Bình nóng lạnh lắp đúng cách, có thiết bị chống giật còn hoạt động và có dây nối đất thì không bắt buộc phải ngắt điện mỗi lần tắm. Nhưng nếu bạn không chắc bình nhà mình có những thứ đó, bình đã dùng nhiều năm, hoặc trong nhà có trẻ nhỏ và người già tắm một mình, thì ngắt điện trước khi bước vào tắm là thói quen đáng giữ: tốn vài giây mà bớt hẳn một đường rủi ro.
Bình nóng lạnh là thiết bị hiếm hoi trong nhà vừa dùng điện công suất lớn vừa nằm ngay trong chỗ ướt nhất, và người dùng nó thì đứng chân trần, người ướt, tay cầm vòi kim loại. Phần dưới đi qua lý do vì sao bình có thể làm người tắm bị giật, cách tự trả lời câu hỏi có cần ngắt hay không cho đúng nhà mình, năm chỗ bạn kiểm được chỉ bằng mắt và tay khô, việc nào tự làm được, việc nào là của thợ điện, và phút đầu nếu có người bị giật trong nhà tắm.
Vì sao bình nóng lạnh có thể làm người tắm bị giật
Bên trong bình có một thanh đốt bằng kim loại nằm ngập trong nước, lõi dây điện được bọc cách điện rồi mới chạm vào vỏ thanh đốt. Khi lớp cách điện này già đi, nứt, hoặc bị cặn vôi bám dày làm thanh đốt quá nhiệt rồi rạn, dòng điện có thể rò ra nước trong bình. Nước sinh hoạt không phải nước cất, nó dẫn điện được, nên dòng rò theo nước đi ra đường ống và tới vòi sen trên tay bạn.
Cơ thể người tắm lúc đó lại là đường xuống đất rất tốt: da ướt, chân trần đứng trên sàn gạch ướt, tay chạm vòi kim loại. Đó là lý do cùng một mức rò điện, đứng ở phòng khô sờ vỏ tủ lạnh có khi chỉ hơi rần rần, còn trong nhà tắm thì nguy hiểm hơn nhiều.
Hai thứ chặn đường này là dây nối đất và thiết bị chống giật. Dây nối đất dẫn dòng rò xuống đất trước khi nó kịp đi qua người. Thiết bị chống giật, có thể là aptomat chống giật ở bảng điện hoặc một cục chống giật gắn trên dây nguồn của bình, phát hiện dòng rò và cắt điện rất nhanh. Vấn đề là cả hai đều có thể không có ngay từ lúc lắp, hoặc có nhưng đã hỏng mà không ai biết, vì bình vẫn nóng bình thường. Nhà thuê, nhà mua lại, bình do thợ lắp từ lâu là những chỗ hay rơi vào trường hợp này.
Có cần ngắt điện trước khi tắm không: tự trả lời theo nhà mình
Nếu bạn đã thấy tận mắt có chống giật và nút thử của nó còn nhảy. Bình có cục chống giật trên dây hoặc nhà có aptomat chống giật ở bảng điện, bạn bấm nút thử và nghe tiếng tách, điện bị cắt. Trường hợp này để bình chạy khi tắm vẫn được, nhiều nhà vẫn chọn ngắt cho yên tâm, cũng không sai.
Nếu bạn không biết bình có chống giật hay không. Nhà thuê, nhà mới về ở, bình lắp trước khi bạn đến: coi như chưa có, ngắt điện trước khi tắm cho tới khi thợ điện kiểm và trả lời được hai câu, bình có nối đất không và chống giật nằm ở đâu.
Nếu bình đã dùng lâu, nước ra có cặn, hay nhảy aptomat. Đây là bình đang có dấu hiệu, ngắt khi tắm là tối thiểu, và nên gọi thợ kiểm sớm chứ không đợi hỏng hẳn.
Nếu trẻ nhỏ hoặc người già tắm một mình. Người lớn ngắt điện bình xong rồi mới cho trẻ vào tắm. Người già hay quên bước này, nên chỗ ngắt phải dễ thấy, dễ với, nằm ngoài nhà tắm.
Ngắt bằng cái gì cho đúng. Ngắt bằng aptomat riêng của bình hoặc công tắc có đèn báo đặt ngoài cửa nhà tắm, tay khô, chân khô. Không rút phích cắm bằng tay ướt, không với vào trong nhà tắm để bấm khi người đã ướt. Bình còn giữ nước nóng vài chục phút sau khi ngắt, nên đủ cho một lượt tắm bình thường.
