Khi nước có nguy cơ tràn vào nhà, ngắt điện tầng trệt hoặc cần tổng lúc nước còn chưa chạm tới ổ thấp nhất và bạn còn đứng được trên sàn khô; nếu muốn tới tủ điện phải lội nước thì không tới, đưa người lên chỗ cao hoặc ra ngoài. Sau khi nước rút, không tự đóng điện lại cho tới khi thợ điện kiểm ổ, dây và tủ; thiết bị đã ngâm nước không cắm lại dù trông đã khô.
Mưa lớn, triều cường, cống tràn, nước sông lên làm nhiều nhà ống, nhà cấp bốn và tầng hầm chung cư ngập mỗi năm. Điện và nước gặp nhau trên diện rộng, trong khi người trong nhà phải lội qua để cứu đồ. Bài này đi qua vì sao lội nước trong nhà có điện là nguy hiểm, việc chuẩn bị trước mùa mưa, thứ tự ngắt khi nước đang lên, những việc tuyệt đối không làm, khi nào mới đóng điện lại, và cách giữ trẻ, người già khỏi vùng nước.
Vì sao nước ngập trong nhà nguy hiểm về điện
Nước mưa trên mái gần như sạch, nhưng nước ngập trong nhà thì không: nó cuốn theo đất, muối, xà phòng, nước cống. Nước như vậy dẫn điện tốt hơn nhiều. Khi một ổ cắm thấp, một ổ chia trên sàn hay một thiết bị đang cắm điện chìm trong nước, điện lan ra vùng nước xung quanh.
Người lội qua vùng đó, chân trần hoặc đi dép ướt, trở thành một phần của đường điện. Mức nguy hiểm phụ thuộc vào nhiều thứ, khoảng cách tới chỗ rò, độ sâu, độ mặn, và không ai đoán được bằng mắt. Nước đục cũng che mất ổ chia, dây nối đang nằm dưới đáy.
Mỗi kiểu nhà có chỗ yếu riêng. Nhà cấp bốn ở nông thôn hay có ổ cắm đặt thấp ngang hông giường, ổ chia nằm dưới chân phản, dây kéo nổi dọc chân tường, nên chỉ một gang nước là đã chạm. Nhà ống trong phố có tủ điện tổng ở tầng trệt, ngay cạnh cửa, đúng chỗ nước vào đầu tiên. Nhà có tầng bán hầm để xe có máy bơm, đèn và ổ sạc nằm ở mức thấp nhất của cả nhà. Biết nhà mình thuộc kiểu nào giúp bạn biết phải ngắt sớm tới đâu.
Aptomat chống giật, nếu có và đang làm việc, sẽ ngắt khi có dòng rò. Nhưng nhiều nhà không có, có nhà chỉ có cho phòng tắm. Aptomat thường thì không ngắt vì dòng rò quá nhỏ với nó. Vì thế quy tắc an toàn không dựa vào việc nhà có thiết bị gì: ngắt điện trước khi nước tới ổ, và coi mọi vũng nước trong nhà là có điện cho tới khi chắc chắn đã ngắt.
Chuẩn bị trước mùa mưa, triều cường
Làm một lần khi trời còn khô, mất chừng một buổi. Nhà từng ngập rồi thì càng nên làm.
| Kiểm gì | Nhìn và làm thế nào | Chưa đạt thì |
|---|---|---|
| Tủ điện ở đâu, cao bao nhiêu | Tủ có ở tầng trệt, có thấp hơn mức nước từng ngập | Nhờ thợ điện nâng tủ hoặc tách nhánh tầng trệt riêng |
| Nhánh tầng trệt | Có cần gạt riêng cho tầng trệt không, có ghi chú | Ghi chú lại; chưa tách được thì biết rằng phải ngắt cần tổng |
| Ổ cắm thấp | Đếm các ổ dưới mức nước từng ngập | Ghi lại; nhờ thợ dời ổ lên cao khi sửa nhà |
| Ổ chia, dây nối trên sàn | Có bao nhiêu ổ chia nằm dưới đất | Đưa lên giá cao, bỏ ổ chia không cần |
| Thiết bị nặng ở tầng trệt | Tủ lạnh, máy giặt, máy bơm, tủ đông có kê cao không | Chuẩn bị bệ kê, chỗ dời đồ |
| Đèn pin, điện thoại | Có đèn pin còn pin, có pin dự phòng đã sạc | Để chỗ cao, cố định, ai cũng biết |
| Người trong nhà biết ngắt | Ai biết vị trí cần tổng, cần nhánh | Dẫn mọi người ra tủ, chỉ một lần |
Căn hộ chung cư thường không ngập trong nhà nhưng tầng hầm có thể ngập, nơi để xe điện và có trạm điện của toà nhà. Làm theo hướng dẫn của ban quản lý khi có cảnh báo, không xuống hầm khi nước đã vào.
