Ổ cắm cần che là mọi ổ nằm thấp hơn tầm tay với của trẻ khi đứng, không chỉ ổ sát sàn; cách che tốt nhất phụ thuộc vào việc ổ đó trống hay đang cắm phích: ổ trống dùng nút che chắc tay hoặc mặt ổ có màn che, ổ đang cắm dùng nắp hộp úp kín cả phích. Nút che lỏng, nhỏ hay hay rơi ra lại tạo thêm một vật trẻ có thể cho vào miệng.
Trẻ từ lúc biết bò tới khoảng bốn tuổi bị ổ cắm hút vì ba thứ: lỗ nhỏ vừa ngón tay, chỗ đó người lớn hay cúi xuống làm gì đó, và đồ vật mảnh trong tầm tay để chọc. Phần dưới đây đi qua cách đếm ổ trong nhà theo đúng chiều cao của trẻ, ba kiểu che với điểm mạnh điểm yếu, những lỗi người lớn hay mắc khi che, phần việc của thợ điện, và cách nói với con theo từng tuổi.
Vì sao ổ cắm thấp lại hút trẻ
Một em bé đang bò nhìn thế giới ở độ cao chỉ ngang đầu gối người lớn. Ổ cắm sát chân tường nằm đúng trong tầm mắt đó, có hai ba lỗ đen nhỏ, xung quanh màu trắng nổi bật. Với trẻ, cái lỗ là lời mời: lỗ là để chọc ngón tay vào, nhét đồ vào. Trẻ cũng thấy bố mẹ hằng ngày cúi xuống cắm phích, rút phích, và trẻ học bằng bắt chước.
Ngón tay trẻ thường không đủ nhỏ để chạm sâu vào lá đồng bên trong, nên phần nguy hiểm thật nằm ở đồ vật: kẹp tóc kim loại, chìa khoá, đũa inox, ghim, que kim loại của đồ chơi, đầu bút bi. Khi vật dẫn điện chạm vào lá đồng mang điện trong lúc trẻ đang cầm, dòng điện đi qua tay. Trẻ còn ngậm vật vào miệng rồi chọc, nước bọt làm tình hình xấu hơn.
Một chuyện hay bị quên là ổ cắm không chỉ nằm trên tường. Ổ chia nằm trên sàn sau tivi, ổ kéo dài chạy dưới gầm sofa, ổ trên dây nối của quạt đều thấp hơn ổ tường, lại di chuyển được, trẻ có thể kéo ra chỗ trống để chơi. Đó là những ổ cần được tính đầu tiên.
Đếm ổ theo tầm tay của trẻ: đi một vòng nhà
Ngồi xuống sàn hoặc quỳ để mắt bạn ngang tầm mắt của con. Đi lần lượt từng phòng, đánh dấu mỗi ổ một dòng trên điện thoại.
| Kiểm gì | Nhìn và thử thế nào | Chưa đạt thì |
|---|---|---|
| Ổ tường thấp | Mọi ổ dưới tầm tay với của trẻ khi đứng kiễng chân, thường cao hơn ngực người lớn đang quỳ | Ổ trống: nút che hoặc mặt ổ có màn che. Ổ hay dùng: nắp hộp |
| Ổ sau tivi, kệ, tủ | Kéo đồ ra nhìn khe phía sau, trẻ bò vào khe được không | Chặn khe bằng đồ nặng không đổ, hoặc dồn phích lên ổ cao hơn |
| Ổ chia trên sàn | Còn lỗ trống nào, ổ có công tắc riêng không, có nằm chỗ trẻ đi qua | Đặt ổ chia lên cao bằng giá đỡ, che lỗ trống, bỏ ổ chia không cần |
| Ổ đầu giường, cạnh cũi | Trẻ ngồi trong cũi với tay tới không, có dây sạc thõng xuống | Dời cũi xa ổ, rút sạc khi không dùng |
| Mặt ổ | Mặt có nứt, vỡ, lỏng, lung lay khi chạm nhẹ | Không dùng ổ đó, che kín, gọi thợ điện thay |
| Ổ ở ban công, sân, nhà tắm | Có nắp chống nước không, có bị nắng mưa trực tiếp | Không để trẻ chơi gần; nhờ thợ kiểm |
Kết quả thường bất ngờ: một căn hộ hai phòng ngủ có thể có hơn hai mươi ổ trong tầm trẻ. Không cần che hết trong một ngày, bắt đầu từ phòng trẻ chơi nhiều nhất và các ổ chia trên sàn.
Nhà ống nhiều tầng thì đi thêm một vòng ở cầu thang và chiếu nghỉ, nơi hay có ổ thấp để cắm máy hút bụi. Nhà ở nông thôn có gian thờ, gian khách rộng thường có ổ chia đặt dưới chân bàn uống nước, ngay chỗ trẻ ngồi chơi. Ở nhà ông bà, nơi cháu chỉ về chơi vài hôm, nên mang theo vài nút che dự phòng.
