Mùa nồm và tường thấm làm hơi ẩm đọng ngay trong hộp ổ cắm, công tắc âm tường, nơi bạn không nhìn thấy; dấu hiệu lộ ra là vệt ố quanh mặt ổ, sơn phồng, mặt ổ ẩm khi chạm, aptomat chống giật nhảy vặt. Ổ có nước chảy qua hay đọng giọt thì ngắt nhánh đó ngay; ổ chỉ ố, chỉ hơi ẩm thì ngưng dùng và gọi thợ; còn gốc của chuyện là chỗ thấm, phải chống thấm trước rồi mới sửa điện.
Chuyện này xảy ra ở cả miền Bắc mùa nồm lẫn miền Nam mùa mưa, ở nhà ống có tường giáp nhà hàng xóm, căn hộ có tường giáp nhà vệ sinh căn trên, nhà ven biển hơi muối nặng. Bài này giải thích vì sao ẩm đi vào được hộp điện, bảng kiểm từng loại tường, khác nhau theo vùng, cách giảm ẩm quanh ổ mà không đụng vào điện, mức nào phải ngắt, phần việc của bạn, của thợ xây và thợ điện.
Ẩm vào hộp điện bằng đường nào
Mùa nồm, không khí ấm và rất ẩm tràn vào nhà, gặp mặt tường còn lạnh sau đợt rét. Hơi nước ngưng thành giọt trên mọi mặt lạnh: gạch lát, kính, và cả mặt trong của hộp ổ cắm âm tường. Trong hộp kín, giọt nước khó bay đi; nó bám vào các vít bắt dây, các lá đồng, cùng với lớp bụi tích lâu ngày tạo thành một lớp ẩm dẫn điện kém nhưng đủ để có dòng rò nhỏ.
Tường thấm thì khác: nước đi theo vết nứt, theo mạch vữa, theo ống luồn dây từ chỗ cao xuống chỗ thấp. Ống luồn dây giống một đường ống nhỏ; nước vào ở một đầu có thể chảy tới hộp ổ cách đó vài mét. Vì vậy ổ bị ướt không nhất thiết nằm ngay dưới vệt thấm bạn thấy.
Dòng rò nhỏ qua lớp ẩm là lý do aptomat chống giật hay nhảy vặt mùa nồm. Nhiều người khó chịu và tháo nó ra. Thật ra nó đang làm đúng việc: báo có điện đi lạc. Dòng rò kéo dài còn làm gỉ vít, mòn lá đồng, lâu dần thành điểm tiếp xúc kém và nóng.
Bảng kiểm tường và ổ trong mùa ẩm
Kiểm bằng mắt và mu bàn tay khô trên mặt nhựa của ổ, không chọc vào lỗ cắm. Nếu mặt ổ ướt thấy rõ, đừng chạm, chuyển ngay xuống mục khi nào phải ngắt.
| Kiểm gì | Nhìn thế nào | Chưa đạt thì |
|---|---|---|
| Vệt ố quanh mặt ổ, công tắc | Vệt vàng, nâu loang ra từ mép mặt ổ | Ngưng dùng ổ, gọi thợ điện, tìm chỗ thấm |
| Sơn phồng, bong quanh ổ | Lớp sơn phồng như bọt, bấm vào lún | Có nước trong tường; báo thợ chống thấm và thợ điện |
| Mốc đen trên tường gần ổ | Mảng đen lốm đốm lan tới mép ổ | Giảm ẩm phòng; mốc đi vào hộp ổ thì gọi thợ |
| Tường giáp nhà vệ sinh, bồn nước, mái | Ổ nằm ở tường nào, tường đó có vệt ẩm | Ưu tiên kiểm ổ ở các tường này trước |
| Vít mặt ổ, mặt công tắc | Vít gỉ đỏ, gỉ xanh | Dấu hiệu ẩm lâu ngày; gọi thợ |
| Công tắc khi bấm | Rít, kẹt, có cảm giác ẩm | Hạn chế dùng, gọi thợ |
| Aptomat chống giật | Nhảy vặt trong những ngày nồm, mưa dầm | Ghi lại; tìm ổ ẩm; gọi thợ, không tháo bỏ thiết bị |
Đi kiểm vào buổi sáng ngày nồm nặng, khi nền nhà còn đọng nước, là lúc thấy rõ nhất ổ nào nằm ở chỗ ẩm.
Khác nhau theo vùng và kiểu nhà
Miền Bắc mùa nồm. Ẩm đến từ không khí, phủ mọi bề mặt cùng lúc. Ổ ở tầng trệt, gần sàn, ở tường hướng bắc thường đọng nhiều nhất. Đóng cửa những ngày nồm nặng giúp hơn là mở toang.
Miền Nam mùa mưa. Ẩm đến từ nước mưa đi vào tường: tường hướng mưa, tường có khe nứt, sân thượng, máng xối tràn. Ổ dưới chân cửa sổ, dưới máng xối là chỗ cần nhìn trước.