Khi nước đang lên
Nước bắt đầu tràn qua bậc cửa. Làm theo thứ tự, càng sớm càng an toàn.
- Rút phích những thiết bị ở tầng trệt khi sàn còn khô, tay khô; đưa ổ chia, dây nối lên cao.
- Ngắt aptomat nhánh tầng trệt, hoặc cần tổng nếu không có nhánh riêng, khi bạn còn đứng trên sàn khô và nước chưa chạm ổ thấp nhất.
- Nếu tủ điện nằm ở chỗ đã có nước, hoặc muốn tới phải lội: không tới. Đưa người lên tầng trên hoặc ra chỗ cao an toàn, báo đơn vị điện lực khu vực để họ cắt điện từ ngoài.
- Kê thiết bị nặng lên cao chỉ khi đã ngắt điện. Không vừa lội nước vừa kéo tủ lạnh còn đang cắm.
- Dùng đèn pin, không dùng đèn cắm điện ở tầng trệt. Giữ điện thoại khô và còn pin để gọi 114 khi cần cứu nạn, 115 khi có người bị thương.
Nhà ống nhiều tầng có thể chỉ ngắt tầng trệt mà vẫn dùng điện tầng trên, nếu tủ điện chia nhánh theo tầng. Đây là điều đáng hỏi thợ khi sửa nhà, vì nó giúp cả nhà sống tạm ở tầng trên trong những ngày nước chưa rút.
Những việc tuyệt đối không làm
Không lội vào phòng có ổ, thiết bị đang ngập khi chưa chắc đã ngắt điện. Kể cả khi đèn trong phòng đã tắt. Đèn tắt có thể vì bóng hỏng hay công tắc tắt, không có nghĩa dây đã hết điện.
Không dùng máy bơm điện cắm trong vùng ngập để hút nước. Máy bơm cắm qua dây nối kéo xuống vùng nước là đưa điện thẳng vào chỗ người đang lội. Hút nước sau khi đã ngắt điện và có thợ hướng dẫn.
Không cắm lại thiết bị vừa ngâm nước để "xem còn chạy không". Bên trong máy còn nước, bùn, muối. Cắm vào là có thể chập ngay hoặc làm vỏ mang điện.
Không tới gần dây điện đứt, cột điện nghiêng ngoài đường. Báo đơn vị điện lực, giữ khoảng cách xa, giữ trẻ lại. Nước quanh dây đứt có thể mang điện.
Không để trẻ chơi trong nước ngập trong nhà hay ngoài ngõ. Trẻ thích nước ngập như một hồ bơi tạm. Ngoài chuyện điện, nước đục che hố ga, miệng cống, và trẻ nhỏ đuối nước được cả ở chỗ nước nông.
Không tự mở tủ điện đã ngập để lau. Tủ ngập là việc của thợ, kể cả khi nước đã rút và tủ trông đã khô.
Nước rút: khi nào mới đóng điện lại
Đây là lúc người ta sốt ruột nhất, muốn có điện để bơm nước, giặt giũ, bật quạt cho nhà khô. Thứ tự dưới đây giúp bạn không vội.
| Tình trạng | Đóng điện được chưa | Cần gì trước |
|---|---|---|
| Nước chưa chạm ổ thấp nhất, tủ điện khô | Thường được, sau khi đã lau khô sàn | Nhìn kỹ các ổ thấp, không có vệt nước bên trong |
| Ổ cắm tầng trệt đã ngập | Chưa đóng nhánh tầng trệt | Thợ điện kiểm, thay ổ, kiểm dây trong ống |
| Tủ điện đã ngập | Chưa đóng điện cả nhà | Thợ điện kiểm và thay thiết bị trong tủ nếu cần |
| Thiết bị đã ngâm nước | Không cắm lại | Thợ sửa thiết bị kiểm, vệ sinh, có khi phải bỏ |
| Tường còn ướt, nền còn đọng bùn | Chưa nên đóng nhánh đó | Lau dọn, chờ khô, thợ kiểm lại |
Khi thợ cho phép đóng điện lại, đóng từng nhánh một, có người đứng xem các ổ và thiết bị, sẵn sàng ngắt nếu có mùi khét hay aptomat nhảy. Sau ngập, thợ có thể đề nghị dời ổ cắm lên cao hơn hoặc thêm aptomat chống giật cho nhánh tầng trệt. Đây là lúc đáng làm, vì nhà vừa trải qua chuyện.