Năm chỗ tự nhìn bằng mắt, không cần mở gì
Đứng ngoài nhà tắm, tay khô, có đèn đủ sáng. Mỗi dòng dưới đây chỉ là nhìn, bấm nút thử có sẵn hoặc sờ vỏ ngoài khi đã ngắt điện; không tháo nắp bình, không mở hộp điện.
| Kiểm gì | Nhìn hoặc thử thế nào | Đạt khi | Chưa đạt thì |
|---|---|---|---|
| Chỗ ngắt điện của bình | Tìm aptomat hoặc công tắc riêng cho bình, xem nó nằm trong hay ngoài nhà tắm | Có chỗ ngắt riêng, nằm ngoài vùng nước bắn, ai trong nhà cũng biết | Dán nhãn chỗ ngắt; nếu chỉ ngắt được bằng cầu dao tổng hoặc công tắc nằm trong nhà tắm thì ghi lại để thợ chuyển |
| Chống giật | Tìm cục chống giật trên dây nguồn hoặc aptomat chống giật ở bảng điện, bấm nút thử | Bấm nút thử là điện cắt ngay, bật lại được | Không có nút thử, bấm không cắt: ngắt điện khi tắm và gọi thợ điện |
| Dây nguồn và phích cắm | Nhìn đoạn dây chạy từ tường tới bình, chỗ dây vào bình, phích nếu bình cắm ổ | Dây không nứt vỏ, không ố vàng, không có băng dính quấn chữa, không bị nước chảy qua | Có vết nóng, chảy nhựa, nối bằng băng dính: ngắt điện, không dùng, gọi thợ |
| Vỏ bình và chân treo | Nhìn đáy bình, mép vỏ, chỗ ống nối, giá treo trên tường | Vỏ khô, không gỉ loang, không phồng, giá treo chắc không nghiêng | Gỉ, rỉ nước từ thân bình, bình nghiêng: ngắt điện, khoá van cấp nước, gọi thợ |
| Đèn báo và tiếng khi đun | Bật bình, quan sát đèn báo, nghe tiếng bình khi đang đun | Đèn sáng khi đun, tắt khi đủ nóng; tiếng đun đều, nhỏ | Đèn chập chờn, aptomat nhảy, tiếng lục bục to hoặc mùi khét: ngắt điện, không dùng lại |
Nếu có thể, sau khi đã ngắt điện, đặt mu bàn tay khô chạm nhẹ vào vỏ bình và vòi sen để biết có gì lạ không. Không làm bước này khi bình còn điện, và không bao giờ thử bằng cách đứng chân trần trên sàn ướt rồi chạm vòi xem có tê hay không.
Việc tự làm được và việc phải gọi thợ điện
Ranh giới rất rõ: những gì ở bên ngoài, nhìn được, bấm được, dời được là của bạn; những gì nằm sau vỏ nhựa, trong hộp điện, trong thân bình là của thợ.
| Việc | Tự làm được | Phải gọi thợ |
|---|---|---|
| Ngắt điện khi tắm | Ngắt aptomat hoặc công tắc riêng, tay khô, dán nhãn chỗ ngắt cho cả nhà | Chuyển chỗ ngắt ra ngoài nhà tắm, lắp công tắc có đèn báo |
| Chống giật | Bấm nút thử của thiết bị đang có, ghi lại kết quả | Lắp mới, thay thiết bị chống giật, kiểm nối đất |
| Dây và ổ | Nhìn, không dùng khi thấy dấu hiệu hư | Thay dây, thay ổ, đi lại dây cho khỏi vùng nước bắn |
| Thân bình | Khoá van nước cấp khi rò, lau khô sàn sau khi đã ngắt điện | Tháo bình, thay thanh đốt, xử lý van an toàn, súc cặn |
| Vị trí bình | Ghi chú nếu vòi sen xả thẳng vào bình hoặc dây | Dời bình, đổi hướng vòi, làm lại giá treo |
Có một việc tưởng nhỏ mà hay bị làm sai: thấy dây nối bị lỏng thì tự quấn băng dính cho chặt. Chỗ nối lỏng gần nước cần thợ làm lại hẳn, băng dính trong không khí ẩm nhà tắm bong ra rất nhanh và che mất dấu hiệu nóng.
Đang tắm thấy tê tay hoặc có người bị giật: phút đầu
Tê tay, rần rần khi chạm vòi là bình đang rò điện tới tay bạn, không phải do nước quá nóng hay do mệt. Đừng thử lại xem có thật không.
- Người đang tắm: buông vòi, bước ra khỏi vùng nước, ra hẳn khỏi nhà tắm nếu được, lau tay chân cho khô.
- Người ở ngoài: ngắt aptomat riêng của bình, không được thì ngắt cầu dao tổng. Tay khô, chân đứng chỗ khô.
- Nếu có người bị giật mà vẫn còn dính vào nguồn điện: tuyệt đối không chạm tay trần vào người đó cho tới khi đã ngắt điện. Nếu không thể ngắt, chỉ khi bạn đang đứng chỗ khô mới dùng vật khô không dẫn điện như cán chổi nhựa, gỗ khô để tách người ra.