Nhà ven biển. Hơi muối bám vào vít và lá đồng, ăn mòn nhanh hơn nhiều so với trong đất liền. Gỉ xuất hiện sớm, kể cả khi tường không thấm.
Nhà ống xây sát nhà hàng xóm. Tường chung hay thấm từ khe giữa hai nhà, nơi không ai trát được. Ổ trên tường chung là ổ đáng ngờ đầu tiên.
Căn hộ chung cư. Nước thấm thường từ nhà vệ sinh hoặc ban công căn phía trên, đi theo ống luồn dây xuống. Ổ trên trần và ổ ở tường giáp hộp kỹ thuật cần nhìn kỹ.
Nhà nông thôn tường gạch cũ. Ẩm từ đất ngấm lên chân tường theo mao dẫn. Ổ đặt thấp gần chân tường gần như luôn ẩm trong mùa mưa.
Giảm ẩm quanh ổ mà không đụng vào điện
Những việc này làm được ngay, không cần thợ và không chạm vào bên trong ổ.
- Đóng cửa những ngày nồm nặng. Không khí ẩm bên ngoài vào nhà là thêm nước cho mọi mặt lạnh.
- Dùng máy hút ẩm hoặc chế độ làm khô của máy lạnh ở phòng có nhiều ổ trên tường thấm.
- Lau nhà bằng cây lau vắt kỹ, không để nước đọng sát chân tường, không lau ướt mặt ổ.
- Không phơi quần áo ướt cạnh ổ, cạnh tủ điện. Phơi trong nhà mùa nồm thì đặt xa tường có ổ.
- Không dùng máy sấy tóc hay quạt sưởi thổi thẳng vào ổ để "sấy cho khô". Ổ đã ẩm cần thợ xem, không phải hơi nóng.
- Đẩy đồ đạc cách tường một chút để không khí lưu thông, nhất là tủ áp sát tường có ổ phía sau.
- Che ổ không dùng bằng nút che hoặc nắp hộp để bụi bớt vào.
Những việc này giảm nguy cơ, không chữa được tường thấm. Chỗ thấm còn thì mùa sau ổ lại ẩm.
Lúc nào ngưng dùng ổ, lúc nào ngắt cả nhánh
Chia theo mức nhìn thấy được, để không phải đoán khi đang lo lắng.
| Tình trạng | Làm gì ngay | Sau đó |
|---|---|---|
| Nước chảy thành dòng qua mặt ổ, công tắc | Không chạm; ngắt aptomat nhánh hoặc cần tổng | Gọi thợ điện, gọi thợ chống thấm |
| Giọt nước đọng trên mặt ổ, trong lỗ cắm | Ngắt nhánh, rút phích các thiết bị trên nhánh đó bằng tay khô sau khi ngắt | Giữ ngắt tới khi thợ kiểm |
| Mặt ổ ẩm khi chạm, có vệt ố | Ngưng dùng ổ, che lại | Gọi thợ trong vài ngày |
| Chỉ có vệt ố cũ, mặt ổ khô | Dùng hạn chế, theo dõi | Báo thợ khi tiện, xử lý chỗ thấm |
| Aptomat chống giật nhảy vặt | Rút bớt thiết bị ở các ổ nghi ẩm, gạt lên lại | Nhảy tiếp thì để ngắt, gọi thợ |
Thứ tự sửa: chống thấm trước, sửa điện sau. Thay ổ mới trên một bức tường còn thấm thì vài tháng sau ổ mới lại ẩm như cũ.
Phần bạn làm, phần của thợ xây và thợ điện
Có hai loại thợ cho chuyện này, và họ cần làm theo đúng thứ tự.
| Việc | Tự làm được | Phải gọi thợ |
|---|---|---|
| Phát hiện | Ghi lại ổ nào ẩm, tường nào thấm, chụp ảnh theo ngày | Không cần thợ |
| Ngắt và ngưng dùng | Ngắt nhánh, che ổ, rút phích sau khi ngắt | Không cần thợ |
| Chống thấm tường, mái, sàn vệ sinh | Báo chủ nhà hoặc ban quản lý nếu thấm từ căn khác | Thợ chống thấm |
| Ổ, công tắc bị ẩm, gỉ | Không mở ra lau | Thợ điện kiểm, thay ổ, đổi vị trí ổ khỏi tường hay thấm |
| Aptomat chống giật nhảy vặt | Ghi lại ngày giờ và thời tiết | Thợ điện tìm nhánh rò |
Nếu thấm từ căn hộ phía trên hay nhà hàng xóm, ghi lại bằng ảnh có ngày và nói chuyện sớm. Ban quản lý toà nhà hoặc UBND xã, phường có thể hỗ trợ hoà giải khi hai bên chưa thống nhất.
Khi chạm công tắc ẩm mà thấy tê tay
Ngày nồm nặng, bạn bật đèn và cảm thấy tê ở đầu ngón tay. Đó là dòng rò qua lớp ẩm trên mặt công tắc.