Phần bạn làm và phần của thợ
Ngắt, dời đồ, dọn dẹp là của bạn. Mọi đánh giá ổ, dây, tủ và thiết bị sau ngập là của thợ.
| Việc | Tự làm được | Phải gọi thợ |
|---|---|---|
| Ngắt điện | Ngắt khi còn đứng chỗ khô; không tới được thì báo điện lực | Không cần thợ |
| Dời đồ | Đưa thiết bị, ổ chia lên cao khi đã ngắt | Không cần thợ |
| Dọn sau ngập | Lau bùn, mở cửa cho khô, khi điện đã ngắt | Không cần thợ |
| Ổ, dây, tủ đã ngập | Không đụng, không lau bên trong | Thợ điện kiểm, thay, sấy chuyên dụng |
| Thiết bị ngâm nước | Để riêng, ghi lại thiết bị nào | Thợ sửa thiết bị đánh giá |
Nếu cả khu vực bị ngập, đơn vị điện lực có thể cắt điện cả khu và chỉ đóng lại khi an toàn. Khi điện khu phố có lại, nhà bạn vẫn cần ngắt nhánh đã ngập cho tới khi thợ kiểm.
Trẻ nhỏ, người già và những ngày nước chưa rút
Người già ở tầng trệt thường không muốn lên tầng trên vì ngại cầu thang, ngại phiền. Nên chuẩn bị trước một chỗ ngủ tạm ở tầng trên có đèn ngủ, lối đi thông, và nói rõ đây là vài ngày cho tới khi thợ kiểm điện xong. Nhắc ông bà không xuống bếp tầng trệt bật nồi cơm hay ấm điện trong những ngày đó.
Trẻ cần biết một câu ngắn: nước ngập có thể có điện, không lội, không chạm vào ổ hay đồ điện. Với trẻ mẫu giáo, chặn cầu thang xuống tầng trệt bằng cổng chặn trong những ngày ngập. Trẻ đuối nước lặng lẽ, không kêu, và chỉ cần vài phân nước; nước ngập trong nhà, ngoài ngõ đều là nước như vậy.
Người trong nhà nên thống nhất trước một người phụ trách ngắt điện khi có cảnh báo mưa lớn, một người lo trẻ và người già. Khi chuyện xảy ra lúc nửa đêm, sự phân công sẵn giúp không ai phải đoán.
Sau mỗi mùa mưa có ngập, nhìn lại bảng chuẩn bị: mức nước năm nay tới đâu, ổ nào bị ngập, cần dời gì lên cao hơn trước mùa sau.
Câu hỏi thường gặp
Nước mới ngập mắt cá chân có cần ngắt điện không?
Nếu nước đã hoặc sắp chạm tới ổ thấp nhất, ổ chia hay thiết bị đang cắm trên sàn thì cần ngắt nhánh đó. Độ sâu không quyết định mức nguy hiểm, vị trí ổ và thiết bị mới quyết định. Ngắt khi bạn còn đứng chỗ khô.
Tủ điện ở tầng trệt đã có nước xung quanh thì làm sao ngắt?
Không lội tới tủ. Đưa người lên tầng trên hoặc ra chỗ cao an toàn, báo đơn vị điện lực khu vực để họ cắt điện từ bên ngoài. Cần cứu nạn thì gọi 114, có người bị thương thì gọi 115.
Thiết bị ngập nước phơi khô rồi có dùng lại được không?
Không nên tự cắm lại. Bên trong có thể còn nước, bùn và muối, gây chập hoặc làm vỏ mang điện. Để thợ sửa thiết bị kiểm và vệ sinh; có thiết bị phải bỏ.
Có tự đóng điện lại sau khi nước rút được không?
Nếu nước chưa từng chạm ổ và tủ điện vẫn khô thì thường được, sau khi lau khô sàn. Nếu ổ hoặc tủ đã ngập, chờ thợ điện kiểm trước, rồi đóng từng nhánh một và có người đứng xem.
Dùng máy bơm điện để hút nước ngập trong nhà có an toàn không?
Chỉ khi máy bơm được cấp điện từ một nguồn an toàn ngoài vùng ngập và có người hiểu về điện hướng dẫn. Không kéo dây nối từ tầng trên xuống vùng nước đang có người lội.
Thấy người bị giật khi lội nước trong nhà thì làm gì?
Không lội vào vùng nước đó. Ngắt điện từ tủ nếu tới được bằng đường khô, hoặc báo điện lực cắt điện. Gọi 115 ngay. Chỉ tới gần khi chắc chắn đã mất điện; cách hỗ trợ người bị giật nên học ở lớp sơ cứu có thực hành.