Ba kiểu che: chọn theo ổ trống hay ổ đang cắm
Không có loại nào dùng được cho mọi ổ. Chọn theo cách bạn dùng ổ đó hằng ngày.
| Kiểu che | Hợp với | Điểm cần coi chừng |
|---|---|---|
| Nút che cắm vào lỗ | Ổ trống ít dùng | Phải khít, rút ra cần lực hoặc cần ấn khoá; nút nhỏ rơi ra thành vật trẻ nuốt được |
| Nắp hộp úp cả ổ | Ổ đang cắm phích lâu dài như tivi, tủ lạnh, router | Phải cố định chắc vào tường, có khe cho dây đi ra, nắp đóng lại khít |
| Mặt ổ có màn che tự đóng | Ổ dùng thường xuyên, cắm rút hằng ngày | Do thợ điện thay; màn chỉ mở khi các chân phích ấn đồng thời, một que đơn lẻ không mở được |
| Giá đỡ nâng ổ chia | Ổ chia đang dùng trên sàn | Giá phải cố định, không để trẻ kéo được dây làm rơi cả ổ |
Muốn biết nút che có dễ gỡ không, thử bằng chính ngón tay bạn: dùng móng tay cạy được ra là trẻ ba tuổi cũng cạy được. Loại tốt thường cần ấn và xoay hoặc cần một dụng cụ riêng.
Những lỗi người lớn hay mắc khi che ổ cắm
Rút nút che ra rồi để trên mặt bàn. Lúc cần cắm máy hút bụi, người lớn rút nút ra, dùng xong quên cắm lại. Nút che nằm trên bàn thấp thành món đồ chơi nhỏ trẻ cho vào miệng. Nên có thói quen: rút ra thì bỏ vào túi áo, dùng xong cắm lại ngay.
Chỉ che ổ tường, bỏ quên ổ chia. Ổ chia mới là chỗ trẻ chạm nhiều nhất vì nằm ngay trên sàn. Một ổ chia sáu lỗ mà chỉ cắm hai phích là còn bốn lỗ trống.
Dùng băng dính dán qua ổ. Băng dính bong mép sau vài hôm, trẻ bóc ra như bóc nhãn dán. Băng dính chỉ là tạm trong vài giờ khi chưa có gì khác.
Che xong là yên tâm hẳn. Che ổ giảm rủi ro chứ không thay việc để mắt. Trẻ lớn dần sẽ tìm ra cách gỡ, và lúc đó bạn cần đổi sang kiểu che khác hoặc dạy con bằng lời.
Mua nút che không vừa ổ. Ổ cắm trong nhà có nhiều kiểu lỗ, tròn, dẹt, ba chấu. Nút không khớp sẽ lỏng hoặc không cắm vào được hết, để hở mép.
Phần bạn làm và phần của thợ điện
Che, chặn, dời đồ là việc trong tay bạn. Mọi thứ phải tháo mặt ổ hay đụng vào dây là việc của thợ điện.
| Việc | Tự làm được | Phải gọi thợ điện |
|---|---|---|
| Ổ trống trong tầm trẻ | Gắn nút che khít, kiểm bằng tay xem có cạy ra được không | Thay mặt ổ có màn che cho những ổ dùng thường xuyên |
| Ổ quá thấp ở phòng trẻ | Dời đồ chơi, thảm chơi ra xa ổ | Dời ổ lên cao hơn hoặc bỏ bớt ổ không dùng |
| Ổ lỏng, nứt mặt | Ngừng dùng, che kín, rút phích ra bằng tay khô | Thay mặt ổ, kiểm dây phía sau |
| Ổ chia trên sàn | Đặt lên giá đỡ, bó gọn dây, che lỗ trống | Thêm ổ tường ở chỗ cần để không phải dùng ổ chia |
| Ổ ở chỗ ẩm | Không để trẻ chơi gần, không cắm thiết bị khi tay ướt | Kiểm ổ chống nước, kiểm có được bảo vệ chống giật không |
Nếu nhờ thợ thay mặt ổ, bạn nên hỏi thêm ổ đó đã nằm trong vùng có aptomat chống giật chưa. Mặt ổ che kín là một lớp, ngắt nhanh khi có rò là lớp thứ hai.
Khi bắt gặp trẻ đang chọc vào ổ cắm
Phản ứng đầu tiên của người lớn thường là lao tới giật tay con. Nếu trẻ đang cầm vật kim loại cắm trong ổ, làm theo thứ tự sau.
- Không chạm tay trần vào trẻ nếu trẻ có vẻ đang bị giật: người cứng đơ, không buông tay ra được. Ngắt điện trước bằng cần tổng ở tủ điện, hoặc rút phích ổ chia ra khỏi ổ tường nếu ổ chia là chỗ trẻ chọc.
