thể gặp nguy ở ao. Ra ao vẫn cần người lớn đi cùng.