- Rút tay ra, không chạm lại để thử.
- Đi tới tủ điện bằng đường khô, ngắt aptomat nhánh đó hoặc cần tổng.
- Dặn cả nhà không dùng công tắc và các ổ trên cùng bức tường cho tới khi thợ kiểm. Dán một miếng băng dính giấy lên công tắc làm dấu.
- Nếu người bị tê là trẻ nhỏ, người già hoặc có cảm giác đau ngực, khó thở, choáng sau đó, gọi 115 hoặc đưa đi khám. Cú giật nhẹ vẫn cần được nhân viên y tế đánh giá khi có những dấu hiệu này.
- Nếu ai bị giật mà không buông ra được, không chạm vào người đó bằng tay trần; ngắt điện trước, rồi gọi 115.
Lớp sơ cứu có thực hành sẽ dạy bạn làm gì với người bị điện giật trong lúc chờ xe cấp cứu. Đó là kỹ năng nên có ở mỗi nhà.
Nhắc người trong nhà trong những tuần ẩm
Những tuần nồm hay mưa dầm, sàn nhà trơn và tay chân lúc nào cũng hơi ẩm. Đây là lúc nhắc cả nhà một thói quen nhỏ: lau tay khô trước khi bấm công tắc, cắm phích, nhất là sau khi rửa bát, tắm hay lau nhà. Treo một chiếc khăn khô gần các công tắc hay dùng ở bếp và hành lang nhà tắm giúp thói quen này dễ giữ hơn lời nhắc.
Ông bà thường thức dậy sớm, khi nền nhà ẩm nhất, và hay bật đèn bằng công tắc ở chân cầu thang hay cạnh cửa bếp. Đi cùng ông bà qua các công tắc đó một lần, chỉ chỗ nào đang có vệt ố cần tránh, và nếu có thể, nhờ thợ lắp đèn ngủ cắm sẵn ở lối đi để ông bà không phải dò công tắc trên tường ẩm trong bóng tối.
Trẻ mẫu giáo và tiểu học cần một câu dễ nhớ: tay ướt thì không chạm vào ổ điện, công tắc. Trẻ chơi nước ở sân, ở nhà tắm rồi chạy vào bật đèn là cảnh rất thường gặp. Khi con nhớ lau tay trước khi bật đèn, nói với con rằng con vừa làm đúng một việc người lớn cũng hay quên.
Khi mùa ẩm qua đi, nhìn lại danh sách ổ đã ghi. Ổ nào mùa này ẩm thì gần như chắc mùa sau cũng ẩm, nếu chỗ thấm chưa được xử lý.
Câu hỏi thường gặp
Mùa nồm có nên ngắt cầu dao tổng cả ngày không?
Không cần nếu ổ và công tắc trong nhà khô. Ngắt cả nhà thì tủ lạnh, máy hút ẩm cũng tắt. Chỉ ngắt nhánh có ổ đọng nước, có nước chảy qua, hoặc khi aptomat chống giật nhảy liên tục mà chưa tìm ra chỗ.
Ổ cắm bị ẩm có dùng máy sấy tóc sấy khô được không?
Không nên. Thổi hơi nóng vào ổ đang có điện là đưa tay và máy sấy lại gần một chỗ đang ẩm, mà hơi ẩm bên trong hộp vẫn còn. Ngắt nhánh, ngưng dùng ổ và để thợ điện kiểm.
Aptomat chống giật nhảy vặt mùa nồm có nên tháo ra?
Không. Nó nhảy vì đang có dòng rò thật qua chỗ ẩm. Tháo đi thì dòng rò vẫn còn và không ai báo nữa. Rút bớt thiết bị ở các ổ nghi ẩm, gạt lên lại, vẫn nhảy thì gọi thợ.
Tường thấm từ nhà hàng xóm sang ổ cắm nhà mình thì làm sao?
Ngưng dùng ổ đó, chụp ảnh vệt thấm có ngày, nói chuyện với hàng xóm để chống thấm từ phía họ. Ổ bị ẩm thì nhờ thợ điện nhà mình kiểm. Chưa thống nhất được thì nhờ tổ dân phố hoặc UBND xã, phường hỗ trợ hoà giải.
Có loại ổ cắm nào chịu được ẩm không?
Có ổ có nắp che, ổ dùng cho nơi ẩm. Chọn loại nào, lắp ở đâu là việc thợ điện tư vấn tuỳ vị trí. Nhưng không loại ổ nào chịu được tường đang thấm nước lâu dài, nên chống thấm vẫn là việc đầu tiên.
Nhà ven biển có cần kiểm ổ cắm khác nhà trong phố không?
Hơi muối làm vít và lá đồng gỉ nhanh hơn. Nhìn vít mặt ổ, mặt công tắc thường xuyên hơn, thấy gỉ xanh, gỉ đỏ thì báo thợ. Ổ ngoài hiên, ban công hướng biển cần nắp che.