- Nếu không ngắt được ngay, dùng vật khô không dẫn điện như cán chổi nhựa, ghế gỗ khô để đẩy tay trẻ ra, đứng trên chỗ khô.
- Khi trẻ đã rời khỏi nguồn điện, xem trẻ có tỉnh, khóc, thở bình thường không. Trẻ không tỉnh, thở bất thường: gọi 115 ngay và làm theo hướng dẫn của tổng đài.
- Trẻ có vẻ bình thường nhưng có vết đỏ, vết cháy nhỏ ở ngón tay hoặc trẻ quấy khác lạ: đưa đi khám, vì tổn thương do điện có thể nằm sâu hơn vết ngoài da.
- Nếu trẻ chỉ mới chọc mà chưa có gì xảy ra, bế trẻ ra, nói ngắn gọn bằng giọng bình tĩnh, rồi che ổ đó ngay trong ngày.
Kỹ năng đánh giá và hỗ trợ trẻ không tỉnh chỉ học được chắc chắn ở lớp sơ cứu có thực hành; nhiều phường, trường học và cơ sở y tế có tổ chức các lớp này cho phụ huynh.
Nói với con theo từng tuổi
Dưới mười tám tháng, lời nói chưa đủ sức giữ trẻ. Việc của người lớn là che, chặn và chuyển hướng: khi con bò tới ổ, bế con ra, đưa món khác, nói một chữ ngắn và nhất quán như "nóng" hoặc "không". Mọi người trong nhà, kể cả ông bà, nên dùng cùng một chữ.
Từ hai tới ba tuổi, trẻ hiểu được câu ngắn: "Ổ điện là của người lớn. Con muốn cắm gì thì gọi mẹ." Cho con thấy bạn cắm phích bằng tay khô và luôn rút bằng cách cầm phích, không kéo dây. Trẻ nhìn và làm theo, nên mỗi lần bạn cắm rút trước mặt con là một bài học không lời.
Từ bốn tới sáu tuổi, giải thích lý do bằng hình ảnh dễ hiểu: trong ổ có dòng điện chạy, nó đi vào người thì rất đau và có thể làm bỏng bên trong. Cho con một việc: phát hiện ổ nào trong nhà bị mất nắp che thì báo bố mẹ. Trẻ thích được giao việc thật.
Khi ông bà trông cháu, chỉ cho ông bà những ổ đã che và cách gắn lại nút che, vì ông bà cũng cần cắm quạt, cắm nồi cơm. Đưa vài nút dự phòng để ở chỗ cao, ông bà dễ lấy.
Câu hỏi thường gặp
Ổ cắm cao bao nhiêu thì không cần che nữa?
Không có con số chung, vì trẻ lớn rất nhanh và biết kéo ghế. Cách thực tế là nhìn xem con bạn đứng kiễng chân hoặc trèo lên đồ gần đó có với tới không. Ổ nằm cạnh ghế, giường, kệ thấp thì coi như trong tầm tay dù treo khá cao.
Nút che ổ cắm có làm trẻ hóc không?
Có thể, nếu nút nhỏ và dễ rút ra. Nên chọn loại đủ to để trẻ không cho trọn vào miệng, khít với ổ và cần thao tác ấn hoặc xoay mới gỡ được. Mỗi lần rút ra để dùng, cắm lại ngay hoặc cất vào chỗ cao.
Ổ cắm có màn che bên trong có cần thêm nút che nữa không?
Thường không cần, vì màn che chỉ mở khi các chân phích ấn vào cùng lúc. Nhưng bạn nên thử xem màn còn đóng kín không và mặt ổ có nứt không. Ổ cũ, màn kẹt hở thì vẫn nên che hoặc nhờ thợ thay.
Trẻ cắm phích sạc vào ổ thì có nguy hiểm không?
Phích sạc còn nguyên vỏ, cắm vào ổ bình thường thì ít nguy hiểm, nhưng trẻ dễ chạm vào chân phích khi cắm dở, và dây sạc để thõng có thể bị trẻ ngậm hoặc quấn. Nên để trẻ thấy việc cắm rút là của người lớn.
Băng dính điện có dùng thay nút che được không?
Chỉ dùng tạm trong vài giờ khi chưa có gì khác. Băng dính bong mép rất nhanh, trẻ thích bóc và có thể ngậm vào miệng. Nên thay bằng nút che hoặc nắp hộp trong ngày.
Nhà thuê có được tự ý thay mặt ổ có màn che không?
Nên báo chủ nhà trước và để thợ điện làm. Nhiều chủ nhà đồng ý vì việc này làm nhà an toàn hơn. Nếu chủ nhà chưa đồng ý, bạn vẫn dùng được nút che và nắp hộp loại không cần khoan tường.