- Sau khi đã ngắt điện, gọi 115 nếu người bị giật ngất, khó thở, lơ mơ, có vết bỏng ở chỗ chạm, hoặc là trẻ nhỏ, người già, người có bệnh tim. Kể cả khi người đó tỉnh và nói không sao, vẫn nên cho đi khám trong ngày.
- Trong lúc chờ, giữ người bị giật ở chỗ khô, ấm, theo dõi hơi thở. Nếu người đó không thở, nhân viên 115 sẽ hướng dẫn qua điện thoại; kỹ thuật hồi sức là thứ nên học trước ở một lớp sơ cứu có thực hành, đọc không thay được.
- Không bật lại bình để xem đã hết chưa. Để nguyên, không dùng nhà tắm có bình đó cho tới khi thợ điện kiểm xong.
Có nhà thấy tê nhẹ một lần rồi thôi, nghĩ là do ẩm, tuần sau lại tắm bình thường. Dòng rò hôm nay nhỏ không có nghĩa lần sau vẫn nhỏ, nhất là khi lớp cách điện đã bắt đầu hỏng.
Dạy trẻ và nhắc người cao tuổi
Với trẻ từ khoảng bốn, năm tuổi, chỉ cần hai câu dễ nhớ. Câu thứ nhất: con không tự bật, tắt bình nước nóng, việc đó của người lớn. Câu thứ hai: đang tắm mà tay chân thấy tê, rần rần, thì bỏ vòi xuống, bước ra ngoài và gọi người lớn ngay, không chạm lại. Trẻ lớn hơn, đã tự tắm, có thể được chỉ chỗ ngắt điện bên ngoài, nhưng vẫn là người lớn ngắt trước khi trẻ vào tắm.
Người cao tuổi thường đã quen dùng bình theo cách cũ, có người cho rằng ngắt điện là thừa, có người lại ngại hỏi vì sợ bị coi là lẩm cẩm. Thay vì nhắc bằng lời mỗi ngày, hãy làm cho bước ngắt điện dễ làm: công tắc có đèn báo ngay cạnh cửa, cao ngang tầm tay, dán một miếng nhãn to màu đỏ cho dễ nhận. Khi ông bà tắm, con cháu ngắt giúp và nói đơn giản là bình hơi cũ, ngắt cho chắc, không nói theo kiểu ông bà hay quên.
Trong nhà nên có một người phụ trách chuyện bình nóng lạnh: biết chỗ ngắt, nhớ lần cuối bấm nút thử, là người đầu tiên được báo khi ai đó thấy lạ. Mỗi lần đổi mùa, nhất là trước mùa lạnh khi bình chạy nhiều, người đó đi lại năm chỗ ở bảng trên một lượt.
Câu hỏi thường gặp
Bình nóng lạnh có chống giật thì có cần ngắt điện khi tắm không?
Nếu bạn đã bấm nút thử và thấy thiết bị chống giật cắt điện ngay thì không bắt buộc ngắt. Nhưng chống giật cũng có thể hỏng theo thời gian, nên nhà có trẻ nhỏ, người già hoặc bình đã cũ vẫn nên giữ thói quen ngắt điện trước khi tắm.
Tắm thấy tê tay nhẹ có phải do nước quá nóng không?
Không. Nước nóng làm da rát chứ không gây cảm giác tê, rần rần như kiến bò khi chạm vòi. Cảm giác tê khi chạm vòi hoặc tường là dấu hiệu bình hoặc dây đang rò điện, cần bước ra, ngắt điện và gọi thợ điện kiểm.
Ngắt bình nóng lạnh rồi tắm thì nước có còn nóng không?
Bình chứa đã đun nóng giữ nhiệt khá lâu nhờ lớp cách nhiệt, nên ngắt điện xong vẫn còn đủ nước nóng cho một hoặc vài lượt tắm tuỳ dung tích. Nhà đông người có thể bật lại bình giữa các lượt tắm, miễn người tắm đã ra ngoài.
Bình nóng lạnh dùng bao lâu thì nên cho thợ kiểm?
Không có con số chung cho mọi bình, tuỳ chất nước và tần suất dùng. Nước nhiều cặn, bình hay nhảy aptomat, nước ra có mùi lạ hoặc bình đã dùng nhiều năm mà chưa ai kiểm thì nên gọi thợ điện, thợ nước kiểm một lần.
Có tự thay cục chống giật cho bình nóng lạnh được không?
Không nên. Thay chống giật là đụng vào dây nguồn của một thiết bị công suất lớn đặt trong chỗ ướt, làm sai còn nguy hơn không có. Việc của bạn là bấm nút thử để biết nó còn hoạt động, phần lắp và thay là của thợ điện.
Thấy bình nóng lạnh rỉ nước xuống sàn thì làm gì trước?
Đứng ngoài nhà tắm, tay khô, ngắt điện của bình trước, sau đó mới khoá van nước cấp vào bình và lau sàn. Không đứng trên sàn ướt để với tay ngắt điện, không tự tháo bình hay vặn các khớp nối, rồi gọi thợ.